Στενά του Ορμούζ: Οι ΗΠΑ βολεύονται με το αδιέξοδο ενώ το Ιράν ψάχνει… διέξοδο

Η πολύμηνη ανάπαυλα στις εχθροπραξίες μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών τελείωσε αυτή την εβδομάδα με μια νέα ανταλλαγή πυρών, επαναφέροντας την περιοχή σε μια επικίνδυνη –και ενδεχομένως μη βιώσιμη– στρατιωτική αντιπαράθεση.

Ο αμερικανικός στρατός έπληξε ξανά το Ιράν την Τρίτη, προκαλώντας την επίθεση της Τεχεράνης εναντίον της Ιορδανίας, του Μπαχρέιν και του Κουβέιτ, κατά παράβαση της προειδοποίησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι οποιαδήποτε αντίποινα θα οδηγούσαν σε «πολύ σκληρότερο» πλήγμα κατά του Ιράν.

Οι ανταλλαγές πυρών ήταν περιορισμένες, σε αντίθεση με τις σφοδρότερες επιθέσεις που είχαν σημειωθεί πριν από περισσότερο από έναν μήνα. Αυτό, σύμφωνα με ειδικούς, δείχνει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας.

«Μέχρι στιγμής, και οι δύο έχουν σε μεγάλο βαθμό επικεντρώσει τις επιθέσεις τους σε στρατιωτικούς και όχι σε πολιτικούς ή ενεργειακούς στόχους. Και παρά τις απειλές ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, η Τεχεράνη δεν έχει επαναλάβει τις επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας ή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων», δήλωσε σε ανάρτησή του στο X ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος για το Ιράν στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Παρόλα αυτά, η σημερινή κατάσταση είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς υπάρχει σημαντικό περιθώριο για λανθασμένους υπολογισμούς που θα μπορούσαν να οδηγήσουν και τις δύο πλευρές ξανά σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.

«Καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να επιστρέψει σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας», δήλωσε στο CNN ο Χαμιντρεζά Αζίζι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group (ICG). Πρόσθεσε ότι η διατάραξη της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν και η οικονομική πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ στη χώρα «καθίστανται ολοένα και περισσότερο μη βιώσιμες» και για τις δύο πλευρές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρεται να διαπραγματευτεί με το Ιράν.

«Δεν θα μπορούσα να νοιάζομαι λιγότερο αν υπογράψουν μια άνευ αξίας, για τους ίδιους, συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι του αρέσει «πολύ περισσότερο η θέση της Αμερικής τώρα».

Πέρα όμως από τη ρητορική, οι Αμερικανοί αισθάνονται ήδη το κόστος του πολέμου, εν μέσω ευρείας λαϊκής αποδοκιμασίας για μια σύγκρουση που, σύμφωνα με πληροφορίες, είχε κοστίσει στην Ουάσιγκτον περίπου 40 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι τον Ιούλιο.

Στο Ιράν, οι επιπτώσεις του πολέμου είναι σημαντικά σοβαρότερες. Οι ΗΠΑ πιέζουν ακόμη περισσότερο μια ήδη καθημαγμένη οικονομία, η οποία δυσκολεύεται να πουλήσει το πετρέλαιό της. Τα αποθέματα ιρανικών όπλων πιθανότατα εξαντλούνται επίσης, ενώ οι πολίτες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση ακόμη και σε βασικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων τροφίμων και φαρμάκων.

Ο πόλεμος έχει ανησυχήσει τους Αμερικανούς

Η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να θεωρεί ότι πέτυχε μια νίκη στα Στενά του Ορμούζ. Την Τρίτη, ο αμερικανικός στρατός συνόδευσε 40 εμπορικά πλοία που μετέφεραν 18 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσω του θαλάσσιου περάσματος, αριθμός-ρεκόρ εν καιρώ πολέμου, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τις επιχειρήσεις.

Αυτό, ωστόσο, δεν έχει επιλύσει τη γενικότερη κατάσταση. Παρότι οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν ελαφρά την Πέμπτη, παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

Η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ ανέρχεται σήμερα στα 4,14 δολάρια το γαλόνι, έναντι 3,19 δολαρίων πριν από έναν χρόνο, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Αυτοκινήτου (AAA).

Την ίδια ώρα, τα αποθέματα πετρελαίου στο Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ έχουν μειωθεί τους τελευταίους μήνες στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίζει να διαθέτει πετρέλαιο έκτακτης ανάγκης προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις του πολέμου.

Την Πέμπτη, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δεν ήταν σε θέση να δώσει ούτε χρονοδιάγραμμα για το τέλος του πολέμου με το Ιράν ούτε ημερομηνία κατά την οποία οι τιμές της βενζίνης θα μπορούσαν να υποχωρήσουν κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα. Αντίθετα, υποστήριξε ότι εναπόκειται στο Ιράν να τερματίσει τη σύγκρουση.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, οι ΗΠΑ καταναλώνουν τα αποθέματα όπλων τους και αναπτύσσουν δαπανηρά στρατιωτικά μέσα. Τον περασμένο μήνα, πολλές πηγές που γνωρίζουν το θέμα δήλωσαν στο CNN ότι ο αμερικανικός στρατός είχε εξαντλήσει σχεδόν το 80% των αναχαιτιστικών πυραύλων ενός βασικού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας.

Ο αμερικανικός στρατός έχει καταναλώσει σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα του αποθέματος πυραύλων THAAD σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο και περίπου το ήμισυ των αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot από την έναρξη της σύγκρουσης, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τα σχετικά στοιχεία.

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε αργότερα ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «τεράστιες ποσότητες» πυρομαχικών, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι ορισμένα είδη πυρομαχικών βρίσκονται σε «πιο περιορισμένη» διαθεσιμότητα.

Η συνολική δημοτικότητα του προέδρου έχει υποχωρήσει τους τελευταίους μήνες, με πολλούς Αμερικανούς να επικρίνουν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τη σύγκρουση με το Ιράν.

Δημοσκόπηση του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ (UMass Amherst), που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, έδειξε ότι πάνω από τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων αποδοκιμάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ διαχειρίζεται τον πόλεμο. Η συνολική δημοτικότητα του προέδρου έχει υποχωρήσει στο 32%, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση.

Το Σαββατοκύριακο, η Washington Post ανέφερε ότι αρκετοί ανώτατοι Αμερικανοί στρατιωτικοί ηγέτες έχουν προειδοποιήσει τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ότι η παράταση μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν δεν είναι βιώσιμη και ότι υπάρχει κίνδυνος να αποδυναμωθεί η ικανότητα των ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν άλλες απειλές, επικαλούμενη άτομα που γνωρίζουν μια πρόσφατη αξιολόγηση που εκπονήθηκε για τον επικεφαλής του Πενταγώνου. Το CNN δεν έχει επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τις πληροφορίες.

Γιατί το Ιράν μπορεί να κλιμακώσει

Την ίδια ώρα, η ήδη προβληματική οικονομία του Ιράν αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις.

Ο πληθωρισμός κινείται σε «ανησυχητικά επίπεδα», με πολλές οικογένειες της εργατικής τάξης να αδυνατούν να αγοράσουν βασικά είδη διατροφής, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με το κράτος.

Ο ετήσιος πληθωρισμός, με βάση τη μέτρηση του δωδεκαμήνου έως τον Ιούλιο, ανήλθε στο 66%, σύμφωνα με το Iranian Labour News Agency (ILNA).

Όπως και οι ΗΠΑ, έτσι και το Ιράν καταναλώνει τα αποθέματα όπλων του.

Ο Αράς Αζίζι, ειδικός για το Ιράν με έδρα τις ΗΠΑ, δήλωσε ότι η ιρανική οικονομία έχει υποστεί τεράστιο πλήγμα, όμως «το καθεστώς γνωρίζει ότι μια πλήρης συνθηκολόγηση θα μπορούσε να οδηγήσει στην πτώση του». Η Τεχεράνη ενδέχεται επομένως να κλιμακώσει την αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπολογίζοντας ότι δεν μπορεί να αντέξει επ’ αόριστον την οικονομική πίεση και ότι πρέπει να σπάσει το αδιέξοδο.

«Η συμπεριφορά του Ιράν –όπως και η ταχύτητα και η έκταση της απάντησής του στα τελευταία αμερικανικά πλήγματα– δείχνουν ότι η Τεχεράνη επιλέγει να απαντήσει αντί να υποχωρήσει», δήλωσε ο Χαμιντρεζά Αζίζι του ICG.

Αυτό συμβαίνει επειδή η Τεχεράνη δεν μπορεί να αποδεχθεί την τάξη πραγμάτων που φαίνεται να επιχειρεί να επιβάλει ο Τραμπ στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τους ειδικούς.

«Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών κάνουν πιο ξεκάθαρη την εικόνα στα Στενά του Ορμούζ και αποκαλύπτουν μια θεμελιώδη αναντιστοιχία μεταξύ των αμερικανικών και των ιρανικών προσεγγίσεων στην τρέχουσα αντιπαράθεση», έγραψε ο Σιτρινόβιτς στο X.

Ενώ η Ουάσιγκτον φαίνεται να προσπαθεί να αποφύγει μια στρατιωτική κλιμάκωση και να περιορίσει τη σύγκρουση στο οικονομικό πεδίο, το Ιράν ακολουθεί την αντίθετη στρατηγική, έγραψε ο Σιτρινόβιτς στο X.

«Θα συνεχίσει να προσπαθεί να διαταράξει την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων και να αμφισβητεί την προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν μια νέα πραγματικότητα στα Στενά», ανέφερε.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι είναι έτοιμο να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, εφόσον η Ουάσιγκτον επαναφέρει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο του μνημονίου κατανόησης που υπογράφηκε τον Ιούνιο.

«Δηλώνω ξεκάθαρα ότι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέψουν στις δεσμεύσεις τους βάσει του προαναφερθέντος μνημονίου κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα ανταποκριθεί άμεσα», δήλωσε την Τρίτη ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν.

Ο Τραμπ, ωστόσο, έχει δηλώσει ότι είναι ικανοποιημένος με την υπάρχουσα κατάσταση.

«Δεν προσπαθώ να αναγκάσω το Ιράν να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», έγραψε ο Τραμπ το βράδυ της Τρίτης στην πλατφόρμα Truth Social, μετά την ιρανική αντεπίθεση ως απάντηση στα αμερικανικά πλήγματα. «Μου αρέσει πολύ περισσότερο η θέση μας τώρα, με σχεδόν πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και την οικονομία τους να καταρρέει ολοκληρωτικά».

Ο Σιτρινόβιτς σημείωσε στο X ότι, ενώ τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ «κατανοούν τους κινδύνους μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης», «συνεχίζουν να ανεβαίνουν τη σκάλα της κλιμάκωσης».

«Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ισορροπία είναι απίθανο να διατηρηθεί», ανέφερε.