“Έχω βαρεθεί αυτή τη ζωή”: Το αέναο τραύμα των ανθρώπων που φτάνουν στην Ελλάδα

«Σε όλη μου τη ζωή προσπαθώ να ξεφύγω. Έχω ήδη βιώσει τόσες τραυματικές εμπειρίες, δεν ξέρω αν θα μπορέσω να αντέξω άλλη μία δοκιμασία. Έχω βαρεθεί αυτή τη ζωή.» Samuel*, από την Ερυθραία, Σεπτέμβριος 2026 *

Για πάνω από 10 χρόνια οι ψυχολόγοι των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Ελλάδα, έχουν υποστηρίξει πληθώρα ανθρώπων που κουβαλούν ένα βαθύ αίσθημα απελπισίας, φόβου και απόγνωσης. Με αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, τέσσερις ψυχολόγοι των Γιατρών Χωρίς Σύνορα σε Αθήνα, Λέσβο και Σάμο καταθέτουν τις δικές τους εμπειρίες από τους ασθενείς που βλέπουν και περιγράφουν το ψυχικό αποτύπωμα που αφήνουν οι σκληρές ευρωπαϊκές πολιτικές αποτροπής και περιορισμού σε ήδη βαθιά τραυματισμένους ανθρώπους.

Πολλοί από τους ασθενείς έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με βασανιστήρια, φυλάκιση, βίαιο εκτοπισμό και την απώλεια αγαπημένων προσώπων. Έχουν επιχειρήσει εξαιρετικά επικίνδυνα ταξίδια για να ξεφύγουν από τον πόλεμο, τις συγκρούσεις και τις διώξεις, για να βρεθούν τελικά σε ένα περιβάλλον δυστοπικό που επιδεινώνει περαιτέρω την σωματική και ψυχική τους υγεία.

«Πολλοί άνθρωποι φτάνουν στην Ελλάδα ήδη εξαντλημένοι. Έχουν επιβιώσει από δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες, τόσο στη χώρα τους όσο και σε όλη τη διαδρομή μέχρι να φτάσουν εδώ», αναφέρει η Anzhelika Iastremska, ψυχολόγος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Λέσβο. «Και όταν φτάνουν, αυτό που περιμένουν είναι επιτέλους να νιώσουν ασφαλείς, να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Όμως, για πολλούς, η αβεβαιότητα συνεχίζεται. Οι δυσκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, η παρατεταμένη αβεβαιότητα που βιώνουν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου, και οι ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης κάνουν την καθημερινότητά τους ακόμη πιο δύσκολη. Και όλο αυτό έχει κόστος. Νιώθουν όλο και μεγαλύτερη ψυχική πίεση, ενώ το αίσθημα απελπισίας γίνεται όλο και πιο έντονο.»

Όταν το σύστημα αναπαράγει και εντείνει το τραύμα

Για πολλούς από τους ασθενείς των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, το γεγονός ότι ζουν απομονωμένοι, σε απομακρυσμένες δομές που μοιάζουν και λειτουργούν ως φυλακές, με ψηλούς τοίχους και συρματοπλέγματα, με περιορισμούς στη μετακίνηση και ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης, προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική και συναισθηματική τους κατάσταση.

«Το περιβάλλον των κέντρων υποδοχής λειτουργεί συχνά σαν μία μόνιμη υπενθύμιση του τραύματος σε ανθρώπους που έχουν επιβιώσει από κρατήσεις, βία και διώξεις» υπογραμμίζει η Τζώρτζια Κωτίτσα, ψυχολόγος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Λέσβο. «Πολλοί ασθενείς μου λένε ότι νιώθουν παγιδευμένοι. Ότι δεν αισθάνονται ασφαλείς και ότι δεν έχουν έλεγχο πάνω στη ζωή τους. Και για όσους έχουν επιβιώσει από φυλακή, ή βασανιστήρια, το περιβάλλον των κέντρων υποδοχής με τους περιορισμούς και την έλλειψη ιδιωτικότητας μπορεί να ξυπνήσει ξανά το τραύμα και να τους οδηγήσει σε επανατραυματισμό».

Επιπλέον, οι ταχείες διαδικασίες εξέτασης ασύλου δεν αφήνουν χρονικά περιθώρια για εξατομικευμένη συμβουλευτική και νομική υποστήριξη. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι αδυνατούν να καταλάβουν και να ακολουθήσουν τη διαδικασία κάτι που επιδεινώνει σημαντικά την ψυχική τους υγεία, καθώς τους στερεί τη δυνατότητα να αποκτήσουν ένα αίσθημα σταθερότητας. Οι άνθρωποι ζουν σε μία μετέωρη κατάσταση, με υπερβολικό άγχος ενώ μεταφέρονται από τη μία δομή και τη μία πόλη στην άλλη, με ασαφείς γραφειοκρατικές διαδικασίες και ελάχιστη πληροφόρηση για το τι πρόκειται να ακολουθήσει.

Πολλοί ζουν με τον φόβο της απόρριψης, ή της αναγκαστικής επιστροφής, ενώ αντιμετωπίζουν εμπόδια στη λήψη την κατάλληλης ιατρικής φροντίδας, την ενημέρωση για τα δικαιώματά τους και ζουν σε ένα ολοένα και πιο περιοριστικό περιβάλλον.

«Για πολλούς ασθενείς, η άφιξη στην Αθήνα δεν σηματοδοτεί το τέλος του ταξιδιού τους, αλλά την αρχή μιας διαφορετικής δοκιμασίας» αναφέρει η Κατερίνα Καβάκου, ψυχολόγος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Αθήνα. «Καλούνται να κινηθούν μέσα σε άγνωστα συστήματα σε μια τεράστια πόλη, να αντιμετωπίσουν γλωσσικά εμπόδια, επισφαλή απασχόληση, αβέβαιες συνθήκες στέγασης και την αβεβαιότητα για το τι τους επιφυλάσσει το μέλλον».

Εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας

Από τον Ιανουάριο του 2026, οι ψυχολόγοι των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Λέσβο και τη Σάμο έχουν πραγματοποιήσει ήδη πάνω από 900 συνεδρίες ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αιτούντες άσυλο καθημερινά είναι η αδυναμία πρόσβασης σε σταθερή και συνεχή ψυχολογική υποστήριξη. Το υπάρχον σύστημα υγειονομικής περίθαλψης δεν εξασφαλίζει αδιάλειπτη ψυχολογική και ψυχιατρική υποστήριξη. Οι υπηρεσίες είναι περιορισμένες, ειδικά στον τομέα της υποστήριξης του ψυχικού τραύματος και αδυνατούν να προσαρμοστούν στις ανάγκες και τις εμπειρίες του κάθε ανθρώπου. Παράλληλα, η παρακολούθηση και επανεξέταση δεν πραγματοποιείται με συνέπεια, με αποτέλεσμα να χάνονται ραντεβού και να διακόπτεται η θεραπεία.

Πάνω από μία δεκαετία, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουν καταγράψει ένα εύρος επιπτώσεων. Πολλοί από τους ασθενείς εκφράζουν αισθήματα απελπισίας και παρουσιάζουν συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους, διαταραχές μετατραυματικού στρες, δυσκολίες στον ύπνο και αυτοκτονικό ιδεασμό.

Όνειρα που απομακρύνονται

«Συναντώ ανθρώπους που θέλουν να δουλέψουν, να πάνε στο πανεπιστήμιο, να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Αλλά η έλλειψη υποστήριξης τους στερεί τη δυνατότητα να χτίσουν ξανά τη ζωή τους και δημιουργεί ένα συντριπτικό αίσθημα απόγνωσης και απελπισίας» αναφέρει η Νικολίνα Καζάκη, ψυχολόγος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Σάμο.
Για πάνω από δέκα χρόνια οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη σε πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και ανθρώπους σε ευάλωτες συνθήκες, εστιάζοντας σε όσους έχουν επιβιώσει από βία. Οι ομάδες ψυχικής υγείας προσφέρουν ένα ασφαλές και συμπεριληπτικό χώρο, όπου οι άνθρωποι μπορούν να ακουστούν και υποστηρίζονται μέσα από μία διεπιστημονική προσέγγιση που ξεπερνά την ιατρική και ψυχολογική φροντίδα. Επιπλέον, οι κοινωνικοί λειτουργοί της οργάνωσης προφέρουν στήριξη σχετικά με τις διαδικασίες του γραφειοκρατικού συστήματος υγείας και πρόνοιας της Ελλάδας, λύνοντας πρακτικά ζητήματα της καθημερινότητας.

«Οι άνθρωποι χρειάζονται πιο ολοκληρωμένη υποστήριξη, με αποτελεσματικότερα προγράμματα ένταξης και απρόσκοπτη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη» προσθέτει η κα Καζάκη. «Όταν δυσκολεύεσαι να εξασφαλίσεις ένα ασφαλές μέρος να ζήσεις, να έχεις πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, να βγάλεις τα προς το ζην ή απλά να έχεις ένα αίσθημα σταθερότητας, η συνεχής πίεση μπορεί να γίνει αβάσταχτη οδηγώντας σε αισθήματα εγκλωβισμού, εξάντλησης και απελπισίας».
Προχωρώντας παρά τις αντιξοότητες

Ακόμα και μέσα από ένα αβέβαιο και επικίνδυνο ταξίδι, τα πολυάριθμα εμπόδια, τη συνεχή αβεβαιότητα, οι άνθρωποι αυτοί συνεχίζουν να προχωρούν, να προσαρμόζονται στη νέα και συχνά σκληρή πραγματικότητα, να φροντίζουν τις οικογένειές τους και να αναζητούν τρόπους να ξαναχτίσουν τις ζωές τους.

«Οι άνθρωποι που γνωρίζουμε είναι γονείς, φοιτητές, φίλοι, μέλη μιας κοινότητας, εργαζόμενοι με όνειρα και ελπίδες» υπογραμμίζει η κα Καβάκου.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα τονίζουν την ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές, με έμφαση στην βελτίωση πρόσβασης σε ιατρική και ψυχολογική φροντίδα και σε απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Παράλληλα, υπογραμμίζουν την ανάγκη καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και μιας διαδικασίας ασύλου που θα διασφαλίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και θα συμβάλει στη μείωση της αβεβαιότητας, την διευκόλυνση της ένταξης και στην ουσιαστική στήριξη των ανθρώπων στην προσπάθειά τους να ξαναβρούν ένα αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας.

* Το όνομα έχει αλλάξει για λόγους προστασίας.