RSA: Ζητούν άσυλο και βρίσκονται αντιμέτωποι με τη φυλακή

Σοβαρά ερωτήματα για την ποινική μεταχείριση προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα εγείρουν τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, σύμφωνα με τα οποία το πρώτο εξάμηνο του 2026 ασκήθηκαν συνολικά 3.619 ποινικές διώξεις για «παράνομη» είσοδο, έξοδο και παραμονή στη χώρα.

Την ίδια στιγμή, η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) καταγγέλλει ότι η έλλειψη πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου στην ενδοχώρα, μετά την έναρξη εφαρμογής του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, αυξάνει τον κίνδυνο ποινικοποίησης ανθρώπων που αναζητούν διεθνή προστασία.

Ενδεικτικές είναι οι υποθέσεις που έχει χειριστεί η οργάνωση τους τελευταίους μήνες, με αιτούντες άσυλο να συλλαμβάνονται έξω από δομές υποδοχής, μητέρες να χωρίζονται από τα παιδιά τους και γυναίκες που διέφυγαν από το Αφγανιστάν να καταδικάζονται σε ποινές φυλάκισης.

Μητέρες με παιδιά συνελήφθησαν ενώ επιχειρούσαν να ζητήσουν άσυλο

Στις αρχές Ιουλίου, μία μητέρα από τη Συρία εμφανίστηκε μαζί με τα δύο παιδιά της στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) Μαλακάσας, προκειμένου να υποβάλει αίτημα ασύλου. Όπως αναφέρει η RSA, η γυναίκα είχε μαζί της αποδεικτικό ότι είχε επιχειρήσει ανεπιτυχώς να προγραμματίσει ραντεβού μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, η οποία βρισκόταν εκτός λειτουργίας.

Ωστόσο, δεν επετράπη στην οικογένεια η είσοδος στη δομή. Αντίθετα, κλήθηκε η Αστυνομία, η οποία προχώρησε στη σύλληψη της μητέρας και των παιδιών της.

Σύμφωνα με την οργάνωση, η οικογένεια κρατήθηκε υπό απάνθρωπες συνθήκες σε αστυνομικό τμήμα, ενώ η υπόθεση παραπέμφθηκε στον εισαγγελέα με την κατηγορία της «παράνομης παραμονής».

Η μεταφορά της οικογένειας στο ΚΥΤ Μαλακάσας πραγματοποιήθηκε τελικά μετά την παρέμβαση της RSA, η οποία υπέβαλε αναφορά στην Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης και στον Συνήγορο του Πολίτη, καθώς και προσφυγή κατά της απόφασης επιστροφής.

Ανάλογο περιστατικό καταγράφηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν τρεις μονογονεϊκές οικογένειες από τη Συρία και το Αφγανιστάν συνελήφθησαν έξω από το ΚΥΤ Μαλακάσας, όπου είχαν μεταβεί για να ζητήσουν άσυλο.

Οι μητέρες μεταφέρθηκαν σε αστυνομικό τμήμα και χωρίστηκαν από τα παιδιά τους, τα οποία, σύμφωνα με την RSA, τέθηκαν υπό κράτηση σε δημόσιο νοσοκομείο.

Οι τρεις γυναίκες οδηγήθηκαν τις επόμενες ημέρες στο Αυτόφωρο Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, κατηγορούμενες για «παράνομη παραμονή».

Το δικαστήριο ανέβαλε την εκδίκαση των υποθέσεών τους και διέταξε την επανένωση των μητέρων με τα παιδιά τους, καθώς και τη μεταφορά όλων στο ΚΥΤ Μαλακάσας, ώστε να καταγραφούν τα αιτήματα ασύλου τους.

Από το Αφγανιστάν στη φυλακή για «παράνομη παραμονή»

Ακόμη δύο υποθέσεις, που καταγράφηκαν στα τέλη Σεπτεμβρίου, αναδεικνύουν τις συνέπειες της ποινικής αντιμετώπισης ανθρώπων που ζητούν προστασία.

Δύο γυναίκες από το Αφγανιστάν, οι οποίες εμφανίστηκαν στο ΚΥΤ Μαλακάσας προκειμένου να αιτηθούν άσυλο, συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης δύο ετών για «παράνομη παραμονή».

Η πρώτη είχε εγκαταλείψει το Αφγανιστάν μαζί με την κόρη και τα εγγόνια της, εξαιτίας των κινδύνων που αντιμετώπιζαν υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού η οικογένεια χωρίστηκε βίαια, ενώ μετά τη σύλληψή της η γυναίκα απομακρύνθηκε και από τα δύο εγγόνια που βρίσκονταν μαζί της, χωρίς να γνωρίζει τι είχε απογίνει με αυτά.

Η γυναίκα οδηγήθηκε στη φυλακή και παρέμεινε κρατούμενη μέχρι να γίνει δεκτή η αίτησή της για αναστολή εκτέλεσης της ποινής.

Η δεύτερη γυναίκα είχε διαφύγει από το Αφγανιστάν μαζί με την έφηβη κόρη της, επιχειρώντας να ξεφύγει από χρόνια ενδοοικογενειακή βία. Παρότι της επιβλήθηκε διετής ποινή φυλάκισης, η εκτέλεσή της ανεστάλη με τον όρο ότι θα επέστρεφε αμέσως στο Αφγανιστάν.

Πάνω από 3.600 διώξεις και περισσότερες από 1.000 καταδίκες

Οι παραπάνω υποθέσεις εντάσσονται, σύμφωνα με την RSA, σε μια ευρύτερη πρακτική ποινικής αντιμετώπισης της μη νόμιμης εισόδου, εξόδου και παραμονής στην Ελλάδα.

Τα στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης για το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφουν 3.619 ποινικές διώξεις, εκ των οποίων:

• 2.498 για «παράνομη παραμονή».
• 797 για «παράνομη είσοδο».
• 324 για «παράνομη έξοδο».

Σχεδόν τα δύο τρίτα των διώξεων καταγράφηκαν στην Αθήνα.

Με βάση τον νόμο 5226/2025, που ψηφίστηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, τα συγκεκριμένα αδικήματα τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών.

Ιδιαίτερα υψηλό εμφανίζεται και το ποσοστό των καταδικαστικών αποφάσεων. Από τις 1.181 δικαστικές αποφάσεις για τις οποίες παρασχέθηκαν στοιχεία, οι 1.037 ήταν καταδικαστικές, ποσοστό που προσεγγίζει το 88%.

Από τις καταδικαστικές αποφάσεις, 535 αφορούσαν «παράνομη είσοδο» και 366 «παράνομη παραμονή».

Ο πραγματικός αριθμός των καταδικών εκτιμάται ότι είναι σημαντικά μεγαλύτερος, καθώς από τα διαθέσιμα στοιχεία απουσιάζουν οι αποφάσεις του Πρωτοδικείου Αθηνών.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι 462 καταδικαστικές αποφάσεις εκδόθηκαν στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας, δηλαδή σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη σύλληψη.

Παράλληλα, εφέσεις ασκήθηκαν σε μόλις 392 από τις 1.037 περιπτώσεις.

Σε 607 υποθέσεις ανεστάλη η εκτέλεση της ποινής, αφού οι καταδικασθέντες δήλωσαν ότι επιθυμούν να αναχωρήσουν αμέσως από την Ελλάδα. Πρόκειται για τη μοναδική δυνατότητα αναστολής που προβλέπει η συγκεκριμένη νομοθεσία.

Ωστόσο, ακόμη και στις περιπτώσεις αυτές, οι άνθρωποι εξακολουθούν να παραμένουν υπό κράτηση, είτε σε φυλακές είτε σε Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης (ΠΡΟΚΕΚΑ), μέχρι να αποχωρήσουν από τη χώρα.

Στη φυλακή ακόμη και άνθρωποι από χώρες με υψηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου

Στα τέλη Ιουνίου του 2026, 311 άνθρωποι βρίσκονταν υπό κράτηση έπειτα από καταδικαστική απόφαση για τα συγκεκριμένα αδικήματα.

Από αυτούς, 201 εξέτιαν ποινή φυλάκισης σε σωφρονιστικά καταστήματα, ενώ άλλοι 110 κρατούνταν διοικητικά σε Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης.

Οι δύο κυριότερες χώρες καταγωγής των κρατουμένων ήταν η Αίγυπτος και το Πακιστάν. Στις βασικές εθνικότητες περιλαμβάνονταν, ωστόσο, και πολίτες του Αφγανιστάν.

Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά της Υπηρεσίας Ασύλου για το πρώτο εξάμηνο του 2026, το ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας για τους Αφγανούς πολίτες στην Ελλάδα ξεπερνά το 96%.

Η αντίφαση που αναδεικνύει η RSA είναι ότι άνθρωποι οι οποίοι προέρχονται από χώρες με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με ποινικές διώξεις και φυλάκιση, ενώ επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην ίδια τη διαδικασία διεθνούς προστασίας.