Tο φετινό Νόμπελ Χημείας μπορεί να μας γλιτώσει από τις παρενέργειες των φαρμάκων

Πολλά φάρμακα περιέχουν δυο διαφορετικές μορφές της ίδιας χημικής ουσίας. Η μια μας κάνει καλό. Η άλλη μπορεί να είναι αδιάφορη ή και επικίνδυνη για την υγεία μας.

Έως τώρα, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν πώς μπορούν να παράγουν μόνο τη “σωστή” μορφή.

Οι Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι, στους οποίους απονεμήθηκε φέτος το Νόμπελ Χημείας για την έρευνά τους στις “μοριακές κατοπτρικές εικόνες”, έλυσαν το μυστήριο.

Γιατί μας αφορά η ανακάλυψη

Οι Καγκάν και Σοάι έλυσαν ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της χημείας. Αφορούσε τις δυο μορφές που υπάρχουν σε πολλές χημικές ουσίες στη φύση, οι οποίες μοιάζουν μεταξύ τους όπως το δεξί και το αριστερό μας χέρι.

Παρ’ όλο όμως, που αποτελούνται από τα ίδια υλικά, δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Η μια μορφή μπορεί να είναι ένα αποτελεσματικό φάρμακο και η άλλη (η κατοπτρική) μπορεί να είναι αβλαβής ή εντελώς άχρηστη ή όμως, και τοξική.

Το DW News επισήμανε το εξής:

«Ένα δημοφιλές σχετικό παράδειγμα είναι η θαλιδομίδη που συνταγογραφήθηκε ως χάπι για την πρωινή ναυτία, σε εγκύες γυναίκες. Η κατοπτρική εικόνα του ίδιου φαρμάκου, προκάλεσε το θάνατο ή σοβαρές παραμορφώσεις σε περίπου 20.000 μωρά από τα τέλη του ‘50 έως τα μέσα του ‘60».

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η κεταμίνη. Μια από τις δράσεις της είναι παυσίπονη. Η κατοπτρική της εικόνα είναι ένα παραισθησιογόνο ναρκωτικό.

Όταν οι χημικοί έφτιαχναν τις ουσίες στο εργαστήριο, η αντίδραση δημιουργούσε πάντα μείγμα 50-50 και ήταν δύσκολο έως αδύνατο να ξεχωρίσουν ή να φτιάξουν μόνο τη χρήσιμη μορφή.

Οι Καγκάν και Σοάι κατάφεραν να ανακαλύψουν τους χημικούς μηχανισμούς, με τους οποίους μπορούν να “αναγκάσουν” τη χημική αντίδραση να παράγει σχεδόν μόνο την επιθυμητή μορφή -αποκλείοντας τη δυνητικά επικίνδυνη.

Στην ιατρική, η ανακάλυψη τους επιτρέπει την κατασκευή ασφαλέστερων και πιο δραστικών φαρμάκων, ώστε να αποφεύγονται οι παρενέργειες και οι τραγωδίες.

Σε ό,τι αφορά την εξέλιξη της ζωής, οι επιστήμονες μπορούν να καταλάβουν πια καλύτερα, πώς η ίδια η φύση και η εξέλιξη διάλεξαν μόνο τη μια μορφή μορίων για να δημιουργήσουν τη ζωή στη Γη.

Πώς η φύση επιλέγει τι “δίνει” ζωή

Επιστήμονας που προσπάθησε να να εξηγήσει την ανακάλυψη με τρόπο που να είναι κατανοητός προς όλους, είπε τα κάτωθι, σε live σύνδεση:

«Αν κοιτάξετε τον εαυτό σας στον καθρέφτη αυτή τη στιγμή, το μικρόφωνό σας είναι στα δεξιά σας. Αλλά όταν κοιτάτε τον καθρέφτη, εμφανίζεται στα αριστερά.

Αυτό συμβαίνει και με τις χημικές ουσίες στη φύση, ειδικά με τις χημικές ουσίες που αποτελούν τη ζωή: υπάρχουν σε δύο παραλλαγές και είναι κατοπτρικές εικόνες η μία της άλλης.

Τώρα, το αστείο είναι ότι το ένα από αυτά έχει ένα σύνολο ιδιοτήτων που γεννούν ζωή.

Το άλλο δεν έχει απολύτως καμία επίδραση και δεν μπορεί να παράγει ζωή.

Και αυτό που δεν έχουμε καταφέρει να καταλάβουμε είναι πώς η εξέλιξη επέλεξε μόνο αυτόν τον τύπο χημικής ουσίας που μπορεί να παράγει ζωή.

Οι Καγκάν και Σοάι κατάφεραν να βρουν μια διαδικασία κατασκευής που μπορεί να επιλέξει έναν τύπο χημικής παραλλαγής στις δύο κατοπτρικές εικόνες, η μία της άλλης».

Γιατί αυτή η ανακάλυψη είναι τόσο σημαντική και δη για την ιατρική

Όπως εξηγήθηκε, το γράμμα b σε έναν καθρέφτη μπορεί να εμφανίζεται ως d. Το ίδιο ισχύει και για τις φαρμακευτικές ουσίες.

«Είναι λοιπόν, πραγματικά ενδιαφέρον ότι μια απλή κατοπτρική εικόνα θα μπορούσε να κάνει τόση μεγάλη ζημιά.

Και γι’ αυτό φαρμακευτικά η δυνατότητα παραγωγής του σωστού είδους χημικής ουσίας κάνει τόσο μεγάλη διαφορά».

Στην καθημερινή ζωή, ό,τι διαβάσατε συμβαίνει με φάρμακα όπως η ιβουπροφαίνη. «Κάθε δισκίο ιβουπροφαίνης που παίρνετε είναι μισό-μισό. Το μισό είναι ο ίδιος χημικός συνδυασμός. Το άλλο μισό είναι μια κατοπτρική εικόνα, αλλά δεν έχει καμία επίδραση.

Έτσι, κάθε δισκίο έχει και τα δύο, αλλά μόνο το ένα έχει πραγματική επίδραση στο σώμα σας κι εμείς καταναλώνουμε την χειρόμορφη ένωση.

Στην περίπτωση της ιβουπροφαίνης, η κατοπτρική εικόνα δεν είναι επικίνδυνη. Αλλά σε περιπτώσεις όπως η θαλιδομίδη θα μπορούσε να είναι».