Η καινοτομία που χάνεται: Οι συνέπειες για τους ασθενείς στην Ελλάδα

Της Λαμπρίνας Μπαρμπετάκη,

Το τελευταίο διάστημα, ο όρος «καινοτομία» χρησιμοποιείται τόσο συχνά, που κινδυνεύει να χάσει το νόημά του. Σχεδόν τα πάντα βαφτίζονται καινοτόμα — ακόμη και μικρές βελτιώσεις ή απλές παραλλαγές ήδη καθιερωμένων λύσεων.

Κι όμως, η πραγματική φαρμακευτική καινοτομία δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Είναι οι θεραπείες που αλλάζουν την πορεία μιας νόσου, που μετατρέπουν το «μη διαχειρίσιμο» σε «αντιμετωπίσιμο», που δίνουν χρόνια ζωής αλλά και ποιότητα σε αυτά τα χρόνια. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών έρευνας, επενδύσεων και επιστημονικής επιμονής. Και είναι ακριβώς αυτή η καινοτομία που σήμερα δεν είναι δεδομένη στην Ελλάδα.

Η συζήτηση δεν αφορά πλέον καθυστερήσεις. Αφορά το αν χάνουμε. Όταν ένα σύστημα ζητά επιστροφές που φτάνουν ή και ξεπερνούν το 70% της αξίας ενός φαρμάκου, η πραγματικότητα γίνεται απλή και σκληρή. Νέες θεραπείες δεν φτάνουν ποτέ στη χώρα, λανσαρίσματα μετατίθενται χωρίς σαφή ορίζοντα και ήδη διαθέσιμες θεραπείες επανεξετάζονται υπό το πρίσμα της βιωσιμότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αποσύρονται. Όχι γιατί δεν είναι αναγκαίες, αλλά γιατί δεν μπορούν πλέον να υποστηριχθούν.

Το αποτέλεσμα δεν αποτυπώνεται άμεσα σε έναν προϋπολογισμό. Αποτυπώνεται στις επιλογές που περιορίζονται. Από τα νέα φάρμακα που εγκρίνονται στην Ευρώπη, μόνο ένα μικρό μέρος καταλήγει να είναι πραγματικά διαθέσιμο στους Έλληνες ασθενείς. Για τον ασθενή αυτό σημαίνει λιγότερες θεραπευτικές επιλογές. Για τον γιατρό, λιγότερα εργαλεία. Για το σύστημα, απώλεια αξίας που δεν φαίνεται άμεσα, αλλά συσσωρεύεται με τον χρόνο.

Την ίδια στιγμή, το βάρος της φαρμακευτικής δαπάνης μεταφέρεται σταδιακά από το κράτος στη βιομηχανία. Η ανισορροπία αυτή δεν είναι βιώσιμη και στέλνει ένα σαφές μήνυμα εκτός συνόρων. Σε ένα περιβάλλον όπου οι εταιρείες καλούνται να αποφασίσουν σε ποιες χώρες θα επενδύσουν, πού θα φέρουν νέες θεραπείες και πού θα διατηρήσουν την παρουσία τους, η Ελλάδα αρχίζει να καταγράφεται ως αγορά αυξημένου ρίσκου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δημιουργείται ένα ακόμη πιο σύνθετο παράδοξο. Η ενίσχυση της εγχώριας φαρμακοβιομηχανίας αποτελεί μια θεμιτή και αναγκαία στρατηγική επιλογή για την οικονομία. Όταν όμως δεν συνοδεύεται από ισορροπία, προκύπτει μια πραγματικότητα δύσκολα διαχειρίσιμη. Η χώρα επενδύει στην παραγωγή φαρμάκων ως εξαγωγικό πλεονέκτημα, την ίδια στιγμή που η πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες περιορίζεται. Δημιουργείται έτσι ο κίνδυνος να ενισχύεται η εξωστρέφεια του κλάδου, ενώ εσωτερικά να συρρικνώνεται η δυνατότητα πρόσβασης σε αναντικατάστατες θεραπείες, ακόμη και για σοβαρά νοσήματα όπως ο καρκίνος.

Η φαρμακευτική καινοτομία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια ούτε μια πολυτέλεια που μπορεί να αναβληθεί. Είναι ουσιαστικός πυλώνας ενός σύγχρονου και δίκαιου συστήματος υγείας.

Και η επιλογή που βρίσκεται μπροστά μας δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική. Δεν αφορά μόνο το πώς θα ελεγχθεί η δαπάνη, αλλά το ποιο επίπεδο φροντίδας υγείας θέλουμε να διασφαλίσουμε.

Γιατί στο τέλος, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να αντέξουμε το κόστος της καινοτομίας. Είναι αν μπορούμε να αντέξουμε το κόστος της απουσίας της.

Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της AbbVie, Ελλάδα, Κύπρος και Μάλτα Α’ Αντιπρόεδρος του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου (AmChamGR) Πρόεδρος της Φαρμακευτικής Επιτροπής του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου (AmChamGR) Μέλος ΔΣ του PIF (Pharma Innovation Forum)