Απανωτά μπλακ άουτ, ΑΙ και θεωρίες συνωμοσίας πίσω από το παγκόσμιο ψηφιακό χάος

Διαβάζεται σε 12'
Κυβερνοασφάλεια (φωτογραφία αρχείου)
Κυβερνοασφάλεια (φωτογραφία αρχείου) iStock

Από τη Microsoft και την Apple μέχρι τις αερομεταφορές και τις τράπεζες, οι διαδοχικές καταρρεύσεις συστημάτων προκαλούν ανησυχία και πυροδοτούν θεωρίες συνωμοσίας.

Όταν η πτήση της American Airlines στην οποία επέβαινε η 70χρονη Νικόλ Ράιντορφ καθηλώθηκε στο Φοίνιξ, εν μέσω της μεγαλύτερης αναστολής πτήσεων στις ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η ίδια σκέφτηκε αμέσως το παγκόσμιο μπλακ άουτ της Microsoft που είχε προηγηθεί.

«Υπέθεσα ότι είχε γίνει κυβερνοεπίθεση στο σύστημα αερομεταφορών», δήλωσε. Παρότι οι πτήσεις αποκαταστάθηκαν την ίδια ημέρα, οι επιβάτες παρέμεναν πεπεισμένοι «ότι επρόκειτο για κυβερνοεπίθεση και ότι δεν θα μας έλεγαν την αλήθεια».

Οι υποψίες ενισχύθηκαν όταν, τις επόμενες ημέρες, μεγάλες αμερικανικές τράπεζες, η Apple και η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSA) αντιμετώπισαν επίσης τεχνικά προβλήματα, ενώ αποκαλύφθηκε κυβερνοεπίθεση με στόχο 178 οργανισμούς παγκοσμίως.

AP Photo/Seth Wenig

Ωστόσο, πίσω από το φαινομενικό ντόμινο καταρρεύσεων δεν φαίνεται να βρίσκεται κάποια συντονισμένη επίθεση, αλλά μια αλληλουχία τεχνικών αστοχιών που αναδεικνύει δύο μεγάλες προκλήσεις.

Από τη μία, τη φθορά κρίσιμων υποδομών λόγω χρόνιας υποεπένδυσης και από την άλλη, τις νέες απειλές που συνοδεύουν τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Ένα ελλατωματικό router και χιλιάδες καθηλωμένες πτήσεις

Η βλάβη που καθυστέρησε την απογείωση της Ράιντορφ ξεκίνησε από έναν ελαττωματικό δρομολογητή δικτύου (router) στην πόλη Ελ Ντοράντο του Άρκανσο, με πληθυσμό μόλις 16.609 κατοίκους.

Ο συγκεκριμένος δρομολογητής είχε εγκατασταθεί στο πλαίσιο μιας διαδικασίας εκσυγχρονισμού, που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, αναφέρει ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας The Guardian.

Το 2002, η αμερικανική κυβέρνηση ανέθεσε σε μια μικρή εταιρεία, γνωστή σήμερα ως L3Harris, τον εκσυγχρονισμό του συστήματος επικοινωνιών της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (FAA), η οποία είναι αρμόδια για την πολιτική αεροπορία στις ΗΠΑ.

Στο πλαίσιο του έργου, η L3Harris αντικαθιστά σε ολόκληρη τη χώρα τις παλιές τηλεπικοινωνιακές γραμμές από χαλκό με καλώδια οπτικών ινών.

Αεροπλάνο, φωτογραφία αρχείου
Αεροπλάνο, φωτογραφία αρχείου ISTOCK

Αυτή η εξαιρετικά αργή διαδικασία εκσυγχρονισμού προκάλεσε ξαφνικά μια πρωτοφανή κρίση. Ο δρομολογητής που είχε μόλις αντικατασταθεί παρουσίασε δυσλειτουργία, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν οι επικοινωνίες της εναέριας κυκλοφορίας σε ολόκληρες τις ΗΠΑ και να ανασταλούν όλες οι αναχωρήσεις πτήσεων στη χώρα.

Περισσότερες από 18.000 πτήσεις ακυρώθηκαν.

Ο κόσμος εξακολουθεί να εξαρτάται από “γερασμένες” υποδομές

Οι συμβάσεις της L3Harris, η συνολική αξία των οποίων έχει πλέον φτάσει τα δισεκατομμύρια δολάρια, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημερινής πραγματικότητας, βάσει της οποίας ο κόσμος εξακολουθεί να εξαρτάται από “γερασμένες” υποδομές που σταδιακά καταρρέουν, αλλά η αντικατάστασή τους απαιτεί τεράστιες δαπάνες.

Επικρατεί ευρέως η αίσθηση ότι οι κυβερνήσεις δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένες για να αντιμετωπίσουν αυτή την κατάσταση.

Στις ΗΠΑ, εκθέσεις εποπτικών αρχών ζητούν εδώ και χρόνια επειγόντως την αναβάθμιση των συστημάτων της FAA. Μόλις πέρυσι, η υπηρεσία ανακοίνωσε ότι θα αρχίσει να καταργεί τη χρήση δισκετών (floppy disks) ηλικίας δεκαετιών, στις οποίες αποθηκεύονταν σημαντικά μετεωρολογικά δεδομένα και άλλες κρίσιμες πληροφορίες.

Το ντόμινο των προβλημάτων σε Microsoft, Apple και τράπεζες

Ωστόσο, πίσω από άλλα περιστατικά, όπως η διακοπή λειτουργίας της Microsoft, κρύβονται πιο σύνθετα προβλήματα.

Μια αναβάθμιση που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο άφησε πίσω της ένα σφάλμα λογισμικού, το οποίο παρέμεινε απαρατήρητο για μήνες. Τελικά, μια σειρά συμπτώσεων το ενεργοποίησε, προκαλώντας υπερφόρτωση των διακομιστών της εταιρείας και θέτοντας εκτός λειτουργίας τις περισσότερες υπηρεσίες της Microsoft παγκοσμίως.

Η διακοπή επηρέασε ακόμη και καθημερινές διαδικασίες, όπως η αποφυλάκιση κρατουμένων σε αμερικανικές φυλακές και η πρόσβαση σε ιατρικούς φακέλους ασθενών σε ορισμένα νοσοκομεία της Βρετανίας. Και δεν ήταν το μοναδικό περιστατικό.

Microsoft
Microsoft ISTOCK

Ένα σφάλμα λογισμικού στην JPMorgan Chase, τη μεγαλύτερη τράπεζα των ΗΠΑ, προκάλεσε καθυστερήσεις στις συναλλαγές, επηρεάζοντας το τραπεζικό σύστημα της χώρας και τους πελάτες του.

Μια εσωτερική αναβάθμιση της Apple είχε ως αποτέλεσμα να τεθούν προσωρινά εκτός λειτουργίας ορισμένες εφαρμογές των iPhone.

Παράλληλα, μια προγραμματισμένη διαδικασία συντήρησης στην Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSA) δεν εξελίχθηκε όπως αναμενόταν, προκαλώντας προσωρινή διακοπή στο εσωτερικό δίκτυο που χρησιμοποιεί η υπηρεσία για την αποστολή και λήψη διαβαθμισμένων πληροφοριών.

Πώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα στην κυβερνοασφάλεια

Η Microsoft, η JPMorgan Chase και η Apple μπορεί να έχουν αφήσει πίσω τους, σε μεγάλο βαθμό, τα χάλκινα καλώδια και τις δισκέτες, ωστόσο οι ίδιες, όπως και οι εταιρείες λογισμικού σε ολόκληρο τον κόσμο, αναγκάζονται τους τελευταίους μήνες να κινούνται με διπλάσια ταχύτητα.

Ο λόγος είναι η πληθώρα ευπαθειών λογισμικού που αποκαλύπτονται πλέον με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι συγκεκριμένες αναβαθμίσεις πραγματοποιήθηκαν για αυτόν τον λόγο, καθώς ορισμένες εργασίες συντήρησης είναι προγραμματισμένες.

Ωστόσο, οι κυβερνοεπιθέσεις που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη έχουν δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα για τους επαγγελματίες της πληροφορικής.

Η NSA ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι η διακοπή στο δίκτυο επικοινωνιών της προκλήθηκε από επείγουσες διορθωτικές παρεμβάσεις σε συστήματα που είχαν εντοπιστεί ως ευάλωτα από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Την περασμένη άνοιξη, η Anthropic και η OpenAI παρουσίασαν ισχυρά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ικανά να εντοπίζουν σφάλματα στον κώδικα λογισμικού.

Οι δύο εταιρείες έσπευσαν να προβάλουν τις δυνατότητες αυτές στα μέσα ενημέρωσης, υποστηρίζοντας ότι τα λογισμικά συστήματα σε ολόκληρο τον κόσμο είναι εξαιρετικά ευάλωτα σε κυβερνοεπιθέσεις με τη χρήση AI. Παράλληλα, προσέφεραν τα εργαλεία τους σε τράπεζες και υπηρεσίες πληροφοριών.

Η AI στην Ευρώπη
Η AI στην Ευρώπη AP Photo Markus Schreiber

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο θόρυβος γύρω από αυτές τις δυνατότητες δεν δικαιολογείται πλήρως, επισημαίνοντας ότι πολλές από τις ευπάθειες που εντοπίζουν τα μοντέλα ΑΙ δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τους χάκερ. Ωστόσο, η απειλή των κυβερνοεπιθέσεων με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης έχει ήδη αλλάξει τα δεδομένα.

Η εξάντληση των ειδικών

Ένα υψηλόβαθμο στέλεχος του τομέα κυβερνοασφάλειας δήλωσε στον Guardian ότι η αδιάκοπη αποκάλυψη αδυναμιών στα πληροφοριακά συστήματα έχει αφήσει την ομάδα του «εξαντλημένη».

Τον Οκτώβριο, η τεχνητή νοημοσύνη βοήθησε στον εντοπισμό ενός σφάλματος στη γλώσσα προγραμματισμού PHP. Ακολούθησε, την Τρίτη, η ανακάλυψη μιας ευπάθειας στη γλώσσα Java και στη συνέχεια ενός ακόμη σφάλματος στο NGINX, ένα λογισμικό διακομιστή ιστού.

«Όταν προέκυψε και το πρόβλημα με το NGINX, σκέφτηκα: “Έλεος πια, άλλο ένα;”», ανέφερε το στέλεχος.

Η Java και η PHP αποτελούν βασικά συστατικά της υποδομής του διαδικτύου, καθώς είναι απαραίτητες για τη λειτουργία μεγάλου μέρους των διαδικτυακών υπηρεσιών παγκοσμίως.

«Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τον εντοπισμό ευπαθειών σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι οργανισμοί αναγκάζονται να εγκαθιστούν διορθώσεις σε όγκο και με ρυθμούς που τα συστήματά τους δεν σχεδιάστηκαν ποτέ να αντέξουν», εξήγησε ο ειδικός κυβερνοασφάλειας Τζέιμισον Ο’Ράιλι.

Οι τεχνολογικές εταιρείες εντοπίζουν και διορθώνουν διαρκώς πιθανά σφάλματα. Πλέον, όμως, πρέπει να το κάνουν πολύ πιο γρήγορα. Όπως σημείωσε ο Ο’Ράιλι, «ο όγκος και η ταχύτητα με την οποία η τεχνητή νοημοσύνη εντοπίζει ευπάθειες καθιστούν τα προβλήματά τους πολύ πιο οξυμένα».

Θεωρίες συνωμοσίας, σενάρια κυβερνοπολέμου και φόβοι για γενικευμένο μπλακάουτ

Το σκηνικό αυτό διαμορφώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ανησυχία για την κυβερνοασφάλεια βρίσκεται ήδη στα ύψη.

Σε αυτό έχουν συμβάλει περιστατικά όπως οι κυβερνοεπιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ σε ολόκληρη την Ευρώπη, ο παγκόσμιος συναγερμός που προκάλεσε η ανακάλυψη της ευπάθειας στην PHP, αλλά και η κυβερνοεπίθεση πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων στο ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων Binance.

Όπου οι οργανισμοί δεν μπορούσαν να δώσουν άμεσα απαντήσεις, το κενό πληροφόρησης καλύφθηκε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η Λόρα Λούμερ, γνωστή για τη διάδοση θεωριών συνωμοσίας, έγραψε στο X ότι «είναι ξεκάθαρο πως δεχόμαστε επιθέσεις από ξένους αντιπάλους μέσω κυβερνοεπιθέσεων», προτρέποντας παράλληλα τους πολίτες να «πάνε να σηκώσουν μετρητά».

Στο TikTok κυκλοφορούν αναρτήσεις με το hashtag #90daypoweroutage, που παραπέμπει σε μια θεωρία συνωμοσίας περί γενικευμένου μπλακάουτ διάρκειας 90 ημερών.

Η θεωρία αυτή πυροδοτήθηκε από μια πανεθνική δοκιμή του αμερικανικού συστήματος έκτακτης ειδοποίησης, αλλά και από ένα απόσπασμα της τηλεοπτικής σειράς «The Simpsons».

Φωτογραφία αρχείου iStock

Οι συνέπειες αυτής της συνωμοσιολογικής αντίληψης είναι ήδη ορατές στην καταναλωτική συμπεριφορά.

Στην αλυσίδα χονδρικής Costco καταγράφεται αύξηση των πωλήσεων ειδών έκτακτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένων των γεννητριών ηλεκτρικού ρεύματος, ενώ στη Βρετανία παρατηρείται μια γενικότερη τάση αποθήκευσης τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών.

Αναλυτές της Mizuho Bank απέδωσαν το φαινόμενο στην «ανησυχία των καταναλωτών» μετά τις διαδοχικές διακοπές λειτουργίας υπηρεσιών, καθώς και στους «αποκαλυπτικούς φόβους που αναζωπυρώνονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Οι ανησυχίες αυτές δεν περιορίζονται, πάντως, σε περιθωριακές ομάδες. Η βρετανική κυβέρνηση κάλεσε πρόσφατα τους πολίτες να διαθέτουν μετρητά επαρκή για τρεις ημέρες, μαζί με άλλα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, στο πλαίσιο εκστρατείας προετοιμασίας για ενδεχόμενες κρίσεις.

Γιατί οι πολίτες πιστεύουν ότι οι διακοπές λειτουργίας δεν είναι τυχαίες

Ο Στέφαν Λεβαντόφσκι, καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, ο οποίος μελετά τη διάδοση μύθων και παραπληροφόρησης, εξήγησε ότι η συγκέντρωση πολλών παρόμοιων περιστατικών μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση σκόπιμου συντονισμού και όχι απλής σύμπτωσης.

Η ανησυχία ενισχύεται, ωστόσο, και από πραγματικά περιστατικά επιθέσεων κρατικών και εγκληματικών φορέων που έχουν προκαλέσει σοβαρές διαταραχές.

I-stock

Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται οι ρωσικές ενέργειες εναντίον υποθαλάσσιων καλωδίων διαδικτύου, αλλά και η κυβερνοεπίθεση που παρέλυσε πέρυσι τη μεγαλύτερη αυτοκινητοβιομηχανία της Βρετανίας, την Jaguar Land Rover. Τέτοια περιστατικά προσδίδουν αξιοπιστία στους φόβους της κοινής γνώμης.

Σύμφωνα με τον Λεβαντόφσκι, ένας τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης είναι «οι υπεύθυνες κυβερνήσεις να επικοινωνούν με διαφάνεια και ακρίβεια», ώστε να περιορίζεται η διάδοση πιο ακραίων εξηγήσεων.

Η ευθραυστότητα ενός κόσμου που εξαρτάται από την τεχνολογία

Συνολικά, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αλληλουχία των διακοπών λειτουργίας αναδεικνύει την εντυπωσιακή ευθραυστότητα των αμερικανικών και των παγκόσμιων υποδομών, όπου ένα και μόνο λάθος ή μια δυσλειτουργία μπορεί να παραλύσει ολόκληρα συστήματα μεταφορών, επικοινωνιών και ασφάλειας.

Η αλληλεξάρτηση γεννά ευαλωτότητα

«Έχουμε δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο τα βασικά συστήματα είναι τόσο αλληλένδετα, ώστε μια βλάβη σε ένα από αυτά μπορεί να εξαπλωθεί πολύ γρήγορα και στα υπόλοιπα», δήλωσε η Άραθι Κρίσναν, ιδρύτρια της εταιρείας πληροφοριών Raksha Intelligence Futures.

«Όλα τα συστήματά μας, είτε πρόκειται για τις επικοινωνίες είτε για τα χρηματοοικονομικά είτε για τις κεφαλαιαγορές, είναι τόσο συνδεδεμένα και συγκεντρωμένα, ώστε δημιουργείται μια σχέση εξάρτησης. Και αυτή η αλληλεξάρτηση γεννά ευαλωτότητα».

Μπορούν οι παλιές υποδομές να αντέξουν τις νέες απειλές;

Τι μπορεί, λοιπόν, να γίνει; Η απάντηση δεν είναι σαφής.

Ο εντοπισμός σφαλμάτων μέσω τεχνητής νοημοσύνης δεν πρόκειται να επιβραδυνθεί, ενώ τα παλαιωμένα συστήματα με τα οποία βρίσκεται αντιμέτωπος ο κόσμος δεν μπορούν να αλλάξουν από τη μια στιγμή στην άλλη.

Οι υποδομές αποτελούν συχνά τη παραμελημένη ραχοκοκαλιά της κοινωνίας, όμως τα συστήματα που σχεδιάστηκαν πριν από δεκαετίες δεν είχαν προβλέψει τις σημερινές απειλές.

Ο Μάικ Τσάπλ, διευθυντής προγράμματος Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Notre Dame, επισημαίνει ότι η κατάρρευση του αμερικανικού συστήματος αεροπορικών επικοινωνιών εξαιτίας ενός ελαττωματικού router αποκαλύπτει σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό των υποδομών. «Ένα σύστημα δεν θα έπρεπε να είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε μία μόνο βλάβη να μπορεί να προκαλέσει την κατάρρευσή του σε ολόκληρη τη χώρα», τονίζει.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι κυβερνοεπιθέσεις και οι θεωρίες συνωμοσίας πιθανότατα θα πολλαπλασιαστούν, καθώς η αυξημένη ανησυχία της κοινής γνώμης τροφοδοτεί υπερβολικές αντιδράσεις σε κάθε τεχνικό πρόβλημα.

Μεγαλύτερη απειλή, ωστόσο, θεωρείται η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από ήδη ικανούς κυβερνοεγκληματίες, καθώς μπορεί να διευκολύνει τον εντοπισμό ευπαθειών, τον σχεδιασμό και την εκτέλεση επιθέσεων.

«Ευτυχώς δεν έχει εμφανιστεί ακόμη κάποια ευπάθεια που εντοπίστηκε από την τεχνητή νοημοσύνη και μπορεί να αξιοποιηθεί εύκολα. Γιατί τότε θα μιλούσαμε για πραγματική καταστροφή», προειδοποιεί υψηλόβαθμο στέλεχος κυβερνοασφάλειας.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα