Η ακροδεξιά προ των πυλών της εξουσίας – Οι εκλογές που μπορεί να αλλάξουν την ΕΕ

Διαβάζεται σε 11'
Η ακροδεξιά προ των πυλών της εξουσίας – Οι εκλογές που μπορεί να αλλάξουν την ΕΕ
Η Μαρίν Λεπέν (AP Photo/Teresa Suarez)

Ένας εκλογικός “υπερκύκλος” σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες απειλεί να ανατρέψει τις πολιτικές ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων και ο κίνδυνος παράλυσης των ευρωπαϊκών θεσμών.

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια εκλογική αναμέτρηση με την ίδια της την πολιτική ταυτότητα, καθώς η άνοδος της ακροδεξιάς απειλεί να ανατρέψει τις ισορροπίες που διαμόρφωσαν την Ευρωπαϊκή Ένωση τις τελευταίες δεκαετίες. Από την Ισπανία και τη Γαλλία μέχρι την Πολωνία και την Ιταλία, οι κάλπες που θα στηθούν έως το τέλος του 2027 ενδέχεται να αλλάξουν ριζικά τον πολιτικό χάρτη της ηπείρου, ενισχύοντας τις εθνικιστικές δυνάμεις που επιδιώκουν να περιορίσουν την εξουσία των Βρυξελλών.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την κυριαρχία των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων της Κεντροαριστεράς, η πολιτική δυναμική φαίνεται να έχει αντιστραφεί. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε η αισιοδοξία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, σήμερα ενισχύονται ο ευρωσκεπτικισμός, η αμφισβήτηση των κοινών ευρωπαϊκών πολιτικών και η προοπτική μιας Ένωσης που θα δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις.

Ο εκλογικός «υπερκύκλος» που μπορεί να αλλάξει την Ευρώπη

Από τα τέλη Νοεμβρίου 2026 έως το τέλος του 2027, μια εξαιρετικά πυκνή εκλογική περίοδος αναμένεται να σαρώσει την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι πολίτες σε τέσσερα από τα πέντε μεγαλύτερα κράτη-μέλη της, τόσο πληθυσμιακά όσο και οικονομικά, θα προσέλθουν στις κάλπες. Παράλληλα, βουλευτικές εκλογές αναμένονται στην Εσθονία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα και τη Σλοβακία, ενώ στη Γερμανία θα πραγματοποιηθούν περιφερειακές εκλογές.

Την αρχή κάνει η Ισπανία στις 29 Νοεμβρίου, με πρόωρες βουλευτικές εκλογές στις οποίες ο σοσιαλιστικός κυβερνητικός συνασπισμός του Πέδρο Σάντσεθ αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο ήττας από τις δυνάμεις της Δεξιάς: το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) και το ακροδεξιό Vox, που ήδη συγκυβερνούν σε ορισμένες ισπανικές περιφέρειες.

Πέδρο Σάντσεθ
Πέδρο Σάντσεθ AP Photo/Bernat Armangue

Ακολουθούν την άνοιξη οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στη Γαλλία.

Σύμφωνα με την εικόνα που περιγράφει ο Guardian, η Μαρίν Λεπέν του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού (RN) εμφανίζεται ως επικρατέστερη στην προεδρική αναμέτρηση, με σημαντικό προβάδισμα έναντι του ηγέτη της ριζοσπαστικής Αριστεράς Ζαν-Λικ Μελανσόν και μιας βαθιά διχασμένης πολιτικής αντιπολίτευσης του κέντρου.

Στην Πολωνία, όπου επίσης θα διεξαχθούν εκλογές το 2027, εθνικιστικά κόμματα που συγκεντρώνουν αθροιστικά σχεδόν το μισό εκλογικό σώμα θα μπορούσαν να εκτοπίσουν από την εξουσία τον φιλελεύθερο κυβερνητικό συνασπισμό του Ντόναλντ Τουσκ, παρά τις πρόσφατες εσωτερικές τους διασπάσεις.

Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι επιδιώκει δεύτερη πρωθυπουργική θητεία στις εκλογές που πρέπει να διεξαχθούν έως το τέλος του 2027. Το κόμμα της, Αδέλφια της Ιταλίας, έχει ακροδεξιές καταβολές, ενώ η ίδια δέχεται πλέον πίεση από ακόμη πιο δεξιά, με την εμφάνιση του νέου κόμματος Εθνικό Μέλλον.

(AP Photo/Domenico Stinellis, File)

Το παράδοξο: Οι Ευρωπαίοι στηρίζουν την ΕΕ, αλλά ψηφίζουν ευρωσκεπτικιστές

Η ενίσχυση των εθνικιστικών κομμάτων έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η υποστήριξη των Ευρωπαίων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή.

Έχοντας παρακολουθήσει τις αναταράξεις που προκάλεσε το Brexit και αναζητώντας ασφάλεια σε έναν ολοένα πιο ασταθή κόσμο, το 74% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι η χώρα του ωφελείται από τη συμμετοχή στην ΕΕ, ποσοστό-ρεκόρ.

Παράλληλα, ελάχιστα ευρωσκεπτικιστικά κόμματα υποστηρίζουν πλέον ανοιχτά την αποχώρηση της χώρας τους από την Ένωση.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχουν εγκαταλείψει την επιδίωξη ριζικής αλλαγής της.

Οι εθνικιστικές και ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την ΕΕ ως ένα συγκεντρωτικό πολιτικό εγχείρημα που υπονομεύει την εθνική κυριαρχία. Στόχος τους είναι να τη μετατρέψουν σε μια πολύ πιο χαλαρή ένωση κυρίαρχων εθνικών κρατών.

Όπως επισημαίνει η Ιταλίδα πολιτική επιστήμονας Ναταλί Τότσι, ο επερχόμενος εκλογικός «υπερκύκλος» θα μπορούσε να «αλλάξει δραματικά το πρόσωπο της Ευρώπης», προκαλώντας όχι απλώς μια σταδιακή διάβρωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αλλά την αποδυνάμωσή του εκ των έσω ή ακόμη και την πλήρη κατάρρευσή του.

Γιατί ενισχύεται η ακροδεξιά

Κάθε εκλογική αναμέτρηση έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και οι εθνικές πολιτικές συνθήκες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ωστόσο, οι αναλυτές συμφωνούν ότι πίσω από την άνοδο της ακροδεξιάς βρίσκονται κοινές κοινωνικές και οικονομικές αιτίες.

Η υποτονική οικονομική ανάπτυξη, η γήρανση του πληθυσμού, η πίεση στα δημόσια οικονομικά και η συνεχής αύξηση του κόστους ζωής έχουν υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων στα παραδοσιακά κόμματα της Κεντροαριστεράς και της Κεντροδεξιάς.

Το κύμα κινητοποιήσεων με πρωταγωνιστές τους νέους, που καταγράφεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αποτελεί μία από τις πιο ορατές εκφράσεις αυτής της βαθιάς κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Διαδηλωτές πραγματοποιούν πορεία στο κέντρο της Ρώμης, στο πλαίσιο γενικής απεργίας που προκήρυξαν συνδικάτα κατά του κυβερνητικού νομοσχεδίου για τον προϋπολογισμό, την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026. (AP Photo/Alessandra Tarantino)

Την ίδια στιγμή, τα εθνικιστικά κόμματα έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην ανάδειξη και εκμετάλλευση μιας διαρκώς μεταβαλλόμενης σειράς απειλών και κρίσεων.

Από τη μετανάστευση και τα εμβόλια μέχρι την πράσινη μετάβαση, τη στήριξη προς την Ουκρανία, την παγκοσμιοποίηση, τις διεθνείς ελίτ και τους υπερεθνικούς θεσμούς, η ακροδεξιά έχει καταφέρει να διαμορφώσει μια πολιτική ατζέντα που αξιοποιεί την ανασφάλεια σημαντικού τμήματος των ψηφοφόρων.

Αυτές οι αφηγήσεις ενισχύονται από τη ρωσική παραπληροφόρηση, αλλά και από την ανοιχτή υποστήριξη που παρέχει ο Λευκός Οίκος του Ντόναλντ Τραμπ στα λεγόμενα «πατριωτικά» κόμματα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ολοένα πιο κατακερματισμένο και πολωμένο πολιτικό τοπίο.

Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφοφόρους στηρίζει πλέον ακροδεξιά κόμματα, ποσοστό που έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Η κανονικοποίηση της ακροδεξιάς και η μετατόπιση της Κεντροδεξιάς

Η άνοδος της ακροδεξιάς δεν υπήρξε ούτε συνεχής ούτε ομοιόμορφη.

Τον τελευταίο χρόνο, για παράδειγμα, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) πέτυχε μια ιστορική νίκη σε περιφερειακές εκλογές στην ανατολική Γερμανία.

Αντίθετα, στην Ολλανδία το Κόμμα Ελευθερίας του Γκέερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των κοινοβουλευτικών εδρών του, στην Ουγγαρία το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν υπέστη βαριά εκλογική ήττα, ενώ στη Σουηδία οι ακροδεξιοί Σουηδοί Δημοκράτες κατέγραψαν υποχώρηση της υποστήριξής τους για πρώτη φορά έπειτα από 16 χρόνια.

AP

Παρά αυτές τις διακυμάνσεις, η μακροπρόθεσμη ανοδική τάση παραμένει σαφής.

Σύμφωνα με πολιτικούς επιστήμονες, καθοριστικός παράγοντας είναι η σταδιακή κανονικοποίηση των ακροδεξιών θέσεων στον δημόσιο διάλογο, ιδιαίτερα στο μεταναστευτικό.

Παράλληλα, τα κεντροδεξιά κόμματα εγκαταλείπουν σταδιακά τα πολιτικά «τείχη προστασίας» που απέκλειαν τη συνεργασία με τη ριζοσπαστική Δεξιά.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) στρέφεται ολοένα συχνότερα προς δεξιότερες πολιτικές ομάδες, προκειμένου να περιορίσει ορισμένες από τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και να προωθήσει αυστηρότερους κανόνες για τη μετανάστευση.

Ο κίνδυνος παράλυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Για την ΕΕ, η σημαντικότερη συνέπεια αυτού του εκλογικού κύκλου ενδέχεται να αποτυπωθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου συμμετέχουν οι ηγέτες των κρατών-μελών.

Σήμερα, μόλις τρεις από τους 27 επικεφαλής κυβερνήσεων προέρχονται από την Κεντροαριστερά.

Εάν μέχρι το τέλος του 2027 προστεθούν ευρωσκεπτικιστές ηγέτες από τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πολωνία σε εκείνους της Τσεχίας, της Ιταλίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας, θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα ισχυρό πολιτικό μπλοκ.

Μπορεί να μην αριθμεί αρκετά κράτη ώστε να ανατρέψει συνολικά το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, θα μπορούσε όμως να αποτελέσει μια ιδιαίτερα ισχυρή μειοψηφία ικανή να μπλοκάρει σημαντικές αποφάσεις.

Οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, η μελλοντική διεύρυνση της Ένωσης, η βοήθεια προς την Ουκρανία και η βαθύτερη ολοκλήρωση σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια, η χρηματοδότηση και η τεχνολογία θα μπορούσαν να βρεθούν σε αδιέξοδο.

Σύμφωνα με τους αναλυτές, η αύξηση του αριθμού των εθνικιστών ηγετών θα μπορούσε να μεταβάλει ακόμη και τη συμπεριφορά όσων ήδη συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Η σχετικά συγκρατημένη στάση της Τζόρτζια Μελόνι απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς αποδίδεται εν μέρει στην πολιτική της απομόνωση μεταξύ ηγετών όπως ο Ντόναλντ Τουσκ, ο Πέδρο Σάντσεθ και ο Εμανουέλ Μακρόν.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η εξάρτηση της Ιταλίας από περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ ευρωπαϊκών πόρων ανάκαμψης.

Η εικόνα θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά εάν η Μελόνι βρισκόταν στο ίδιο τραπέζι με τη Μαρίν Λεπέν, τον ηγέτη του πολωνικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, και μια ισπανική κυβέρνηση με τη στήριξη του Vox.

Με την πίεση που δέχεται και στο εσωτερικό της Ιταλίας από τον σκληροπυρηνικό Ρομπέρτο Βανάτσι, αλλά και με τους ευρωπαϊκούς πόρους ανάκαμψης να εξαντλούνται σταδιακά, θα είχε λιγότερα κίνητρα να διατηρήσει τη σημερινή φιλοευρωπαϊκή στάση της.

Η Γαλλία ως καθοριστικό πεδίο μάχης για το μέλλον της ΕΕ

Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η πλέον καθοριστική εκλογική αναμέτρηση θα είναι εκείνη της Γαλλίας.

Το πολιτικό πρόγραμμα της Μαρίν Λεπέν προδιαγράφει ευθεία σύγκρουση με τις Βρυξέλλες.

Η ηγέτιδα του Εθνικού Συναγερμού επιδιώκει να μειώσει κατά 11 δισεκατομμύρια ευρώ τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ, να προχωρήσει σε συνταγματικό δημοψήφισμα για την κατοχύρωση της υπεροχής του γαλλικού δικαίου έναντι του ευρωπαϊκού και να παρακάμψει συγκεκριμένους κανόνες της ενιαίας αγοράς.

Η Γαλλία, ωστόσο, δεν είναι Ουγγαρία.

Associated Press

Όπως επισημαίνει ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Eurasia Group, η Γαλλία διαθέτει τεράστια επιρροή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε αντίθεση με τον Βίκτορ Όρμπαν, μια πρόεδρος Λεπέν θα είχε πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να εφαρμόσει την πολιτική στρατηγική της ακροδεξιάς, αμφισβητώντας τη νομική και υπερεθνική αρχιτεκτονική της ΕΕ.

Μέχρι σήμερα, οι Βρυξέλλες κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να περιορίσουν τις πρωτοβουλίες ηγετών όπως ο Όρμπαν, κυρίως επειδή σπάνια υπήρχαν περισσότεροι από δύο ή τρεις ηγέτες με αντίστοιχες θέσεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Ένα συντονισμένο ευρωσκεπτικιστικό μπλοκ, όμως, θα μπορούσε να δυσκολέψει δραματικά την επιβολή των κανόνων του κράτους δικαίου, την οικονομική και αμυντική ολοκλήρωση, ακόμη και τη λήψη βασικών ευρωπαϊκών αποφάσεων.

Το πρώτο θύμα μιας τέτοιας εξέλιξης θα μπορούσε να είναι η Ουκρανία, με τη Λεπέν να ηγείται ενός μπλοκ που θα εμπόδιζε την περαιτέρω ευρωπαϊκή βοήθεια προς το Κίεβο.

Μπορεί η ακροδεξιά να διαλύσει την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά το 1998, οι επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε καθοριστικές δοκιμασίες για την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό εκτιμά ο Στέφαν Λένε, αναλυτής του ευρωπαϊκού think tank Carnegie Europe, ο οποίος επισημαίνει ότι ο κίνδυνος για την ΕΕ μπορεί να μην είναι άμεσος ή υπαρξιακός, αλλά οι μεσοπρόθεσμες συνέπειες θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Μια ισχυρότερη παρουσία της ριζοσπαστικής Δεξιάς ενδέχεται να μην οδηγήσει στη διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη σημερινή της μορφή.

Θα μπορούσε, ωστόσο, να την εμποδίσει να εξελιχθεί σε αυτό που χρειάζεται να γίνει για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος.

Και όσο η ΕΕ αδυνατεί να αναλάβει συλλογική δράση εκεί όπου απαιτείται, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να χάσει την πολιτική και γεωστρατηγική σημασία της.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα