FT: Διπλωματικός πυρετός για το Ορμούζ – Συνάντηση Ιράν και χωρών του Κόλπου

Οι υπουργοί Εξωτερικών του Κόλπου σχεδιάζουν συνάντηση με τον Ιρανό ομόλογό τους, σε μια προσπάθεια του Ομάν και του Ιράν να εξασφαλίσουν στήριξη για μια συμφωνία που θα επιτρέψει προσωρινά τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, καθώς οι χώρες της περιοχής αναζητούν έναν δρόμο αποκλιμάκωσης της έντασης γύρω από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδο.

Η συνάντηση, που αποτελεί πρωτοβουλία του Ομάν, θα είναι η πρώτη μεταξύ των κορυφαίων διπλωματών των έξι κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) και υψηλόβαθμου Ιρανού αξιωματούχου μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο, όπως σημειώνουν οι Financial Times.

Η συνάντηση έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα στην παραθαλάσσια πόλη Σαλαλά του Ομάν, σύμφωνα με δύο πηγές που έχουν ενημερωθεί για το θέμα. Μία από αυτές ανέφερε ότι οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, ωστόσο αρκετές χώρες έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους και η διεξαγωγή της θεωρείται πιθανή.

Πριν από λίγο περισσότερο από δύο εβδομάδες, η Τεχεράνη και το Μουσκάτ ανακοίνωσαν ότι ολοκλήρωναν τις διαπραγματεύσεις για μια προσωρινή συμφωνία, βάσει της οποίας τα πλοία θα εισέρχονταν στα Στενά μέσω ιρανικών υδάτων και θα εξέρχονταν κυρίως μέσω της επικράτειας του Ομάν.

Ωστόσο, διπλωμάτες προειδοποιούν ότι για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Εφόσον πραγματοποιηθεί, η συνάντηση θα αναδείξει την αίσθηση επείγοντος στην περιοχή για την ανάγκη επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και αποκλιμάκωσης των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που συνεχίζουν να συγκρούονται για τον ζωτικής σημασίας ενεργειακό διάδρομο από τον οποίο περνούν οι παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου.

Παράλληλα, δείχνει ότι οι δυνάμεις του Κόλπου επιδιώκουν τη μείωση των εντάσεων με την Τεχεράνη, μετά τις ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον αραβικών γειτονικών χωρών ως αντίποινα για τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς. Πρόκειται για αναγνώριση του γεγονότος ότι θα πρέπει να διαχειριστούν τις σχέσεις τους με το Ιράν, προκειμένου η περιοχή να επιστρέψει σε κάποια μορφή σταθερότητας.

«Για το Ιράν και το Ομάν, το ζήτημα αφορά την εξασφάλιση της συμμετοχής του GCC, ώστε να χρησιμοποιηθεί αυτό ως μοχλός πίεσης προς τις ΗΠΑ για την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών», δήλωσε μία από τις πηγές που ενημερώθηκαν για τις συνομιλίες.

Τα κράτη του GCC, από την πλευρά τους, θέλουν να διασφαλίσουν ότι «ό,τι συμφωνηθεί θα είναι προσωρινό και ότι θα μπορούν να εισέρχονται και να εξέρχονται πλοία».

Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου περιλαμβάνει τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν διατηρήσει διπλωματικούς διαύλους επικοινωνίας με το Ιράν, παρά τις ιρανικές επιθέσεις εναντίον τους.

Η τελευταία φορά που ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συμμετείχε σε σύνοδο του GCC ήταν τον Οκτώβριο του 2024 στη Ντόχα.

Το Ομάν, τα χωρικά ύδατα του οποίου εκτείνονται στα Στενά του Ορμούζ και το οποίο έχει διατηρήσει ουδέτερη στάση καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, διεξάγει εδώ και εβδομάδες συνομιλίες με το ιρανικό καθεστώς, με στόχο την επίτευξη προσωρινής συμφωνίας για έναν διάδρομο διέλευσης εμπορικών πλοίων από τη θαλάσσια δίοδο χωρίς την καταβολή τελών.

Μια προσωρινή συμφωνία για τα Στενά — η οποία θα ίσχυε έως ότου το Ιράν συμφωνήσει με τους γείτονές του στον Κόλπο για το μελλοντικό καθεστώς αυτού του κρίσιμου περάσματος — είχε θεωρηθεί πιθανός δρόμος για την αποκλιμάκωση της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Ιράν.

Αρχικά, υπήρχαν ελπίδες ότι μια συμφωνία Ιράν-Ομάν θα μπορούσε να αποτελέσει βήμα επιστροφής σε ένα βραχύβιο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν το Ιράν και οι ΗΠΑ τον Ιούνιο. Το μνημόνιο προέβλεπε την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, τη σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη συνομιλιών για μια τελική συμφωνία που θα τερμάτιζε τον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένης μιας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ωστόσο, τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσιγκτον κατηγόρησαν η μία την άλλη για παραβίαση της συμφωνίας — εν μέρει λόγω διαφωνίας σχετικά με τον τρόπο διέλευσης των πλοίων από τα Στενά, που αποτελούν το βασικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα του Ιράν — οδηγώντας σε έναν κύκλο κλιμακούμενων επιθέσεων εκατέρωθεν.

Οι ΗΠΑ έχουν ενημερώσει τους διαμεσολαβητές ότι δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο μνημόνιο κατανόησης και ότι θα συμφωνούσαν μόνο σε μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία, η οποία θα περιλαμβάνει και πτυχές του πυρηνικού φακέλου, σύμφωνα με μία από τις πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες.

Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι ακόμη και αν ολοκληρώσει τη συμφωνία με το Ομάν για τα Στενά, θα επιτρέψει την πλήρη επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού μόνο εφόσον οι ΗΠΑ ικανοποιήσουν τους όρους του. Αυτοί περιλαμβάνουν την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, την επαναφορά της εξαίρεσης που θα του επιτρέπει να πουλά πετρέλαιο και την πρόσβαση σε μέρος των περιουσιακών στοιχείων του που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Δεν υπάρχουν συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ωστόσο, οι διαμεσολαβητές έχουν διατηρήσει ανοιχτούς διπλωματικούς διαύλους μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, καθώς εργάζονται πάνω σε μια νέα πρόταση, με την ελπίδα να επιστρέψουν οι δύο πλευρές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Μια αντιπροσωπεία του Κατάρ επισκέφθηκε δύο φορές την Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, στο πλαίσιο της ανανεωμένης διπλωματικής προσπάθειας για τον τερματισμό της σύγκρουσης, η οποία βρίσκεται πλέον στον έβδομο μήνα της.

Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι τα Στενά είναι ανοιχτά, οι εξαγωγές ενέργειας των χωρών του Κόλπου έχουν περιοριστεί σημαντικά και οι ίδιες χώρες αδυνατούν να εισάγουν αγαθά μέσω της θαλάσσιας οδού.

Η αίσθηση του επείγοντος έχει ενταθεί μετά την επίθεση των ανταρτών Χούθι στην Υεμένη, με στόχο την επιβολή ελέγχου στα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μια ακόμη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια εμπορική δίοδο.

Το Μπρεντ, το διεθνές σημείο αναφοράς για την τιμή του αργού πετρελαίου, ανήλθε την Πέμπτη στα 105 δολάρια το βαρέλι.