Ανησυχία στον Κόλπο για τις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν: Το Ορμούζ «χρυσό χαρτί» της Τεχεράνης

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για την αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, όποτε και αν αυτές επανεκκινήσουν εν τέλει, προκαλούν έντονη ανησυχία στις χώρες του Κόλπου, οι οποίες φοβούνται ότι μια πιθανή συμφωνία μπορεί τελικά να ενισχύσει  – αντί να περιορίσει – την επιρροή του Ιράν στην πιο κρίσιμη ενεργειακή δίοδο του πλανήτη.

Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, αξιωματούχοι και αναλυτές στην περιοχή εκτιμούν ότι η τρέχουσα διπλωματική προσέγγιση των ΗΠΑ μετατοπίζει την έμφαση από την αντιμετώπιση της συνολικής στρατηγικής ισχύος του Ιράν, όπως τα πυραυλικά του προγράμματα και τα δίκτυα συμμάχων, σε πιο περιορισμένα ζητήματα, όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου και η διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Το Ορμούζ «άσος στο μανίκι» του Ιράν

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Για την Τεχεράνη, η γεωγραφική αυτή θέση αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα – ένα «χαρτί» πίεσης που, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, έχει προετοιμαστεί εδώ και χρόνια ως εργαλείο αποτροπής.

Ιρανικοί κύκλοι περιγράφουν τον έλεγχο της περιοχής ως ένα «ανεκτίμητο πλεονέκτημα» που δεν μπορεί να αφαιρεθεί, ακριβώς επειδή βασίζεται στη γεωγραφία της χώρας. Η κρίση των τελευταίων εβδομάδων φαίνεται να έχει καταστήσει αυτό το πλεονέκτημα ακόμη πιο εμφανές – και πιο ισχυρό.

Οι χώρες του Κόλπου ανησυχούν ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια συμφωνία που θα εξασφαλίζει την επαναλειτουργία του Ορμούζ για τις διεθνείς αγορές, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει τις βαθύτερες απειλές ασφαλείας που αντιμετωπίζουν οι ίδιες.

Όπως σημειώνουν αξιωματούχοι της περιοχής, μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να παγιώσει την επιρροή του Ιράν στις θαλάσσιες οδούς, να παραμερίσει ζητήματα όπως οι επιθέσεις με drones και πυραύλους, να αφήσει τα κράτη του Κόλπου εκτεθειμένα σε μελλοντικές πιέσεις.

Παράλληλα, υπάρχει δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι οι χώρες αυτές δεν συμμετέχουν άμεσα στις διαπραγματεύσεις, παρά το ότι επηρεάζονται άμεσα από τις εξελίξεις.

Διπλωματία με περιορισμένους στόχους

Σύμφωνα με το Reuters, η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων ενεργειακών ροών και στην αποφυγή περαιτέρω οικονομικής αναταραχής. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση – αν και πρακτική –  ενδέχεται να σημαίνει ότι πιο σύνθετα ζητήματα ασφαλείας μένουν στο περιθώριο.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια συμφωνία που θα επικεντρώνεται κυρίως στο Ορμούζ μπορεί να οδηγήσει σε μια «διαχειριζόμενη κρίση» αντί για πραγματική επίλυση. Με άλλα λόγια, η ένταση μπορεί να μειωθεί προσωρινά, αλλά τα θεμελιώδη προβλήματα θα παραμείνουν.

Η τρέχουσα συγκυρία δείχνει ότι το Ιράν έχει ήδη καταφέρει να μετατρέψει το Ορμούζ σε κεντρικό σημείο διαπραγμάτευσης. Το γεγονός ότι η διεθνής κοινότητα εστιάζει στη διατήρηση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή ενισχύει έμμεσα τη διαπραγματευτική του θέση.