Ρωσία: Το “φάντασμα” του Τσερνόμπιλ επιστρέφει μετά τον ύποπτο θάνατο από πανώλη

Καθώς πληθαίνουν οι πληροφορίες για πιθανό κρούσμα πανώλης στη μακρινή Σιβηρία, επανέρχεται στο προσκήνιο η μακρά ιστορία της Ρωσίας στην απόκρυψη ή υποβάθμιση σοβαρών περιστατικών. Μια πρακτική τόσο βαθιά ριζωμένη, ώστε έχει μετατραπεί ακόμη και σε διαδικτυακό αστείο.

Στη δραματοποιημένη σειρά «Chernobyl» του HBO, που προβλήθηκε το 2019 και αφηγείται την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, ένας Σοβιετικός επιστήμονας αντιμετωπίζει με περιφρόνηση μια ένδειξη ραδιενέργειας που υποδηλώνει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια τεράστια καταστροφή.

«Όχι καλά, όχι και τραγικά», σχολιάζει ο Ανατόλι Ντιάτλοφ, όπως παρουσιάζεται στη σειρά, κοιτάζοντας ένα δοσίμετρο που καταγράφει επίπεδα ακτινοβολίας 3,6 ρέντγκεν ανά ώρα.

Ο Ντιάτλοφ ήταν υπαρκτό πρόσωπο και τον Απρίλιο του 1986 κατείχε τη θέση του αναπληρωτή αρχιμηχανικού στο πυρηνικό εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ. Η ένδειξη του οργάνου βρισκόταν λίγο κάτω από το κρίσιμο όριο, αποκρύπτοντας όμως το πραγματικό μέγεθος της καταστροφής.

Μόνο που η ένδειξη αυτή δεν ήταν σωστή. Ούτε καν πλησίαζε την πραγματικότητα.

Ο πυρηνικός αντιδραστήρας είχε ήδη εκραγεί, απελευθερώνοντας καταστροφικά επίπεδα ραδιενέργειας, τα οποία θα οδηγούσαν σε χιλιάδες θανάτους από καρκίνο, στη χειρότερη καταστροφή πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας στην ιστορία.

Παρότι πρόκειται για δραματοποιημένη σκηνή, αποτυπώνει μια μακροχρόνια ρωσική τάση υποβάθμισης σοβαρών περιστατικών, ακόμη και συγκάλυψής τους.

Το ζήτημα επανήλθε αυτή την εβδομάδα, καθώς ανώτατοι αξιωματούχοι της παγκόσμιας υγείας, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ζητούν από τη Μόσχα μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με ένα ύποπτο περιστατικό πανώλης στην ανατολική Ρωσία.

Μέσα σε αυτή την ανησυχία, η απαξιωτική ατάκα του Ντιάτλοφ γίνεται ξανά επίκαιρη.

Ο μυστηριώδης θάνατος της 28χρονης στη Σιβηρία

Ο θάνατος μιας 28χρονης εργαζόμενης στο Αντιπανωλικό Ινστιτούτο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας και της Άπω Ανατολής, την περασμένη εβδομάδα, προκάλεσε διεθνή ανησυχία λόγω της εργασίας της σε εργαστήριο, αλλά και επειδή τοπικός Ρώσος αξιωματούχος συνέδεσε τον θάνατό της με περιστατικό πανώλης.

Οι ρωσικές Αρχές έσπευσαν να περιορίσουν τις ανησυχίες.

Η Rospotrebnadzor, η ομοσπονδιακή υπηρεσία δημόσιας υγείας της Ρωσίας, ανακοίνωσε ότι η εργαζόμενη πέθανε από «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας» και ότι στο δείγμα που εξετάστηκε δεν εντοπίστηκαν μικροοργανισμοί που σχετίζονταν με την επαγγελματική της δραστηριότητα.

Ωστόσο, οι ρωσικές υγειονομικές Αρχές έθεσαν σχεδόν 200 άτομα υπό παρακολούθηση, ενώ τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι αρκετά νοσοκομεία τέθηκαν σε καραντίνα.

Την Πέμπτη, η Rospotrebnadzor εξήγησε ότι τα μέτρα αυτά ελήφθησαν λόγω «της επαγγελματικής δραστηριότητας της ασθενούς».

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), που συντονίζει τη διεθνή αντιμετώπιση υγειονομικών απειλών, επικοινώνησε με τις ρωσικές Αρχές στις 3 Οκτωβρίου.

Ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες μέσω διαδικασίας που προβλέπεται από τον Διεθνή Υγειονομικό Κανονισμό, στον οποίο συμμετέχει και η Ρωσία.

Βάσει του κανονισμού, οι χώρες οφείλουν να απαντούν στον ΠΟΥ εντός 24 ωρών. Η Ρωσία, ωστόσο, απέστειλε την απάντησή της στις 6 Οκτωβρίου.

Οι ρωσικές Αρχές υποστήριξαν ότι «δεν έχει καταγραφεί πρόσφατα κανένα κρούσμα πανώλης στο Ιρκούτσκ» και ότι «δεν εντοπίστηκαν παθογόνοι μικροοργανισμοί επικίνδυνων λοιμωδών νοσημάτων σε κανένα από τα άτομα που ήρθαν σε επαφή με την ασθενή».

Μέχρι την Πέμπτη, οι ρωσικές υγειονομικές υπηρεσίες επέμεναν ότι δεν υπάρχει «επιδημιολογικός κίνδυνος» στην περιοχή.

Η Rospotrebnadzor ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε τους υγειονομικούς ελέγχους και δεν διαπίστωσε «καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που να σχετίζονται με παθογόνους μικροοργανισμούς».

Πρόσθεσε επίσης ότι είχε ολοκληρωθεί η παρακολούθηση του 90% των επαφών της 28χρονης, χωρίς να εντοπιστεί κάποια λοίμωξη.

Την ίδια ώρα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαρακτήρισε ψευδή τα δημοσιεύματα για την υπόθεση και υποστήριξε ότι η Ρωσία βρίσκεται σε επικοινωνία με τις διεθνείς υγειονομικές Αρχές.

ΠΟΥ: «Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς πέθανε»

Παρά τις διαβεβαιώσεις της Μόσχας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επιμένει ότι πολλά κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.

«Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς πέθανε αυτό το άτομο», δήλωσε την Τετάρτη, σε συνέντευξη Τύπου, η Μαρία Βαν Κέρκοβε, διευθύντρια του τομέα διαχείρισης επιδημιών και πανδημιών του ΠΟΥ.

«Γνωρίζουμε ότι είχε πνευμονία. Γνωρίζουμε ότι το περιστατικό ήταν θανατηφόρο. Αντιλαμβανόμαστε ότι έχουν πραγματοποιηθεί ορισμένες εργαστηριακές εξετάσεις. Δεν έχει εντοπιστεί ο αιτιολογικός παράγοντας. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες», πρόσθεσε.

Ο ΠΟΥ ζήτησε διευκρινίσεις για τις εργαστηριακές εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν, τα παθογόνα που ελέγχθηκαν και τις πρόσθετες αναλύσεις που γίνονται για να διαπιστωθεί η αιτία θανάτου, εφόσον δεν πρόκειται για πανώλη.

Ζήτησε ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες για το ενδεχόμενο εργαστηριακού ατυχήματος, καθώς και για τα περίπου 200 άτομα που τέθηκαν υπό παρακολούθηση.

«Δεν έχουμε ακόμη πλήρη εικόνα αυτού του περιστατικού και δεν είμαστε σε θέση να πραγματοποιήσουμε ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου», δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.

«Η έγκαιρη, πλήρης και διαφανής ανταλλαγή πληροφοριών, σύμφωνα με τους διεθνείς κανονισμούς, είναι απαραίτητη για να αποσαφηνιστούν οι αντικρουόμενες αναφορές και να καταστεί δυνατή η ακριβής αξιολόγηση των πιθανών κινδύνων για τη δημόσια υγεία», υπογράμμισε.

Η μακρά ιστορία απόκρυψης υγειονομικών κρίσεων

Είναι πιθανό η 28χρονη εργαζόμενη να μην πέθανε τελικά από πανώλη.

Ωστόσο, όπως αναφέρει το Politico, η ελλιπής, καθυστερημένη και ασαφής ενημέρωση από τη Ρωσία ενισχύει την ανησυχία και την αβεβαιότητα, από τη Γενεύη μέχρι τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον.

Δεν θα ήταν, άλλωστε, η πρώτη φορά που το Κρεμλίνο κατηγορείται ότι υποβάθμισε ή επιχείρησε να αποκρύψει μια απειλή για τη δημόσια υγεία.

Η ιστορία αυτή δεν περιορίζεται στην πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, στη σημερινή βόρεια Ουκρανία, όταν η σοβιετική ηγεσία καθυστέρησε να αντιδράσει και ουσιαστικά αρνήθηκε να αναγνωρίσει την πραγματική αιτία του συμβάντος.

Το 1979, σύμφωνα με έρευνα Αμερικανών επιστημόνων, η Σοβιετική Ένωση συγκάλυψε μια θανατηφόρα επιδημία άνθρακα στην πόλη Σβερντλόφσκ, τη σημερινή Αικατερινούπολη, από την οποία έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 66 άνθρωποι.

Οι σοβιετικές Αρχές υποστήριξαν ότι τα θύματα είχαν αρρωστήσει καταναλώνοντας μολυσμένο κρέας. Στην πραγματικότητα, όμως, είχαν εκτεθεί στο βακτήριο του άνθρακα εξαιτίας ατυχήματος σε μυστικό εργαστήριο βιολογικών όπλων.

Η Ρωσία κατηγορήθηκε επίσης για συγκάλυψη μιας μυστηριώδους επιδημίας αλωπεκίας το 1988 στην περιοχή Τσερνίβτσι, κατά την οποία περισσότερα από 175 παιδιά έχασαν τα μαλλιά τους.

Οι σοβιετικές Αρχές είχαν αποδώσει τα περιστατικά σε δηλητηρίαση από θάλλιο μέσω τροφίμων. Μεταγενέστερες μελέτες, ωστόσο, αμφισβήτησαν αυτή την εξήγηση, με ορισμένους ερευνητές να υποστηρίζουν ότι πιθανή αιτία ήταν η υδραζίνη ή η όξινη βροχή.

Στο πέρασμα των χρόνων, το Κρεμλίνο έχει επίσης κατηγορηθεί ότι υποβάθμιζε, αμφισβητούσε ή κατέγραφε ελλιπώς τα περιστατικά HIV, ακόμη και εν μέσω μιας θανατηφόρας επιδημίας.

Πιο πρόσφατα, κατά τη διάρκεια της πανδημίας της Covid-19, η Ρωσία κατηγορήθηκε ότι υποβάθμιζε τον αριθμό των θανάτων από τον κορονοϊό, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της υγειονομικής κρίσης.

Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με το δημοσίευμα, δεν περιορίζεται σε ζητήματα δημόσιας υγείας.

Οι βομβιστικές επιθέσεις σε πολυκατοικίες το 1999, η βύθιση του υποβρυχίου Kursk το 2000 και η κατάρριψη της πτήσης MH17 των Μαλαισιανών Αερογραμμών το 2014 από αυτονομιστές που υποστηρίζονταν από το Κρεμλίνο έχουν επίσης προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με την ενημέρωση που παρείχε η Ρωσία και τη δέσμευσή της στη διαφάνεια.

ΗΠΑ και ΕΕ ζητούν άμεσες εξηγήσεις από τη Μόσχα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν στενά την κατάσταση στο Ιρκούτσκ, εμφανιζόμενες ολοένα και πιο δυσαρεστημένες από τον τρόπο με τον οποίο η Ρωσία διαχειρίζεται την ενημέρωση.

«Ολόκληρος ο κόσμος περιμένει πληροφορίες από τη Ρωσία», δήλωσε την Πέμπτη η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Εύα Χρντσίροβα.

«Η Ρωσία πρέπει να διαθέσει το συντομότερο δυνατό τις πληροφορίες σχετικά με την πανώλη», ανέφερε στους δημοσιογράφους.

«Χρειαζόμαστε πληροφορίες από τη Ρωσία. Αυτό συνδέεται με τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό σκέλος του ΠΟΥ και με την υποχρέωση έγκαιρης, ακριβούς και σαφούς ενημέρωσης, ώστε οι ειδικοί να μπορούν να αξιολογήσουν την κατάσταση, καθώς ενδέχεται να υπάρχουν διασυνοριακές επιπτώσεις», πρόσθεσε.

Εκπρόσωπος της Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων σχεδιάζει να αποστείλει τεχνική επιστολή προς τη Ρωσία, ζητώντας πρόσθετα στοιχεία.

Στο μεταξύ, αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, προειδοποίησε ότι η αποσπασματική ενημέρωση από τη Μόσχα είναι επικίνδυνη.

«Αυτό τροφοδοτεί κάθε είδους εικασίες. Καθιστά επίσης δύσκολη, αν όχι ακόμη και άνευ ουσίας, τη λήψη προληπτικών μέτρων», δήλωσε.

Όπως εξήγησε, παρόμοια περιστατικά συμβαίνουν συχνά, αλλά συνήθως υπάρχει ανταλλαγή πληροφοριών με τον ΠΟΥ και τις αρμόδιες υγειονομικές Αρχές.

«Η έλλειψη ακριβών και αξιόπιστων πληροφοριών περιορίζει, όπως είναι λογικό, τη δυνατότητα επαρκούς προετοιμασίας», πρόσθεσε.

Την Τρίτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, κάλεσε τη Ρωσία να δώσει περισσότερες πληροφορίες, επισημαίνοντας παράλληλα ότι θα ήταν «ανεύθυνο» να γίνονται εικασίες πριν αποσαφηνιστούν τα γεγονότα.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal την Τετάρτη, οι Ηνωμένες Πολιτείες απέστειλαν επίσημο διπλωματικό μήνυμα προς τη Μόσχα, ζητώντας περισσότερα στοιχεία για τον θάνατο της 28χρονης.

Στο ίδιο μήνυμα, η Ουάσιγκτον υπενθύμιζε στο Κρεμλίνο ότι, βάσει του διεθνούς δικαίου, έχει υποχρέωση να κοινοποιεί έγκαιρα πληροφορίες σχετικά με εξάρσεις λοιμωδών νοσημάτων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε επίσης την Τρίτη ότι είχε προγραμματίσει να συνομιλήσει «πολύ σύντομα» με τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, για το ζήτημα.

Ωστόσο, μέχρι την Πέμπτη, οι δύο ηγέτες δεν είχαν ακόμη επικοινωνήσει.

Ο Τραμπ παρατήρησε ότι η Ρωσία «δεν λέει πολλά» για την υπόθεση, προσθέτοντας ότι εξακολουθεί να σκοπεύει να μιλήσει σύντομα με τον Πούτιν.