Ελλάδα-Δανία-Ρουάντα: “Το κακό έχει παρελθόν”
Διαβάζεται σε 7'
Η Ρουάντα δεν είναι χώρα στην οποία μπορείς να επιστρέψεις ανθρώπους, πρόσφυγες ή μη. Και η πρώτη που το ξέρει αυτό είναι η ίδια η ΕΕ
- 21 Νοεμβρίου 2026 07:42
Μade in England η πρώτη απόπειρα
Τον Απρίλιο του 2022, επί κυβερνήσεως Μπόρις Τζόνσον, το Ηνωμένο Βασίλειο συνήψε με τη Ρουάντα μια συμφωνία με την οποία αιτούντες άσυλο που έφταναν παράτυπα στην επικράτειά του θα μπορούσαν να μεταφερθούν στη Ρουάντα, από τις αρχές της οποίας θα εξετάζονταν οι αιτήσεις ασύλου τους. Εάν αναγνωρίζονταν ως πρόσφυγες, θα παρέμεναν εκεί. Η βρετανική κυβέρνηση υπερασπίστηκε την πολιτική αυτή ως μέτρο αποτροπής των παράτυπων διελεύσεων της Μάγχης.
Στις 14 Ιουνίου 2022 είχε προγραμματιστεί η πρώτη πτήση μεταφοράς αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα. Αργά το βράδυ, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέδωσε προσωρινό μέτρο βάσει του Κανόνα 39. Το μέτρο υπέδειξε ότι ένας Ιρακινός αιτών άσυλο δεν έπρεπε να μεταφερθεί στη Ρουάντα. Η απαγόρευση ίσχυε μέχρι την ολοκλήρωση των εκκρεμών δικαστικών διαδικασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο. Βασίστηκε στους πιθανούς κινδύνους παραβίασης του Άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δηλαδή στην απαγόρευση βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης. Μετά την έκδοση του προσωρινού μέτρου από το Δικαστήριο, η πτήση ακυρώθηκε.
Τελικά, η Συμφωνία δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη και καταργήθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση των Εργατικών, Ιούλιο του 2024.
Από το «νόμο των κοσμημάτων»…
Λίγα χρόνια πιο πίσω, το 2016, μια άλλη χώρα του ευρωπαϊκού Βορρά, από αυτές που έχουν συνηθίσει να παραδίδουν μαθήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στους νότιους και σε όλον τον υπόλοιπο κόσμο υιοθέτησε έναν νόμο που προκάλεσε οικουμενικό ρίγος.
Η Βουλή της Δανίας ενέκρινε νομοθεσία που έδωσε στην αστυνομία τη δυνατότητα να ερευνά τους αιτούντες άσυλο και άλλους αλλοδαπούς χωρίς άδεια παραμονής και να κατάσχει κινητά περιουσιακά στοιχεία τους, προκειμένου να συμβάλουν έτσι στην κάλυψη των εξόδων διαβίωσής τους. Ο αιτών άσυλο μπορούσε να διατηρήσει έως 10.000 δανικές κορώνες (αρχικά, η κυβέρνηση είχε βάλει ανώτατο όριο 3.000).
Το υπερβάλλον ποσό μπορούσε να κατασχεθεί, όπως επίσης αντικείμενα οικονομικής αξίας άνω των 10.000. Εξαιρούνταν προσωπικά αντικείμενα ιδιαίτερης συναισθηματικής αξίας, όπως βέρες, δαχτυλίδια αρραβώνων, οικογενειακές φωτογραφίες, παράσημα και αναμνηστικά.
Ο «νόμος των κοσμημάτων», όπως διεθνώς καταγράφηκε, δημιούργησε φρικώδεις συνειρμούς με τη μεταχείριση των Εβραίων από τους Ναζί. Ήταν τότε που οι γερμανικές αρχές ακολουθούσαν πολιτικές συστηματικής αφαίρεσης της κινητής περιουσίας των Εβραίων στην Ευρώπη, περιλαμβανομένων των κοσμημάτων τους και άλλων πολύτιμων αντικειμένων. Η σύγκριση με τον δανικό νόμο του 2016 στηρίχθηκε κυρίως σε ένα κοινό, ιδιαίτερα φορτισμένο στοιχείο: την σωματική έρευνα κατά κανόνα φτωχών ανθρώπων που αναζητούν καταφύγιο και την αφαίρεση αντικειμένων αξίας από την κυριότητά τους.
Το γεγονός ότι η δανέζικη νομοθεσία προέβλεπε ακόμη και την εξέταση των κοσμημάτων που φορούσαν οι πρόσφυγες έκανε τον παραλληλισμό ακόμη πιο έντονο. Ο διεθνής Τύπος, ακαδημαϊκοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων διατύπωσαν ρητά συγκρίσεις της δανέζικης πρακτικής με αυτή της ναζιστικής Γερμανίας. Δεν ήταν άδικο. Η χώρα που είχε διαμορφώσει μια αξιοσημείωτη μεταπολεμική αφήγηση προστασίας των Εβραίων και αποκατάστασης της περιουσίας τους, υιοθέτησε το 2016 μια νομοθεσία που επέτρεπε την αφαίρεση περιουσιακών στοιχείων από ανθρώπους που διέφευγαν από πολέμους και διώξεις. Όπως οι Ναζί στους Εβραίους.
Πώς όμως κατάφερε η Δανία να φτιάξει καλή εικόνα προστατεύοντας τους Εβραίους της; Η απάντηση εδώ δεν είναι καθόλου ανώδυνη. Στη Δανία τα στρατεύματα του Χίτλερ εισέβαλλαν σαν στο σπίτι τους. Οι Ναζί κυρίευσαν τη Δανία σε έξι ώρες. Ο βασιλιάς και η κυβέρνηση παρέμειναν αρχικά στη θέση τους, ενώ η χώρα διατήρησε ένα περιορισμένο καθεστώς αυτονομίας μέχρι το 1943. Η συνεργασία δεν περιορίστηκε στην ανοχή της Κατοχής.
Η κυβέρνηση διατήρησε οικονομικές και διοικητικές σχέσεις με τη ναζιστική Γερμανία. Η οικονομία της συνέχισε να προμηθεύει τη γερμανική πολεμική μηχανή με προϊόντα, ενώ η χώρα διατήρησε ένα λειτουργικό πολιτικό σύστημα υπό γερμανική κυριαρχία.
Αν όμως όλες οι χώρες είχαν ακολουθήσει τη γραμμή της Δανίας, τότε με συνοπτικές διαδικασίες η Ευρώπη θα είχε ποδοπατηθεί από τη σβάστικα. Για το λόγο αυτό, η δανέζικη στάση κατά τη διάρκεια της Κατοχής έχει οδηγήσει τον πρώην πρωθυπουργό της Α. Φ. Ράσμουσεν να μιλήσει το 2003 για «ηθική ματαίωση», ενώ σύγχρονοι Δανοί ιστορικοί μιλάνε όχι απλώς για «πολιτική συνεργασίας», αλλά ανοιχτά για επίσημο δωσιλογισμό.
…στην επιστροφή στη Ρουάντα
Με αυτό το μπακγκράουντ φτάνουμε στο σήμερα. Η Δανία να πρωτοστατεί στο νέο σχέδιο επιστροφών των ανεπιθύμητων μεταναστών και προσφύγων στη Ρουάντα από πέντε κράτη της ΕΕ, στα οποία περιλαμβάνονται η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Ελλάδα. Η αποτυχία της βρετανικής ιδέας δεν τους αποθαρρύνει. Η διαφορά είναι ότι η συμφωνία της Βρετανίας με τη Ρουάντα αφορούσε τη μεταφορά αιτούντων άσυλο για να εξεταστούν οι αιτήσεις τους εκτός Βρετανίας, ενώ το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο αφορά τη μεταφορά ανθρώπων των οποίων η αίτηση ασύλου έχει ήδη απορριφθεί.
Μήπως αυτό προδικάζει καλύτερη συνέχεια στην πρωτοβουλία ή την καθιστά ηθικότερη; Ένα ξερό όχι είναι η απάντηση και στα δύο. Η πρωτοβουλία είναι εξίσου προβληματική με την αποτυχημένη της Μεγάλης Βρετανίας. Η Ρουάντα δεν είναι χώρα στην οποία μπορείς να επιστρέψεις ανθρώπους, πρόσφυγες ή μη. Και η πρώτη που το ξέρει αυτό είναι η ίδια η ΕΕ που ορθώς ασκεί κριτική στο εκεί καθεστώς για συστηματικές παραβιάσεις δικαιωμάτων και βία.
Για την ιστορία, την Ρουάντα κυβερνά από το 2000 με σιδερένια πυγμή, ο πρόεδρος Πολ Καγκάμε, ο οποίος «επανεξελέγη» το 2024 με 99,18%. Το ποσοστό αυτό, υψηλότερο ever στην παγκόσμια εκλογική ιστορία, δεν πτοεί την ΕΕ. Θα πει ο κύριος Πλεύρης: Ψιλά γράμματα αυτά, αν η Ρουάντα την κάνει τη δουλειά. Θα μας κοστίσει κάτι παραπάνω, αλλά θα έχουμε να λέμε ότι επιστρέφουμε κόσμο.
Η δουλειά γίνεται για το συμβολικό της υπόθεσης. Και αυτό ομολογείται από τους εμπνευστές της. Η Ρουάντα θα πληρωθεί να κάνει τον μπαμπούλα όσων θέλουν να ταξιδέψουν στην Ευρώπη.
Για ένα μικρό χρονικό διάστημα, το αφρικάνικο σκιάχτρο πιθανώς να αποθαρρύνει κάποιους, όμως είναι θέμα λίγου χρόνου ότι πάλι εδώ που είμαστε θα ξαναβρεθούμε. Κάπως έτσι θα σκοντάψει στην πράξη το κατά Πλεύρη «θετικό αφήγημα» του αφρικάνικου πάρκινγκ ανθρώπων.
Ο πιο χαρούμενος όλων πάντως σε αυτή την υπόθεση έχει δίκιο να είναι ο Έλληνας υπουργός Μετανάστευσης. Tριγυρισμένος από τον καγκελάριο της Αυστρίας και την σοσιαλδημοκράτισσα –τρομάρα της– πρωθυπουργό της Δανίας, αναβαθμίστηκε σε mainstream πολιτικό παράγοντα ευρωπαϊκής εμβέλειας και μπράβο του. Σε αυτή την Ευρώπη, μια χαρά ταιριάζει ο Θάνος Πλεύρης.
H Δανία πάντως, με αυτή την ιστορία επί Κατοχής, θα έπρεπε να είναι πολύ πιο προσεκτική στον 21ο αιώνα ώστε να μην νομοθετεί για αφαίρεση κοσμημάτων από πρόσφυγες και να στέλνει ανθρώπους που υποφέρουν σε καθεστώτα όπως η Ρουάντα.
Αφού όμως έτσι διαλέγει διαρκώς, μια χαρά λοιπόν της ταιριάζει ο κύριος Πλεύρης. Νομίζω εξάλλου πως ο Έλληνας υπουργός και με τη στάση της Δανέζικης κυβέρνησης του 1940 θα συμφωνούσε, και με το «νόμο των κοσμημάτων».
Κι αυτό διότι υπάρχει μια γραμμή που συνέχει αυτές τις πρακτικές με τα return hubs στην Ρουάντα σήμερα.