Η Ευρώπη στην εποχή του τσακαλιού, καθώς οι άνθρωποι βοηθούν στην κυριαρχία του

“Η μέρα του τσακαλιού” ανατέλλει στην Ευρώπη. Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η ανθρώπινη παρουσία βοηθά στην κατακόρυφη αύξηση του πληθυσμού τους, λειτουργώντας ως ασπίδα απέναντι στην απειλή των λύκων.

Το χρυσό τσακάλι έχει ήδη επεκταθεί πέρα από το παραδοσιακό του καταφύγιο στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επιταχύνει αυτή την εντυπωσιακή πορεία, επιτρέποντας στο είδος να εξαπλωθεί τελικά στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου.

Η μελέτη απαντά σε ένα βιολογικό αίνιγμα: πώς καταφέρνουν τα τσακάλια να ευδοκιμούν, παρά την παράλληλη αύξηση των λύκων στην Ευρώπη. Ο λύκος αποτελεί ισχυρότερο θηρευτή, που μπορεί να τα ανταγωνιστεί για τροφή ή ακόμα και να τα εξοντώσει. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα μεταμορφώνει τα οικοσυστήματα όχι μόνο άμεσα, αλλά και αλλάζοντας τις ισορροπίες και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μεγάλων ζώων.

“Η μελέτη μας, αναδεικνύει πώς τόσο η εξάπλωση όσο και η μείωση των ειδών αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες δραστηριότητες αναδιαμορφώνουν τη βιοποικιλότητα”, δήλωσε ο Nathan Ranc, βασικός συγγραφέας της δημοσίευσης και ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Γεωργία, τα Τρόφιμα και το Περιβάλλον (Inrae) της Γαλλίας. “Ο άνθρωπος μπορεί έμμεσα να διευκολύνει την επέκταση ενός ενδιάμεσου θηρευτή, όπως το τσακάλι, σε μια ολόκληρη ήπειρο”.

Ο Ranc και η ομάδα του κατέγραψαν τις μεταβολές στην παρουσία των τσακαλιών από το 2001 έως το 2017 σε σχεδόν 9.000 τοποθεσίες, σε 13 ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στο περιοδικό Nature. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τηλεβόες για να μεταδώσουν ηχογραφημένα ομαδικά ουρλιαχτά τσακαλιών και στη συνέχεια περίμεναν να ακούσουν τι αποκρίνονται τα ζώα της περιοχής.

Όπως προκύπτει από τα ευρήματα, ο βασικότερος ανασταλτικός παράγοντας για την εξάπλωση του τσακαλιού είναι ο λύκος – ένας κορυφαίος θηρευτής που ανήκει στην ίδια οικογένεια, αυτή των κυνιδών.

Η ανατροπή, ωστόσο, έγκειται στο ότι η εγγύτητα με τον άνθρωπο φαίνεται να αμβλύνει την ασφυκτική πίεση που δέχονται τα τσακάλια από τους λύκους. Συγκεκριμένα, σε περιοχές όπου οι λύκοι έχουν μόνιμη παρουσία, τα τσακάλια τείνουν να αναζητούν καταφύγιο κοντά σε ανθρώπινες υποδομές και οικισμούς, αποφεύγοντας τις πιο απομονωμένες περιοχές.

Η μελέτη επισημαίνει ότι ο άνθρωπος, χωρίς να το επιδιώκει, παρεμβαίνει στη σχέση των δύο ειδών λειτουργώντας ως “ανθρώπινη ασπίδα” για το τσακάλι. Αν και η έρευνα δεν προσδιορίζει τον ακριβή μηχανισμό πίσω από αυτό το φαινόμενο, μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι λύκοι αποφεύγουν την ανθρώπινη παρουσία πολύ πιο συστηματικά και αυστηρά απ’ ό,τι τα τσακάλια.

Αυτή η ιδιότυπη προστασία, σε συνδυασμό με τους ηπιότερους χειμώνες λόγω κλιματικής αλλαγής, αναμένεται να δώσει στα τσακάλια την ευκαιρία να κυριαρχήσουν σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι το 75% της ηπειρωτικής Ευρώπης (με εξαίρεση τις χώρες της Βαλτικής και το μεγαλύτερο μέρος της Σκανδιναβίας) αποτελεί πλέον κατάλληλο βιότοπο για το είδος – μια έκταση σχεδόν εξαπλάσια από τη σημερινή τους επικράτεια.

Οι ειδικοί πάντως προειδοποιούν ότι οι συνέπειες αυτής της επέκτασης, τόσο για το οικοσύστημα όσο και για τον άνθρωπο, θα είναι διφορούμενες. Από τη μία πλευρά, τα τσακάλια λειτουργούν θετικά καθαρίζοντας το περιβάλλον από ψοφίμια και περιορίζοντας τα τρωκτικά που πλήττουν τις καλλιέργειες. Από την άλλη, ενδέχεται να πιέσουν πληθυσμούς άλλων μικρών θηλαστικών, να απειλήσουν πτηνά που φωλιάζουν στο έδαφος και να προκαλέσουν ζημιές στην κτηνοτροφία, στρεφόμενα κατά νεαρών αιγοπροβάτων.

Η πρόσφατη έρευνα βοηθά να ερμηνευθεί η “αξιοσημείωτα ταχεία και συνεχιζόμενη εξάπλωση του χρυσού τσακαλιού, την οποία παρακολουθούμε τις τελευταίες δεκαετίες”, δήλωσε ο Frank Hailer, εξελικτικός γενετιστής στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ. Ο ίδιος χαρακτήρισε τα ευρήματα “πειστικά”, παρά τις όποιες αβεβαιότητες γύρω από τις προβλέψεις για την ταχύτητα και την έκταση της μελλοντικής τους εξάπλωσης.

“Το τσακάλι είναι ένα εξαιρετικά προσαρμοστικό, ευφυές και παμφάγο ζώο, όμως η πληθυσμιακή του έκρηξη αποτελούσε γρίφο για τους βιολόγους, δεδομένης της ταυτόχρονης ανάκαμψης των λύκων σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης”, σημείωσε ο Hailer. “Τα χρυσά τσακάλια όχι μόνο επιβιώνουν από την ανθρώπινη δραστηριότητα, αλλά την εκμεταλλεύονται ενεργά”.

Το φαινόμενο της “ανθρώπινης ασπίδας” έχει εντοπιστεί και σε άλλα είδη του ζωικού βασιλείου, καθώς ο άνθρωπος “δημιουργεί ζώνες καταφυγίου που αμβλύνουν την πίεση από τους κορυφαίους θηρευτές”, δήλωσε ο Άνταμ Χαρτ, καθηγητής οικολογίας της διατήρησης στο Πανεπιστήμιο του Γκλόστερσιρ.

Ως παράδειγμα ανέφερε ορισμένα είδη αντιλόπης, όπως το κούντου και το μπούσμπακ σε χώρες της Αφρικής, τα οποία συχνάζουν κοντά σε τουριστικά καταλύματα και περιοχές σαφάρι, όπου τα μεγάλα σαρκοφάγα κινούνται πολύ πιο προσεκτικά.

“Η μελέτη αναδεικνύει ένα ολοένα και πιο έκδηλο μοτίβο της Ανθρωποκαίνου περιόδου: δεν αλλοιώνουμε απλώς τους βιοτόπους με άμεσο τρόπο, αλλά αναδιαμορφώνουμε ριζικά και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ειδών”.