Politico: Ενεργειακός εφιάλτης στην Ευρώπη – Δεν γνωρίζει πόσα καύσιμα διαθέτει

Καθώς οι αεροπορικές εταιρείες καθηλώνουν όλο και περισσότερα αεροσκάφη και οι αξιωματούχοι καλούν τους πολίτες να μειώσουν τις μετακινήσεις τους, η προσπάθεια της Ευρώπης να αποτρέψει τις ελλείψεις στα καύσιμα λόγω του πολέμου στο Ιράν αντιμετωπίζει ένα απρόβλεπτο εμπόδιο: Κανείς δεν ξέρει πόσα καύσιμα έχει η ήπειρος.

Ο πόλεμος στο Ιράν ανεβάζει το κόστος των ορυκτών καυσίμων στην Ευρώπη ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, της σημαντικής αυτής θαλάσσιας αρτηρίας για το πετρέλαιο και το αέριο, δυσχαιραίνει την κατάσταση. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε την Τετάρτη ότι η σύγκρουση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα λόγω υψηλότερου ενεργειακού κόστους, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, διέταξε τους συνεργάτες του να προετοιμαστούν για έναν παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν που θα μπορούσε να αναστατώσει περαιτέρω τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

«Στην Ευρώπη έχουμε εικόνα για τον Μάιο και τον Ιούνιο… το τι μπορεί να συμβεί μετά από αυτό το διάστημα είναι δύσκολο να προβλεφθεί», είπε ο ΤομπίαςΜάγιερ, διευθύνων σύμβουλος της DHL Group στο POLITICO.  «Υπάρχουν αποθέματα, αλλά δεν έχουμε καλή εικόνα για την ποσότηα που έχει χρησιμοποιηθεί».

“Περιορισμένες πληροφορίες για την αγορά”

Οι αρμόδιοι φορείς της ΕΕ δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι. Οι πληροφορίες για τα κρατικά αποθέματα πετρελαίου και αερίου είναι γενικά διαθέσιμες και ενημερωμένες, ενώ οι εθνικοί αξιωματούχοι διεξάγουν τακτικές συνεδριάσεις ανταλλαγής πληροφοριών, και οι εταιρείες καμιά φορά προσφέρουν δεδομένα για τα δικά τους αποθέματα.

Ωστόσο, πέρα από αυτό, οι αξιωματούχοι που θέλουν να μάθουν πότε μπορεί να εξαντληθούν τα διαθέσιμα αποθέματα έχουν πολύ λίγα στοιχεία στα χέρια τους, γεγονός που μπορεί να τους εμποδίσει από το να εντοπίσουν έγκαιρα ελλείψεις ή να αναγκαστούν να λάβουν έκτακτες αποφάσεις χωρίς να έχουν επαρκείς πληροφορίες.

Σε μια σύνοδο κορυφής τον περασμένο μήνα, οι υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν τα κενά στην πληροφόρηση, καλώντας την ΕΕ να οργανώσει καλύτερη παρακολούθηση και ανάλυση σε πραγματικό χρόνο, ειδικά για τα διυλισμένα προϊόντα, σύμφωνα με τα πρακτικά που μελέτησε το POLITICO. Ο εκπρόσωπος της Ελλάδας ζήτησε μάλιστα από την Επιτροπή να δημιουργήσει ένα κανάλι επικοινωνίας μέσω WhatsApp ή Signal μεταξύ των κρατών μελών και της εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ.

«Έχουμε πολύ περιορισμένες πληροφορίες για την αγορά και λίγα δεδομένα για το αέριο και το πετρέλαιο», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου ενέργειας της Ευρώπης, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας για να συζητήσει ανοιχτά αυτό το ευαίσθητο θέμα. «Η γνώση μας για το τι κυκλοφορεί στην αγορά, τι αποσύρεται και αποστέλλεται μέσω διαφορετικών διαδρομών … σίγουρα υπάρχει έλλειψη παρακολούθησης της αγοράς».

Όταν πρόκειται για διυλισμένα καύσιμα όπως το πετρέλαιο ντίζελ και το αεροπορικό καύσιμο, η εικόνα είναι ακόμη πιο θολή. Η ΕΕ βασίζεται κυρίως στην υπηρεσία επίσημων στατιστικών Eurostat και σε συναντήσεις συντονισμού με τα κράτη μέλη για να εκτιμήσει τα επίπεδα εφοδιασμού. Ωστόσο, τα περισσότερα αποθέματα είναι δύσκολο να παρακολουθηθούν, καθώς βρίσκονται σε διάσπαρτες εμπορικές αποθήκες που καλύπτουν διάφορους τομείς, με τις εταιρείες να είναι απρόθυμες να αποκαλύψουν ευαίσθητα επιχειρηματικά δεδομένα που δεν υποχρεούνται να αναφέρουν.

Ακόμη και τα δεδομένα που παρέχει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας — ο οποίος συντόνισε την ιστορική απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου τον περασμένο μήνα — είναι αναγκαία περιορισμένα για αυτόν τον λόγο, δήλωσε αξιωματούχος της Επιτροπής.

«Σε έναν ιδανικό κόσμο, θα είχαμε πρόσβαση σε περισσότερα και εγκυρότερα δεδομένα», είπε ο αξιωματούχος της Επιτροπής. «Και έχω ακούσει συναδέλφους να εκφράζουν την ίδια ανησυχία — ελπίζουμε να έχουμε τις σωστές πληροφορίες».

Ανάγκη παρακολούθησης των αποθεμάτων

Από την αρχή του πολέμου, οι υπουργοί Ενέργειας έχουν καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την εκτελεστική εξουσία της ΕΕ, να ενισχύσει την ικανότητα του μπλοκ να εκτιμά τα αποθέματα που υπάρχουν σε όλη την ήπειρο, σε υπόγειες εγκαταστάσεις, σειρές δεξαμενών σε σημαντικά λιμάνια, τεράστια δεξαμενόπλοια που αράζουν στις ευρωπαϊκές ακτές, και αποθήκες σε αεροδρόμια και κατά μήκος βασικών αγωγών.

Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε την έλλειψη πληροφοριών, αποκαλύπτοντας σχέδια για ένα «Παρατηρητήριο Καυσίμων» νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το οποίο θα «παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ» — παρόμοιο με την πιο ολοκληρωμένη Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

«Φυσικά, θα θέλαμε να έχουμε καλύτερη εικόνα της κατάστασης των καυσίμων στην ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Επιτροπής Άννα-Κάισα Ιτκόνεν στους POLITICO. «Δουλεύουμε πάνω σε αυτό, αλλά είναι πολύ νωρίς για να δηλώσουμε πώς θα λειτουργήσει».

Το φυσικό αέριο είναι το πιο εύκολο να παρακολουθηθεί, αν και ατελώς. Οι κανόνες που επιβλήθηκαν μετά τις ελλείψεις που προκλήθηκαν από την πλήρη κλίμακα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022 απαιτούν από τα κράτη μέλη της ΕΕ να γεμίσουν τα αποθέματα τους στο 90% της εθνικής τους χωρητικότητας κάθε χρόνο μέχρι το χειμώνα. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ είναι πολύ πιο ενήμερη για το πόσο φυσικό αέριο έχει σε οποιαδήποτε στιγμή — ακόμη και αν εξακολουθεί να έχει ελάχιστες πλήροφορίες για τις εκροές, τις εισροές και το διασυνοριακό εμπόριο.

Η Eurostat παρακολουθεί επίσης τα προϊόντα πετρελαίου σε όλη την Ευρώπη — αλλά τα ενημερώνει αραιά και περιοδικά. Η τελευταία εκτενής βάση δεδομένων της είναι από τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την Άνα Μαρία Ζάλερ-Μακαρέβιτς, αναλύτρια του Ινστιτούτου Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Αναλύσεων Ενέργειας. Εκείνη την περίοδο, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ — με εξαίρεση τη Λετονία, την Ιρλανδία και την Κύπρο — πληρούσαν τις απαιτήσεις του μπλοκ να διατηρούν αποθέματα πετρελαίου και πετρελαϊκών παραγώγων για τουλάχιστον 90 ημέρες, σύμφωνα με τα δεδομένα που συνέλεξε η Ζάλερ-Μακαρέβιτς. Τα αποθέματα αποτελούνταν κυρίως από αργό πετρέλαιο, ντίζελ και πρώτες ύλες, με περιορισμένη βενζίνη και καύσιμο αεροπλάνων.

Τι έχει συμβεί από τότε; «Είναι αρκετά δύσκολο να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα», είπε δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου ενέργειας της Ευρώπης. «Ξέρουμε τι πρέπει να έχουν σε απόθεμα. Αλλά τι έχουν σε κάθε δεδομένη στιγμή είναι κάτι που δεν μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε».

Είναι ακόμη πιο δύσκολο να παρακολουθήσουμε τα διυλισμένα προϊόντα όπως το ντίζελ, η βενζίνη και το αεροπορικό καύσιμο. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν ήθελαν να μοιραστούν τις πληροφορίες», είπε ο τρίτος ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου ενέργειας της Ευρώπης.

Χαμηλά τα ευρωπαϊκά αποθέματα ακόμα και πριν τον πόλεμο

Τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης, ήταν ήδη σε χαμηλά επίπεδα πριν την επίθεση στο Ιράν, με μέσο όρο κάτω από το 30% της εθνικής ικανότητας λόγω των μεγάλων απολήψεων κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η αναπλήρωση αυτών των αποθεμάτων εξαρτάται από την ενίσχυση των κινήτρων για τους εμπόρους, οι οποίοι γενικά προτιμούν να αντλούν αέριο σε αποθήκες το καλοκαίρι όταν οι τιμές πέφτουν, και να το πουλάνε το χειμώνα όταν οι τιμές ανεβαίνουν. Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν κινδυνεύει να αναστρέψει αυτή τη δυναμική, και οι προσπάθειες της ΕΕ να επιλύσει το πρόβλημα έχουν συναντήσει ανάμεικτες αντιδράσεις.

Η ανατροπή των παγκόσμιων αγορών ενέργειας που ακολούθησε τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ κινδυνεύει να διαταράξει αυτή τη δυναμική περαιτέρω. Τα τάνκερ δεν εκτρέπονται πλέον στην Ασία από την Ευρώπη, αλλά απλά κατευθύνονται απευθείας εκεί από τη Δυτική Αφρική και τις ΗΠΑ, δήλωσε ο Σαρλ Κοστερούς, αναλυτής για το φυσικό αέριο στη εταιρεία έρευνας αγοράς Kpler.

Οι παραδόσεις «είναι ακόμα εντός του μέσου όρου των τελευταίων πέντε ετών», δήλωσε στην POLITICO. «Απλά δεν παίρνουν όσα θα μπορούσαν να πάρουν».

Τα αποθέματα αργού πετρελαίου μπορούν επίσης να παρακολουθηθούν σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Η Kpler, η οποία παρέχει δεδομένα στον ΔΟΕ, εκτιμά το πόσο γεμάτες είναι οι δεξαμενές αποθήκευσης με πλωτές στέγες, μετρώντας το ύψος της στέγης κάθε δεξαμενής μέσω ανάλυσης των σκιών στις δορυφορικές εικόνες, εξήγησε ο Χομαγιούν Φαλακσάχι, αναλυτής αργού πετρελαίου στην εταιρεία. Αν και οι αποθήκες στην Κίνα και ορισμένα υπόγεια αποθέματα στην Ευρώπη δεν μπορούν να παρακολουθηθούν με αυτήν την μέθοδο, η Kpler μπορεί να καλύψει περίπου το 90% της παγκόσμιας ικανότητας των 6 δισεκατομμυρίων βαρελιών.

Η πιο πρόσφατη έκθεση του ΔΟΕ αναφέρει ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα ήταν ήδη χαμηλά τον Φεβρουάριο σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, αλλά περιλαμβάνει περιορισμένα δεδομένα για τον Μάρτιο. Οι υπουργοί Ενέργειας αναφέρουν ότι ενημέρωσαν τις αρμόδιες αρχές της ΕΕ για τα δικά τους αποθέματα την περασμένη εβδομάδα, αλλά οι λεπτομέρειες δεν δημοσιεύθηκαν. Ορισμένες χώρες ήδη απελευθερώνουν αποθέματα πετρελαίου.

Η παρακολούθηση των αποθεμάτων καυσίμων αεροπλάνων — που κρατούνται κυρίως σε δεξαμενές με σταθερές στέγες — είναι «πολύ πιο δύσκολη», δήλωσε ο Φαλακσάχι. Τα δεδομένα για το καύσιμο προέρχονται κυρίως από τις πληροφορίες που αποφασίζουν οι εταιρείες να μοιραστούν, και αυτός ο περιορισμός συμβάλλει στην άγνοια που δημιουργείται για το πόσο καύσιμο έχει απομείνει στην Ευρώπη. Άλλα προϊόντα όπως το ναφθαλίνιο — μια βασική πρώτη ύλη για πλαστικά προϊόντα — είναι πιο εύκολα να παρακολουθηθούν. Οι καθημερινές έρευνες αποθήκευσης ναφθαλίνιου στη Βόρεια Ευρώπη από την εταιρεία Insights Global δίνουν μια καλή εικόνα των διαθέσιμων αποθεμάτων, σύμφωνα με τον Σίαραν Τάιλερ, επικεφαλής αναλυτή πετροχημικών στην Kpler.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι ενώ ορισμένα ευρωπαϊκά αποθέματα ναφθαλίνιου εκτρέπονται στην Ασία — μαζί με άλλα προϊόντα — η βιομηχανία πετροχημικών της Ευρώπης ωφελείται στην πραγματικότητα από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, αυτό ισχύει μόνο για εργοστάσια με ευέλικτη παραγωγή που μπορούν να αλλάξουν τη πρώτη ύλη τους από ναφθαλίνιο σε αιθάνιο και προπάνιο.