Η λέξη που τρέμει το Σύστημα και η ψυχική μας πυξίδα

Σε μια κοινωνία που αξιολογεί τους ανθρώπους από όσα “δείχνουν”, οι αληθινές αξίες θολώνουν μέσα σε ψευδείς “ανάγκες” που πλέον ψηφιοποιούνται όλο και περισσότερο. Όσο τεχνοφοβικό κι αν φαντάζει αυτό, ο ψηφιακός εντυπωσιασμός ανάγεται πλέον σε κορυφαία επιδίωξη και σε όργανο πολυδιάσπασης.

Ως “κοινωνικοί χρήστες” των ψηφιακών Μέσων καλούμαστε να αλλάξουμε το ποιοι είμαστε όχι μόνο φύσει και θέσει στην “κανονική” ζωή, αλλά και στην προσομοιωμένη. Η ουσιαστική επαφή χάνεται στα ατελείωτα feed των timeline. Για να συμβεί η όποια σύνδεση, οφείλουμε να εντείνουμε την αποσύνδεση. Ή διαφορετικά, και λιγότερο τεχνοφοβικά, θα πρέπει να εντοπίσουμε γύρω μας εκείνους που “χτίζουν” αξίες με τρόπο αναλογικό και να φτιάξουμε από την αρχή μικρές νησίδες μοιράσματος όπως μπορούμε, κατ’ αναλογία εμπειριών και ανησυχιών.

Είναι εύκολο αυτό; Όχι. Μπορεί ωστόσο να γίνει μεταμορφωτικό.

Ίσως γι’ αυτό και πολλά νέα παιδιά φεύγουν σταδιακά από τα social media, από το αλκοόλ, τον τζόγο και τις ουσίες, έχοντας πρόσφατες και δυσφορικές αναπαραστάσεις από γονιούς και παρέες. Και ταυτόχρονα, ίσως για αυτό πολλοί από εμάς φτάνουμε σε μια ηλικία που  – παρότι θα έπρεπε – αντιλαμβανόμαστε πως ακόμη δεν έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε, να επικυρώνουμε, να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας, να μαθαίνουμε μέσα από αυτά. Να συνδεόμαστε μέσα από αυτά.

Ή αλλιώς, όπως το θέτει ο Gabor Mate. “Μια από τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών για να αναπτυχθούν υγιώς είναι να έχουν ελευθερία να εκφράσουν όλο το φάσμα των συναισθημάτων που έχουν. Δυστυχώς πολλοί γονείς σήμερα απαντούν σε αυτό εντελώς αντίθετα, μη δεχόμενοι την έκφραση συγκεκριμένων συναισθημάτων από τα παιδιά τους. Ο γονιός δεν μπορεί να αντέξει, να διαχειριστεί το πένθος του παιδιού όταν πεθάνει ο σκύλος της οικογένειας ή ο παππούς και η απάντηση είναι “ξεπέρασέ το”, “άστο να φύγει”. Το παιδί παίρνει το μήνυμα πως για να γίνει αποδεκτό από τον γονιό του, θα πρέπει να καταπιέσει το συναίσθημά του”.

Όπως λέει ο Mate, στη συνειδητοποίηση των παραπάνω ίσως φτάσουμε λίγο πριν το τέλος της ζωής μας. Για άλλους η συνειδητοποίηση αυτή έρχεται ως εσωτερική επανάσταση σε μια υπαρξιακή “αφύπνιση”, σε μια σημαντική στιγμή της πορείας μας. Και μπροστά σε αυτή την αναγκαιότητα υψώνεται το τείχος μιας κοινωνίας υπερκαταναλωτισμού, ευκαιριακού εντυπωσιασμού, διαίρεσης των ομάδων και εύκολου μουδιάσματος.

Είναι ακριβώς αυτό που περιέγραφε και η Κατερίνα Μάτσα σε πρόσφατη συνέντευξή μας, πως μόνο μέσα από το μοίρασμα, την ομάδα, το μόνιασμα, μπορούμε να επικυρώσουμε και να εκφράσουμε τα συναισθήματα και τις διεκδικήσεις μας για το δίκαιο.

Αυτό που νιώθεις εσύ, αυτό που σε πνίγει, πνίγει και κάποιον άλλο. Και οι πολλές φωνές μαζί ακούγονται καλύτερα από μία, μόνη.

Αν δούμε λοιπόν τα παραπάνω μέσα από το πρίσμα της ολιστικής αποσύνθεσης της έννοιας της “ομάδας” όπως την αποσυνθέτει η επικρατούσα ατζέντα του δυτικού πολιτισμού, τι σχηματίζεται μπροστά μας; Ένα υπέροχο μείγμα απομονωτικότητας μαζί με προσωποκεντρισμό. Ωστόσο, η ζωή δεν κρίνεται από το πώς τελειώνει, αλλά από το πώς βιώνεται, όπως έγραφε ο Γιάλομ. Ο θάνατος μάς καταστρέφει σωματικά, αλλά η ιδέα του θανάτου μας σώζει, μας επαναφέρει στη συνειδητότητα, γράφει.

Ποια συνειδητότητα όμως μπορούμε να ζήσουμε, να αναπνεύσουμε, να αγγίξουμε, να μυρίσουμε, να γευτούμε, όταν λειτουργούμε τις ανάγκες μας μονάχα πίσω από μια οθόνη;

Η όλη αποσάθρωση του σήμερα αποτυπώνεται μέσα από ψηφιακές ιαχές που στοχεύουν οτιδήποτε περιγράφει το συλλογικό. Είναι η αποδοκιμασία των πολιτών προς τα κόμματα, προς την απονομή δικαιοσύνης, προς το “κοινωνικό Κράτος” και την έρευνα. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, και τίποτα από αυτά δεν βλάπτει τους έχοντες την εξουσία. Εκείνοι επιβιώνουν μέσα από την απουσία, μέσα από την αποχή, μέσα από την αδιαφορία, και κυρίως μέσα από τη διαιώνιση των πελατειακών επιταγών τους και τη λαϊκίστικη τοξικότητα που εκπαιδεύονται να συντηρούν.

Δεν είναι τυχαίο που περνάμε εδώ και χρόνια ένα συλλογικό μούδιασμα και δεν θα μας ξεμουδιάσει κανένα ΑΙ, κανένα app, κανένα chatbot. Τα social media μπορούν να μας δικτυώσουν, να ενώσουν αγωνίες, φόβους και διαψεύσεις, να δημιουργήσουν μια αλυσίδα αλληλεγγύης και στήριξης απέναντι στον κατακερματισμό και τη μεταβατικότητα της εποχής όταν λειτουργούν ως χώρος δικτύωσης για δράση έξω από αυτά. Αλλιώς θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως αδηφάγες χοάνες ματαιόδοξης αυτοαναφορικότητας εις τους αιώνας των αιώνων, προς όφελος των “από πάνω”.

Τρόπους και εργαλεία έχουμε. Σημασία έχει το πώς θα τα εκμεταλλευτούμε για να διεκδικήσουμε ξανά όσα πριν μερικά χρόνια, φάνταζαν χειροπιαστά.