Τι θα έκανα αν ήμουν Εβραίος που ζούσα στο Ισραήλ;

Αύγουστος 2025, καφενείο στην Κατούνα Λευκάδας. Ισραηλινός τουρίστας μιλάει αγγλικά στο τηλέφωνο: «Κοιτάω την κορούλα μου. Παίζει στην πλατεία». Ένας κύριος δίπλα ακούγοντάς τον, αναρωτήθηκε με ειλικρινή απορία: «Μα τι να κάνει το παιδάκι; Στην πλατεία παίζει…». Ο Ισραηλινός απαντά αφοπλιστικά: «Είναι πολύ όμορφο που το παιδί παίζει ήσυχα κι ανέφελα στην πλατεία». Τότε μόνο αντελήφθην το νόημα της πρότασης: τo καθ’ ημάς αυτονόητο – ένα παιδάκι να παίζει ανέμελα στην πλατεία του χωριού – στο μυαλό του ανθρώπου αυτού ήταν τόσο, μα τόσο αναπάντεχα ωραίο και σπάνιο, που είχε την ανάγκη να το πει.

Μια σκέψη μου πέρασε από το μυαλό τότε: αν ήμουν Εβραίος και ζούσα στο Ισραήλ, θα τα μάζευα και θα έφευγα από τη χώρα. Ούτε αυτή θα με άντεχε, ούτε εγώ όμως. Δεν θέλω να μου φαίνεται άξιο λόγου ότι το παιδί μου παίζει στην πλατεία. Με τίποτε. Και δεν θα ήμουν ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος. Tο 2020 ήταν η πρώτη χρονιά από συστάσεως ισραηλινού κράτους που έφυγαν περισσότεροι Ισραηλινοί από τους Εβραίους που «επέστρεψαν» σε αυτό, κάνοντας την περίφημη Aliyah. Έκτοτε, σταθερά και με γεωμετρική άνοδο, ξεπερνώντας τους 80.000 ανθρώπους το 2024, οι Ισραηλινοί που εγκαταλείπουν τη χώρα είναι πολύ περισσότεροι από εκείνους που μεταναστεύουν εκεί. Και δεν είναι μόνο οι αριθμοί. Είναι και ο ανθρωπότυπος των Ισραηλινών που φεύγουν και, αντιστρόφως, εκείνων που μένουν πίσω. Αυτοί που εγκαταλείπουν, κατά κανόνα, είναι οι νέοι, προοδευτικοί και δημιουργικοί άνθρωποι που δεν αντέχουν την σιδερένια κοινωνία που φτιάχτηκε στο εβραϊκό κράτος. Το σενάριο είναι κάτι περισσότερο από δημογραφικά δυσοίωνο για το μέλλον της χώρας.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό το πρόβλημα. Δυστυχώς για το Ισραήλ, το πρόβλημα είναι οξύτερο και αφορά, στη μέση διάρκεια, την επιβίωσή του στο πιο εχθρικό περιβάλλον που υπήρξε ποτέ στη Μέση Ανατολή.

“Υou can’t just kill your way out of solving every problem”

Το μεγάλο πρόβλημα αντανακλούν με ακρίβεια τα λόγια του Αμερικανού αντιπροέδρου Βανς, προς το Ισραήλ, ο οποίος, με τρεις διαφορετικές ευκαιρίες, την τελευταία βδομάδα, έχει πει τα εξής:

«Ποια ακριβώς είναι η πρότασή σας; Είστε μια χώρα εννέα εκατομμυρίων ανθρώπων. Δεν μπορείτε απλώς να σκοτώνετε για να ξεφύγετε από την ανάγκη να λύσετε οποιοδήποτε από τα προβλήματα εθνικής ασφάλειας που αντιμετωπίζετε.

Αν ήμουν μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου της ισραηλινής κυβέρνησης, ίσως να μην επιτιθόμουν στον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που μου έχει απομείνει σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τους τελευταίους τρεις μήνες, τα δύο τρίτα των αμυντικών όπλων που έχουν προστατεύσει την πατρίδα σας τα έχουν κατασκευάσει αμερικανικά χέρια και έχουν πληρωθεί με τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων. (…) Oποιοσδήποτε στο Ισραήλ πιστεύει ότι το μεγαλύτερό του πρόβλημα είναι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών πρέπει να ξυπνήσει και να οσμιστεί την πραγματικότητα της κατάστασης στην οποία βρίσκεται αυτή η χώρα.

Μερικές φορές η κριτική προς την ισραηλινή κυβέρνηση μπορεί να εκφράζεται με τρόπο αντισημιτικό. Ωστόσο όμως, πολύ απλά, δεν ισχύει ότι κάθε κριτική στις πολιτικές αποφάσεις του Μπίμπι Νετανιάχου οδηγεί στον αντισημιτισμό. Αν τα πάντα είναι μίσος κατά των Εβραίων, τότε τίποτα δεν είναι μίσος κατά των Εβραίων. (…) Αν τα πάντα είναι ρατσισμός, τότε τίποτα δεν είναι ρατσισμός».

O Βανς προειδοποιεί με αφοπλιστική σαφήνεια. Η πλειοψηφία του κινήματος MAGA είναι σφόδρα δυσαρεστημένη με τη στρατιωτική εμπλοκή στο Ιράν. Για πρώτη φορά στην ιστορία, τα δύο τρίτα της αμερικανικής κοινής γνώμης έχουν στραφεί εναντίον του. Στην Ευρώπη τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Εδώ εδραιώνεται μια πρωτοφανής για δημοκρατίες αναντιστοιχία μεταξύ της λαϊκής δυσαρέσκειας από τη μία, και κυβερνητικής υποστήριξης προς το Ισραήλ, από την άλλη. Σε όλα σχεδόν τα κράτη. Η διεθνής εικόνα του Ισραήλ δεν υπήρξε ποτέ χειρότερη από συστάσεώς του.

Ο αντισημιτισμός πλέον – ομολογημένα ή ανομολόγητα – επιστρέφει στην χριστιανική δυτική δεξιά. Για να είμαστε ακριβείς, δεν είχε ποτέ απογαλακτιστεί από αυτόν. Όμως πλέον η πολιτική του Ισραήλ τον παροξύνει. Ας μη γελιόμαστε: ο ηθικός αυτουργός της οικουμενικής ανάφλεξης του αντισημιτισμού σήμερα στις θρησκευόμενες μάζες του Ισλάμ και της χριστιανοσύνης και στα αριστερά αντι-ιμπεριαλιστικά περιβάλλοντα έχει όνομα: Ισραήλ.

Πλέον, η πεποίθηση ότι το πρόβλημα ακούει στο όνομα «Νετανιάχου» έχει οπισθοχωρήσει. Ολοένα και περισσότερο γίνεται αντιληπτό ότι το πρόβλημα είναι πολιτειακά και κοινωνικά βαθύτερο και ξεπερνά την «κακή» ηγεσία. Αυτή, σε τελευταία ανάλυση, εκλεγμένη είναι. Το αδιέξοδο ζυγώνει δραματικά.

Τι θα κάνει το «μεγάλο Ισραήλ»; Όσο και να μεγαλώσει, πάλι από εχθρούς θα είναι περικυκλωμένο. Κι όσο μεγαλώνει, τόσο θα θεριεύει και το μίσος εναντίον του. Ώσπου, αν οι ισραηλινές κυβερνήσεις του ορατού μέλλοντος δεν ακούσουν προσεκτικά τα λόγια του Αμερικανού αντιπροέδρου, συνεχίζοντας να σκοτώνουν για να λύνουν προβλήματα, θα έρθει η στιγμή της νέμεσης.

O αντιφρονών Ισραηλινός ιστορικός, Ilan Pappe, το είπε χωρίς περιστροφές:

«Βρισκόμαστε σε μια φάση που θα μπορούσε να οριστεί ως νεοσιωνιστική. Οι παλιές αξίες του σιωνισμού εμφανίζονται τώρα σε μια πιο ακραία, πολύ πιο επιθετική μορφή απ’ ό,τι στο παρελθόν, επιχειρώντας να πετύχουν σε σύντομο χρονικό διάστημα αυτό που η προηγούμενη γενιά σιωνιστών προσπαθούσε να πετύχει σε πολύ μεγαλύτερο βάθος χρόνου, με πιο σταδιακό και κλιμακωτό τρόπο. Πρόκειται για μια απόπειρα της νέας ηγεσίας του Σιωνισμού να ολοκληρώσει το έργο που ξεκίνησε το 1948, δηλαδή να θέσει επίσημα υπό τον έλεγχό της ολόκληρη την ιστορική Παλαιστίνη και να απαλλαγεί από όσο το δυνατόν περισσότερους Παλαιστινίους· και, ταυτόχρονα –κι αυτό είναι κάτι νέο– να δημιουργήσει μια νέα ισραηλινή αυτοκρατορία, την οποία είτε θα φοβούνται είτε θα σέβονται οι γείτονές της, ώστε να μπορεί ακόμη και να επεκταθεί εδαφικά πέρα από τα σύνορα της Εντολής ή της ιστορικής Παλαιστίνης. (…) Αυτή είναι η τελευταία φάση του σιωνισμού. Ιστορικά, τέτοιες εξελίξεις σε ιδεολογικά κινήματα –είτε πρόκειται για αποικιοκρατικά εγχειρήματα είτε για αυτοκρατορίες– συνήθως καταλήγουν σε ένα τελικό κεφάλαιο που είναι και το πιο αδίστακτο, το πιο φιλόδοξο. Και τότε η κατάσταση βρίσκεται εκτός ορίων, και επέρχεται η πτώση και η κατάρρευση»

Να λοιπόν ο δεύτερος και βασικότερος λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι θα εγκατέλειπα το Ισραήλ αν ήμουν Εβραίος. Διότι όχι απλώς θα πρέπει να υπομένω έναν βίο αβίωτο χωρίς να μπορώ να βγάλω το παιδί μου να παίξει στην πλατεία. Αλλά διότι, κάποια στιγμή, ούτε πλατεία θα υπάρχει.