Καλαμάτα: Οι αφόρητες πιέσεις, η παράνομη δόμηση και η σιγή του ΥΠΕΝ

Συνεχείς αναρτήσεις στα social media με απειλές θανάτου, αφόρητες πιέσεις στο παρασκήνιο και μία καθημερινότητα ιδιαίτερα προβληματική για το προσωπικό της Πολεοδομίας στην Καλαμάτα. Αυτά ήταν τα τρία στοιχεία που συνέθεσαν το σκηνικό τους πολλούς τελευταίους μήνες στην υπηρεσία και διαμόρφωναν την ψυχολογία των ανθρώπων της.

Οι απειλές, οι οποίες κορυφώθηκαν με την αποστολή ανώνυμης απειλητικής επιστολής στη διευθύντρια, Σταυρούλα Αγρίου, συνδέονται με συγκεκριμένα real estate συμφέροντα, κυρίως στη Δυτική Μάνη η οποία τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε περιοχή ιδιαίτερου τουριστικού ενδιαφέροντος.

Το νομοθετικό κενό που υπάρχει για την Δυτική Μάνη ειδικότερα και το νομό Μεσσηνίας γενικότερα έχει να κάνει αρχικά με το σχετικό νομοθετικό διάταγμα του 1982 που είχε στόχο τη διατήρηση των πληθυσμών των οικισμών. Με το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα θεσπίστηκε ειδικό καθεστώς δόμησης σε ακτίνα 800 μέτρων από το κέντρο του οικισμού. Το διάταγμα ίσχυε για οικισμούς χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο και με λιγότερους από 500 κατοίκους που παρουσίαζαν τάσεις δημογραφικής συρρίκνωσης.

Εν συνεχεία η Πολιτεία επανήλθε για επιπλέον ρύθμιση. Με νέο προεδρικό διάταγμα (24 Απριλίου 1985) ρυθμίστηκαν διαφορετικά η οριοθέτηση οικισμών έως 2.000 κατοίκους και προβλέφθηκαν, μεταξύ άλλων, ακτίνα έως 800 μέτρων από το κέντρο για μεγάλους οικισμούς, μικρότερες ακτίνες για μεσαίους και μικρούς, καθώς και ειδική πρόβλεψη για οικισμούς που είχαν χαρακτηριστεί «στάσιμοι» βάσει του διατάγματος του 1982. Λόγω κυρίως των ισχυρών σεισμών στην Καλαμάτα το 1986, το διάταγμα ουσιαστικά δεν ίσχυσε για το νομό Μεσσηνίας.

Από τότε μέχρι και τώρα, δηλαδή 40 χρόνια μετά, το νομοθετικό αυτό κενό δεν καλύφθηκε. Εν τω μεταξύ, πολλοί οικισμοί της Δυτικής Μάνης μετατράπηκαν σε τουριστικούς πόλους και οι real estate επενδύσεις άρχισαν να δίνουν και να παίρνουν. Πολλοί ενδιαφέρθηκαν να αγοράσουν γη και επίσης πολλοί ενδιαφέρθηκαν να πουλήσουν. “Η πίεση προς τις υπηρεσίες άρχισε να γίνεται πολύ έντονη” όπως βεβαιώνει υπηρεσιακή πηγή στο NEWS 24/7.

Το μέτρο χάθηκε και τα συμφέροντα που δημιουργήθηκαν ήταν πολύ μεγάλα και ισχυρά. Παράλληλα, το Συμβούλιο της Επικρατείας (με την απόφαση 57/2017) έκρινε, όπως αναφέρει το oikologein.blogspot, ότι ο οριζόντιος καθορισμός ορίων οικισμού με έναν απλό «διαβήτη» (ακτίνα 800 μέτρων από την εκκλησία ή το σχολείο) χωρίς επιστημονική μελέτη και χωρίς την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος είναι αντισυνταγματικός και επομένως, η περιοχή θεωρείται Εκτός Σχεδίου από το ΣτΕ.

Με το προεδρικό διάταγμα 194/2025, το ΥΠΕΝ ξεκαθάρισε ότι η οριοθέτηση οικισμών κάτω από 2000 κατοίκους δεν γίνεται αυτόματα ούτε χωρίς να ληφθεί υπόψιν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Το κενό για τη Μεσσηνία παρέμενε. Γι’ αυτό και η Σταυρούλα Αγρίου αποφάσισε να στείλει, με τον προβλεπόμενο υπηρεσιακό τρόπο, έγγραφο στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ζητώντας οδηγίες για την οικοδομησιμότητα ακινήτων εντός της ζώνης των 800 μέτρων γύρω από τους στάσιμους οικισμούς της Δυτικής Μάνης.

Τα ερωτήματα αφορούσαν τρία συγκεκριμένα θέματα:
1. Πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο: απαιτείται το ακίνητο να έχει πρόσωπο σε νομίμως υφιστάμενη κοινόχρηστη οδό για να θεωρείται οικοδομήσιμο;
2. Απόδειξη του κοινόχρηστου χαρακτήρα: με ποια στοιχεία και ποια διαδικασία αποδεικνύεται ότι ένας δρόμος είναι νομίμως κοινόχρηστος;
3. Έλεγχος οικοδομικών αδειών: με ποια κριτήρια πρέπει η ΥΔΟΜ να εξετάζει τους φακέλους των οικοδομικών αδειών που αφορούν αυτά τα ακίνητα;

Οι διευκρινίσεις, που μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχουν δοθεί, έχουν καταστεί άκρως απαραίτητες ακόμα και για λόγους ασφαλείας των χώρων που δομούνται πολλές φορές χωρίς τις σχετικές μελέτες και σε πολύ μικρά πλάτη δρόμων. “Όταν χτίζονται κατοικίες στα 4μ δρόμο, από που θα φύγουν οι κάτοικοι σε περίπτωσης πυρκαγιάς;” αναρωτιέται αρμόδια πηγή.

Το ΤΕΕ Πελοποννήσου είχε επίσης επισημαίνει, με παρέμβασή του στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, ότι η εφαρμογή του καθεστώτος των στάσιμων οικισμών επέτρεψε την ανάπτυξη άτυπων επεκτάσεων με μικρά όρια αρτιότητας, δημιουργώντας προβλήματα στον χωρικό σχεδιασμό.

Η κατάσταση τελευταία είχε αφόρητη λόγω των πιέσεων. “Εκδόθηκαν” άδειες με πλαστά ή ψευδή στοιχεία. Οι πιέσεις αυξήθηκαν και τελικά φτάσαμε στην απειλητική επιστολή που έλαβε στο γραφείο της η Διευθύντρια της Πολεοδομίας την προηγούμενη εβδομάδα.

Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το ΥΠΕΝ δεν έχει απαντήσει. Οι υπάλληλοι της Πολεοδομίας στοχοποιήθηκαν με περισσή ευκολία ενώ το μόνο που έκαναν με τις ενέργειές του ήταν να διασφαλίσουν την ασφάλεια δικαίου και των συναλλαγών.