Έστησε “αρχαιοελληνικό θέατρο” από το μηδέν και εξαπατούσε τουρίστες

Οι κριτικές στο TripAdvisor για το «αμφιθέατρο» κοντά στο Αρκουνιάνο, στην περιφέρεια Βένετο της βόρειας Ιταλίας, ήταν όλες διθυραμβικές. «Ένα μαγευτικό μέρος», έγραφε ένας επισκέπτης. «Ένας κόσμος πέρα από τον χώρο και τον χρόνο», σχολίαζε ένας άλλος. Κάποιος τρίτος το χαρακτήριζε «μοναδικό στον πλανήτη».

Κατά μία έννοια, είχε δίκιο. Το θέατρο πράγματι ήταν μοναδικό. Μόνο που δεν ήταν ελληνικό, όπως παρουσιαζόταν. Δεν ήταν καν ρωμαϊκό.

Στην πραγματικότητα, ο άνθρωπος που υποδεχόταν τους επισκέπτες και παρουσιαζόταν περίπου ως φύλακας και γνώστης της ιστορίας του χώρου, το είχε κατασκευάσει ο ίδιος. Ύστερα από μια δεκαετή δικαστική διαμάχη, ο ιδιοκτήτης οδηγήθηκε στη φυλακή για πλαστογράφηση, αυθαίρετες οικοδομικές εργασίες και καταστροφή προστατευόμενου τοπίου.

Πρωταγωνιστής της υπόθεσης είναι ο Φράνκο Μαλάσο, ιδιοκτήτης, δημιουργός και ο άνδρας “που ανακάλυψε” τον υποτιθέμενο αρχαίου χώρου, έκτασης περίπου 5.000 τετραγωνικών μέτρων.

Ο Μαλάσο χρέωνε τους επισκέπτες έως και 40 ευρώ για να δουν το «θέατρο» που είχε κατασκευάσει από το μηδέν.

Σε μια γραφική πλαγιά κοντά στη Βιτσέντσα, είχε προσλάβει τοπική κατασκευαστική εταιρεία για να δημιουργήσει κερκίδες και σκαλοπάτια, τα οποία στη συνέχεια φρόντισε να δείχνουν τεχνητά παλαιωμένα. Στον χώρο προστέθηκαν τσιμεντένιοι κίονες, γύψινα αγάλματα και μια μικρή τεχνητή λίμνη.

Οι βαθμιδωτές κερκίδες, που ο Μαλάσο παρουσίαζε ως έργο αρχαίων Ελλήνων πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, είχαν στην πραγματικότητα κατασκευαστεί από σύγχρονους εργάτες και μηχανήματα. Χρησιμοποιήθηκαν νεοεξορυχθείσα πέτρα από την Απουλία και τσιμέντο, ενώ σε τοίχο αντιστήριξης είχε τοποθετηθεί ακόμη και πολυστυρένιο.

«Και μόνο η ιδέα είναι παρανοϊκή», δήλωσε στο CNN ο αρχαιολόγος Ντάριους Άρια, διευθυντής του Ancient Rome Live, χαρακτηρίζοντας την απάτη «διαβολική».

Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, ο Μαλάσο δεν περιοριζόταν στις ξεναγήσεις. Στον χώρο διοργανώνονταν ακόμη και συναυλίες και παραστάσεις, ενώ το υποτιθέμενο μνημείο είχε εμφανιστεί με διαφορετικές ονομασίες, μεταξύ των οποίων Anfiteatro Berico και Anfiteatro Marittimo Berico.

Για κάποιον με βασικές γνώσεις αρχαίας ιστορίας, πάντως, υπήρχαν αρκετές ενδείξεις ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.

Το κτίσμα είχε σχήμα βεντάλιας, άρα ήταν θέατρο και όχι αμφιθέατρο, το οποίο έχει οβάλ μορφή. Επιπλέον, το Αρκουνιάνο απέχει περίπου 80 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, παρά το «Marittimo» στην ονομασία. Και, κυρίως, οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ιδρύσει αποικίες τόσο βόρεια στην Ιταλία.

Οι επισκέπτες, ωστόσο, έδειχναν να εντυπωσιάζονται από τους κίονες και τα αγάλματα. Ούτε φαίνεται να προβληματίστηκαν ιδιαίτερα από τη φωτογενή λιμνούλα που είχε δημιουργηθεί στο σημείο όπου κανονικά θα βρισκόταν η σκηνή.

«Κάντε το να φαίνεται παλιό»

Το ψεύτικο θέατρο βρισκόταν σε προστατευόμενη δασική περιοχή στους λόφους Μπέριτσι, έξω από το Αρκουνιάνο. Τον Οκτώβριο του 2016, οι τοπικές αρχές εντόπισαν τον χώρο και ενημέρωσαν τις υπηρεσίες προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η αυτοψία από τις αρμόδιες αρχές ολοκληρώθηκε μέσα σε μόλις μία ημέρα, καθώς η κατασκευή ήταν εμφανώς σύγχρονη.

Ο αντισυνταγματάρχης Τζουζέπε Μαρσέλια, της ειδικής μονάδας των Καραμπινιέρι για την προστασία έργων τέχνης και αρχαιοτήτων, δήλωσε ότι σε 25 χρόνια υπηρεσίας δεν είχε συναντήσει ποτέ ξανά περίπτωση στην οποία κάποιος είχε κατασκευάσει έναν ολόκληρο ψεύτικο αρχαιολογικό χώρο.

Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, ο Μαλάσο είχε αρχικά ζητήσει άδεια για να κατασκευάσει γκαράζ. Αντί γι’ αυτό, προσέλαβε εργάτες για να χτίσουν το θέατρο.

Μάλιστα, ένας από τους εργάτες κατέθεσε στο δικαστήριο ότι η οδηγία που είχε λάβει ήταν χαρακτηριστική: «Κάντε το να φαίνεται παλιό».

Στους επισκέπτες, ο Μαλάσο έλεγε ότι είχε ανακαλύψει τον αρχαιολογικό χώρο ύστερα από κατολίσθηση. Από το 2014 άρχισε να τον διαφημίζει στο κοινό, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να γράψει στον δήμαρχο του Αρκουνιάνο για τις οικονομικές δυνατότητες του «μνημείου».

Οι ιστορίες που άκουγαν οι τουρίστες γίνονταν ακόμη πιο εντυπωσιακές: σύμφωνα με τον Μαλάσο, από τον χώρο είχαν περάσει ο Ιούλιος Καίσαρας, η Κλεοπάτρα, ακόμη και η Ιουλιέτα Καπουλέτου — ο φανταστικός χαρακτήρας του Σαίξπηρ.

Οι επισκέπτες από άλλες περιοχές φέρεται να πλήρωναν 12 ευρώ, ενώ για τους ντόπιους η τιμή έφτανε τα 40 ευρώ. Υπήρχαν επίσης ιδιωτικές ομαδικές ξεναγήσεις, που σύμφωνα με δημοσιεύματα κόστιζαν έως και 600 ευρώ για 45 λεπτά.

Δεν είναι γνωστό πόσοι άνθρωποι εξαπατήθηκαν. Το «αρχαιολογικό μνημείο» λειτουργούσε πάντως για περίπου δύο χρόνια πριν καταγγελθεί στις αρχές.

«Ήταν τόσο ψεύτικο που κανείς δεν θα το πίστευε»

Ο Μαλάσο καταδικάστηκε το 2019 και έχασε την πρώτη έφεσή του το 2020. Στη συνέχεια προσέφυγε στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Ιταλίας.

Ένα από τα επιχειρήματα της υπεράσπισής του ήταν σχεδόν σουρεαλιστικό: υποστήριξε ότι η κατασκευή ήταν τόσο εμφανώς ψεύτικη, ώστε κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε πραγματικά να πιστέψει ότι επρόκειτο για αυθεντικό αρχαίο μνημείο.

Το δικαστήριο δεν πείστηκε.

Η αρχική καταδίκη επικυρώθηκε και ο Μαλάσο εκτίει πλέον ποινή φυλάκισης 28 μηνών, ενώ του επιβλήθηκαν πρόστιμο και δικαστικά έξοδα.

Οι ειδικοί εξακολουθούν να απορούν για το πώς ακριβώς πίστευε ότι θα μπορούσε να διατηρήσει την απάτη.

Φωτογραφίες από τον χώρο έδειχναν τσιμεντένιους κίονες και ένα σύγχρονης όψης άγαλμα, το οποίο αποδείχθηκε ότι ήταν φτιαγμένο από γύψο.

Ο Πίτερ Ματάες, διευθυντής του Museo di Arte e Scienza στο Μιλάνο, εκτίμησε ότι ίσως το πραγματικό «ταλέντο» του Μαλάσο βρισκόταν στην αφήγηση. Οι επισκέπτες δεν έβλεπαν απλώς έναν χώρο, αλλά άκουγαν μια ιστορία που μετέτρεπε την επίσκεψη σε εμπειρία.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι πείστηκαν.

Τώρα πρέπει να… ανασκαφεί για να κατεδαφιστεί

Ο χώρος έχει πλέον κατασχεθεί και έχει δοθεί εντολή να κατεδαφιστεί το ψεύτικο θέατρο. Το μέλλον του, ωστόσο, παραμένει αβέβαιο, καθώς η απομάκρυνσή του αναμένεται να είναι ιδιαίτερα δαπανηρή.

Ο δήμαρχος του Αρκουνιάνο έχει δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να χρησιμοποιήσει δημόσιο χρήμα για την κατεδάφιση.

Η περιοχή, πάντως, δεν έχει ανάγκη από ψεύτικες αρχαιότητες για να προσελκύσει επισκέπτες. Γύρω από το Αρκουνιάνο υπάρχουν πραγματικά προϊστορικά και ρωμαϊκά κατάλοιπα, ενώ σχετικά κοντά βρίσκονται αυθεντικά μνημεία στη Βερόνα και την Ακουιλέια.

Σήμερα, η είσοδος του «αρχαίου» θεάτρου του Μαλάσο εξακολουθεί να είναι ορατή, αν και μεγάλο μέρος του έχει καλυφθεί από πυκνή βλάστηση.

Και αν τελικά εφαρμοστεί η απόφαση για την κατεδάφισή του, η διαδικασία θα έχει μια τελευταία ειρωνική ανατροπή.

Για να απομακρυνθεί το ψεύτικο αρχαιολογικό μνημείο, θα πρέπει πρώτα να γίνει ανασκαφή.

Μόνο που αυτή τη φορά θα είναι αληθινή.