Ενεργειακή κρίση: Εκτόξευση τιμών σε άεριο και καύσιμα – Φόβοι για τον χειμώνα

Αντιμέτωπη με μια νέα ενεργειακή κρίση βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς οι πόλεμοι στο Ιράν, την Ουκρανία και την Υεμένη έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, εκτοξεύοντας τις τιμές λίγο πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου θέρμανσης.

Οι υπουργοί Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεδριάζουν την Πέμπτη (29/10), με βασικό αντικείμενο την ενεργειακή ασφάλεια, την επάρκεια των αποθεμάτων και την αντιμετώπιση του αυξανόμενου κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι πολεμικές συγκρούσεις έχουν προκαλέσει ζημιές σε διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία και έχουν διαταράξει τις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω κρίσιμων θαλάσσιων οδών, όπως η Μαύρη Θάλασσα,  τα Στενά του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα.

Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται μόλις στο 75% της χωρητικότητάς τους, έναντι 83% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, προκαλώντας πρόσθετη ανησυχία για την επάρκεια των αποθεμάτων εάν ο χειμώνας αποδειχθεί ιδιαίτερα ψυχρός.

Οι τιμές του φυσικού αερίου πλησιάζουν τα 100 ευρώ

Η πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας αποτυπώνεται στην πορεία των τιμών του φυσικού αερίου.

Την Τετάρτη (28/10), η τιμή αναφοράς του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου άγγιξε προσωρινά τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα – για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2022, όταν η Ευρώπη αντιμετώπιζε τις συνέπειες της δραστικής μείωσης των ρωσικών προμηθειών.

Στις αρχές Ιανουαρίου, το ολλανδικό συμβόλαιο TTF, που αποτελεί σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά, διαπραγματευόταν κοντά στα 28 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Τη Δευτέρα, η τιμή του είχε φτάσει περίπου στα 96 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 234% από την αρχή του έτους.

Παρότι οι τιμές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από το ιστορικό υψηλό των 340 ευρώ, που είχε καταγραφεί τον Αύγουστο του 2022, η συνεχιζόμενη ανοδική τάση προκαλεί ανησυχία.

Γιατί η Ευρώπη κινδυνεύει να ξεμείνει από φυσικό αέριο

Ένας από τους βασικότερους παράγοντες της νέας κρίσης είναι η διακοπή των προμηθειών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Μέση Ανατολή.

Ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά αποκόψει την Ευρώπη από το Κατάρ, έναν από τους σημαντικούς προμηθευτές της.

Σύμφωνα με στοιχεία του ευρωπαϊκού think tank Bruegel, το LNG από τη Μέση Ανατολή αντιστοιχούσε περίπου στο 8% των συνολικών εισαγωγών LNG της ΕΕ το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, από τον Μάιο δεν έχει φτάσει στην Ευρώπη κανένα φορτίο από την περιοχή.

Το ποσοστό μπορεί να φαίνεται περιορισμένο αλλά, σε μια ήδη πιεσμένη παγκόσμια αγορά, κάθε φορτίο που χάνεται πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο, το οποίο διεκδικούν ταυτόχρονα και οι ασιατικές οικονομίες.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για την πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG από τον Ιανουάριο του 2027.

Το ρωσικό LNG εξακολουθούσε να αντιπροσωπεύει περίπου το 1/5 των ευρωπαϊκών εισαγωγών κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, σύμφωνα με το Bruegel.

Η Ευρώπη εισέρχεται στη χειμερινή περίοδο με ασυνήθιστα περιορισμένα αποθέματα.

Στις 24 Οκτωβρίου, οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ ήταν γεμάτες κατά 74,6%, έναντι 82,9% έναν χρόνο νωρίτερα και 98,5% το 2023.

Σύμφωνα με το Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA), πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί για τη συγκεκριμένη εποχή από την έναρξη της συλλογής στοιχείων το 2011.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι τα αποθέματα έχουν ουσιαστικά σταματήσει να αυξάνονται, ενώ ορισμένες χώρες έχουν ήδη αρχίσει να χρησιμοποιούν τις ποσότητες που προορίζονται για τον χειμώνα, πριν ακόμη μπει ο Νοέμβριος.

Στην Αυστρία, για παράδειγμα, η πληρότητα των αποθηκών μειώθηκε από 69,3% στα μέσα Οκτωβρίου σε 67,2%, όταν πέρυσι βρισκόταν στο 84%.

Η εταιρεία ενεργειακών αναλύσεων Wood Mackenzie προβλέπει ότι, έως τα τέλη Μαρτίου, οι ευρωπαϊκές αποθήκες ενδέχεται να έχουν περιοριστεί στο 17% έως 20% της χωρητικότητάς τους.

Η πρόβλεψη βασίζεται στην υπόθεση ενός φυσιολογικού χειμώνα και στον τερματισμό της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έως το τέλος του έτους.

«Εάν έχουμε έναν ψυχρό χειμώνα, τα επίπεδα των αποθεμάτων θα μπορούσαν να είναι ακόμη χαμηλότερα», δήλωσε στο Euronews ο Τομ Μάρζεκ-Μάνσερ, διευθυντής ευρωπαϊκού φυσικού αερίου και LNG της Wood Mackenzie.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί ακόμη πιο έντονα την Ασία για διαθέσιμα φορτία LNG, οδηγώντας τις τιμές υψηλότερα.

Πόσο μπορεί να αυξηθούν οι λογαριασμοί θέρμανσης

Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης αναμένεται να γίνουν ιδιαίτερα αισθητές στους καταναλωτές.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου για τους χειμερινούς μήνες διαπραγματεύονται περίπου στα 95 ευρώ ανά μεγαβατώρα – σχεδόν τριπλάσια από τη μέση τιμή των 36 ευρώ του προηγούμενου χειμώνα.

Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 6 λεπτά του ευρώ επιπλέον ανά κιλοβατώρα. Για ένα τυπικό ευρωπαϊκό νοικοκυριό που χρησιμοποιεί φυσικό αέριο για θέρμανση και καταναλώνει περίπου 10.000 κιλοβατώρες από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πρόσθετο ενεργειακό κόστος περίπου 600 ευρώ.

Με έναν ενδεικτικό συντελεστή ΦΠΑ 20%, η επιβάρυνση θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 715 ευρώ.

Πρόκειται για ενδεικτικό υπολογισμό και όχι για πρόβλεψη που ισχύει οριζόντια σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το τελικό κόστος για κάθε νοικοκυριό θα εξαρτηθεί από τη χώρα, το είδος του συμβολαίου, τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις και τα ενδεχόμενα κυβερνητικά μέτρα στήριξης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει συζητήσεις με ευρωπαϊκά διυλιστήρια για την ενίσχυση της παραγωγής, εξετάζοντας ακόμη και το ενδεχόμενο χαλάρωσης ορισμένων τεχνικών προδιαγραφών.

Παράλληλα, οι δυτικές χώρες συμφώνησαν μέσα στον Οκτώβριο να επιταχύνουν την αποδέσμευση περισσότερων από 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα, έπειτα από πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στη συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας θα συζητηθεί επίσης πρόταση της Κομισιόν για μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας μέσω αλλαγών στη φορολογία και στις χρεώσεις δικτύου.

Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η επιβολή χαμηλότερης φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια σε σχέση με το φυσικό αέριο.

Σύμφωνα με το IEEFA, η Ευρώπη ενδέχεται να χρειαστεί να μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου κατά περίπου 7% σε σύγκριση με τον προηγούμενο χειμώνα, προκειμένου να ανταποκριθεί στις πιέσεις της αγοράς.

Για τα νοικοκυριά, ακόμη και μικρές αλλαγές στις συνήθειες θέρμανσης μπορούν να περιορίσουν την κατανάλωση. Αναλυτές επισημαίνουν οτι η μείωση του θερμοστάτη κατά έναν βαθμό μπορεί να περιορίσει το ενεργειακό κόστος έως και 10%, ενώ η βελτίωση της μόνωσης και η προσεκτική ρύθμιση της θερμοκρασίας του ζεστού νερού μπορούν επίσης να συμβάλουν στην εξοικονόμηση.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προτείνεται ένα κοινό πλαίσιο περιορισμού της ζήτησης, με δυνατότητα προσαρμογής των μέτρων στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε κράτους-μέλους.

Πότε αναμένεται (;) αποκλιμάκωση των τιμών

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και ο άμεσος τερματισμός του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν θα σήμαινε αυτόματη επιστροφή στις προηγούμενες τιμές.

Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, ακόμη και εάν οι συγκρούσεις σταματήσουν έως το τέλος του 2026 και οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής αρχίσουν να επαναφέρουν την παραγωγή LNG στις αρχές του 2027, η παγκόσμια αγορά ενδέχεται να μην επανέλθει σε ισορροπία πριν από το φθινόπωρο του 2028.

«Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές χονδρικής του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα παραμείνουν υψηλές για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου», ανέφερε ο Τομ Μάρζεκ-Μάνσερ.

Η Ευρώπη έχει ήδη μειώσει σημαντικά την κατανάλωση φυσικού αερίου, κατά 17,7% μεταξύ 2021 και 2025, περιορίζοντας μέρος της εξάρτησής της από τις εισαγωγές.

Ωστόσο, η νέα κρίση αναδεικνύει την ευαλωτότητα της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς απέναντι στις γεωπολιτικές εξελίξεις.