Θρίλερ στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ για ενέργεια και προϋπολογισμό

Σε μια διήμερη διπλωματική μαραθώνια συνεδρίαση στις Βρυξέλλες έχουν επιδοθεί οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την ατζέντα να περιλαμβάνει από την ενεργειακή κρίση και τις εμπορικές σχέσεις με την Κίνα μέχρι τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, την Ουκρανία, τη θαλάσσια ασφάλεια και το μεταναστευτικό.

Ήδη από τις πρώτες ώρες της Συνόδου, οι διαφωνίες ήρθαν στην επιφάνεια με ιδιαίτερη ένταση, κυρίως στο μέτωπο της ενέργειας, ενώ οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό εξελίσσονται σε πραγματικό θρίλερ, με τα διαφορετικά «στρατόπεδα» να παραμένουν σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους.

Την ίδια ώρα, η Ουκρανία δεν βρίσκεται τυπικά στην ατζέντα της Πέμπτης, ωστόσο βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων, ενόψει και της συμμετοχής του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις εργασίες της Παρασκευής.

Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση: Το ETS2

Η πρώτη μεγάλη κόντρα ξέσπασε γύρω από το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το ETS2, που θα επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα στις μεταφορές και στα κτίρια.

Έξι χώρες –Ιταλία, Ελλάδα, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία– ζήτησαν νέα αναβολή της εφαρμογής του συστήματος, επικαλούμενες το υψηλό ενεργειακό κόστος και τις μεγάλες αποκλίσεις στις τιμές ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι χώρες του Βίσεγκραντ (Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία) πίεσαν για μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 τουλάχιστον έως το 2030, με την Ιταλία και την Ελλάδα να στηρίζουν τις ενστάσεις τους. Ωστόσο, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, η πρόταση συναντά ισχυρές αντιστάσεις και θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο να εξασφαλίσει την απαιτούμενη συναίνεση.

Η βασική επιχειρηματολογία όσων απορρίπτουν νέα αναβολή είναι ότι το ETS2 έχει ήδη μετατεθεί χρονικά και αποτελεί πλέον συμφωνημένη ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Καθώς οι ηγέτες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε κοινή θέση κατά την πρώτη συζήτηση, η Γερμανία μαζί με ομάδα ομονοούντων χωρών κατέθεσε συμβιβαστική πρόταση για το σύστημα εμπορίας ρύπων, σε μια προσπάθεια να σπάσει το αδιέξοδο.

Οι λεπτομέρειες της πρότασης δεν έχουν γίνει γνωστές, ωστόσο το Βερολίνο ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί νέα αναβολή του ETS.

Ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος προειδοποίησε μάλιστα ότι δεν αποκλείεται η Σύνοδος να ολοκληρωθεί χωρίς κοινά συμπεράσματα για την ενέργεια.

«Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε αναβολή του ETS», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ενδέχεται τελικά να μην υπάρξουν καθόλου συμπεράσματα στο συγκεκριμένο κεφάλαιο.

Οι συνομιλίες για την ενέργεια διήρκεσαν περισσότερο από το προβλεπόμενο, «τρώγοντας» ακόμη και μέρος του μεσημεριανού διαλείμματος. Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν ανησυχία για το υψηλό κόστος ενέργειας και ζήτησαν βραχυπρόθεσμες λύσεις για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Χαρακτηριστικό του κλίματος είναι ότι, σύμφωνα με διπλωματική πηγή, τουλάχιστον ένας ηγέτης παρατήρησε με εμφανή ενόχληση ότι πρόκειται για το τρίτο συνεχόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο οποίο η ενέργεια βρίσκεται στο επίκεντρο.

Μητσοτάκης: «Δεν αποτυπώνεται η επείγουσα κατάσταση»

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν πιο δραστικές παρεμβάσεις.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι το σχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου δεν αντανακλά επαρκώς τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης.

Ο πρωθυπουργός φέρεται να ζήτησε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να μπορούν να δοθούν στοχευμένα, προσωρινά μέτρα στήριξης σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Παράλληλα, ζήτησε επανεξέταση βασικών χαρακτηριστικών του συστήματος εμπορίας ρύπων, προειδοποιώντας ότι χωρίς ουσιαστική αναθεώρηση υπάρχει κίνδυνος περαιτέρω αποβιομηχάνισης της Ευρώπης.

Μέτσολα: Δεν γίνεται να συμφωνούμε στις φιλοδοξίες και να κόβουμε τα μέσα

Στη συζήτηση για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό παρενέβη και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, προειδοποιώντας ότι οι νέες περικοπές κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τις ίδιες τις προτεραιότητες που έχει θέσει η ΕΕ.

Αναφερόμενη στην αναθεωρημένη πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, τόνισε ότι δεν μπορεί η Ευρώπη να συμφωνεί σε φιλόδοξους στόχους και ταυτόχρονα να μειώνει τα χρηματοδοτικά μέσα για την επίτευξή τους.

«Δεν μπορούμε να συμφωνούμε στις φιλοδοξίες μας, να περνάμε τη μία Σύνοδο μετά την άλλη συζητώντας τες και στη συνέχεια να μειώνουμε τα μέσα για να τις υλοποιήσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η Μέτσολα υποστήριξε ότι οι νέοι ίδιοι πόροι της ΕΕ μπορούν να λειτουργήσουν ως «γέφυρα» προς έναν συμβιβασμό, επιτρέποντας στη Ένωση να χρηματοδοτεί τις προτεραιότητές της χωρίς να αυξάνει υπέρμετρα την πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Παράλληλα, επέμεινε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμμετέχει ουσιαστικά σε όλη τη διαδικασία, προειδοποιώντας εμμέσως ότι μια συμφωνία μεταξύ των κυβερνήσεων δεν αρκεί από μόνη της.

Θρίλερ με τον επταετή προϋπολογισμό

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η σύγκρουση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, όπου τα αντίπαλα στρατόπεδα παραμένουν σε μεγάλη απόσταση.

Η ιρλανδική προεδρία έχει προτείνει περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, με μειώσεις σε έρευνα, τεχνολογία, κλιματική δράση, ασφάλεια και εξωτερική πολιτική, ενώ γεωργία και ταμεία συνοχής προστατεύονται περισσότερο.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες -Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία, Δανία, Φινλανδία και Αυστρία, με το Βέλγιο να εμφανίζεται πλέον ως «συνδεδεμένο μέλος» της ομάδας- οι οποίες ζητούν βαθύτερες και πιο οριζόντιες περικοπές.

Από την άλλη βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», μια ομάδα 17 κρατών, μεταξύ των οποίων Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Πολωνία, Κύπρος και αρκετές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες απορρίπτουν τις μεγάλες μειώσεις.

Η ίδια η Μέτσολα έθεσε ουσιαστικά το δίλημμα με όρους πολιτικής αξιοπιστίας: αν η ΕΕ θέλει να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα άμυνα, ανταγωνιστικότητα, πράσινη μετάβαση, τεχνολογία, διεύρυνση και στήριξη της Ουκρανίας, τότε θα πρέπει να εξασφαλίσει και αντίστοιχους πόρους.

Η κατάσταση είναι τόσο πολωμένη ώστε ο στόχος του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα για συμφωνία έως τον Δεκέμβριο μοιάζει ολοένα και πιο δύσκολος.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το POLITICO αργά το βράδυ της Πέμπτης, οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν σε έκτακτη σύνοδο κορυφής στις 26 Νοεμβρίου για να σημειώσουν πρόοδο για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, όπως επιβεβαίωσε αξιωματούχος της ΕΕ. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ελπίζει ότι η συνάντηση θα ανοίξει τον δρόμο για μια συμφωνία τον Δεκέμβριο.

Φον ντερ Λάιεν και «στρατηγικά αποθέματα» φυσικού αερίου

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έριξε στο τραπέζι την ιδέα δημιουργίας ευρωπαϊκών στρατηγικών αποθεμάτων φυσικού αερίου, ενόψει των αυξημένων κινδύνων για τον εφοδιασμό τον χειμώνα.

Τα υφιστάμενα αποθέματα βρίσκονται φέτος σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, καθώς οι υψηλές καλοκαιρινές τιμές, που συνδέθηκαν με τον πόλεμο στο Ιράν, περιόρισαν τα κίνητρα για την έγκαιρη αναπλήρωσή τους.

Η μορφή που θα μπορούσε να πάρει ένα τέτοιο ευρωπαϊκό αποθεματικό παραμένει ασαφής. Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, ωστόσο, θα μπορούσε να αποτελέσει μακροπρόθεσμο μηχανισμό προστασίας από μελλοντικές κρίσεις εφοδιασμού, ανάλογο με τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου.

Φόβοι ακόμη και για ακύρωση της ειδικής Συνόδου του Νοεμβρίου

Η αβεβαιότητα ενισχύθηκε μετά την προειδοποίηση ανώτερου Γερμανού αξιωματούχου ότι δεν είναι πλέον βέβαιο πως θα πραγματοποιηθεί η ειδική Σύνοδος Κορυφής του Νοεμβρίου, η οποία είχε σχεδιαστεί αποκλειστικά για να προχωρήσουν οι συνομιλίες για τον προϋπολογισμό.

«Αν δεν πραγματοποιηθεί, θα είναι σημάδι για εμάς —και για πολλούς άλλους— ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους», ανέφερε.

Αξιωματούχος του Συμβουλίου πάντως επιχείρησε να υποβαθμίσει το ενδεχόμενο ακύρωσης της συνάντησης.

Και νέα κόντρα γύρω από τον Κόστα

Στο παρασκήνιο, οι βόρειες χώρες εκφράζουν πλέον επιφυλάξεις και για τον ίδιο τον Αντόνιο Κόστα.

Διπλωμάτες από τις «φειδωλές» χώρες φέρονται να ανησυχούν ότι ο πρώην Πορτογάλος πρωθυπουργός μπορεί να εμφανιστεί πιο ευνοϊκός προς τις χώρες του Νότου στις διαπραγματεύσεις.

«Προσωπικά και πολιτικά ανήκει στο άλλο στρατόπεδο», ανέφερε χαρακτηριστικά διπλωμάτης, την ώρα που οι χώρες αυτές πιέζουν τον Κόστα να παρουσιάσει νέα πρόταση με ακόμη μεγαλύτερες περικοπές.

Κίνα: «Υπάρχει όριο σε όσα μπορεί να αντέξει η ευρωπαϊκή βιομηχανία»

Στο τραπέζι βρέθηκε και η εμπορική σχέση με την Κίνα, καθώς η ΕΕ αναζητεί τρόπους να προστατεύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία από την αυξανόμενη εισροή φθηνών κινεζικών προϊόντων.

Η συζήτηση επισήμως περιγράφεται ως «μακροοικονομικές ανισορροπίες», ωστόσο στην πράξη αφορά ευθέως το Πεκίνο και το διογκούμενο εμπορικό έλλειμμα της Ευρώπης.

Η ΕΕ εμφανίζει εμπορικό έλλειμμα περίπου 360 δισ. ευρώ με την Κίνα, ενώ όλες οι χώρες-μέλη βρίσκονται πλέον σε ελλειμματική θέση στις εμπορικές τους σχέσεις με το Πεκίνο.

Η Μέτσολα τάχθηκε υπέρ της συνέχισης των διπλωματικών προσπαθειών με την Κίνα, ξεκαθάρισε όμως ότι η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει τόσο τα υφιστάμενα όσο και νέα εργαλεία εμπορικής άμυνας απέναντι σε αθέμιτες πρακτικές.

«Υπάρχει ένα όριο σε όσα μπορούν να απορροφήσουν οι βιομηχανίες μας και το πλησιάζουμε», προειδοποίησε.

Μετά τη συμφωνία για περιορισμό των εισαγωγών κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων, οι Βρυξέλλες εξετάζουν πλέον μέτρα για την προστασία και άλλων κλάδων, κυρίως της χημικής βιομηχανίας και των βιομηχανικών μηχανημάτων.

Παράλληλα, η Κομισιόν σχεδιάζει νέα εργαλεία εμπορικής άμυνας, μεταξύ των οποίων έναν μηχανισμό διαφοροποίησης προμηθευτών και έναν μηχανισμό αλληλεγγύης για χώρες που ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με κινεζικά αντίποινα.

Η συμφωνία της περασμένης εβδομάδας για τα υβριδικά οχήματα θεωρείται μόνον ένα πρώτο βήμα: αφορά ετήσιες εισαγωγές 350.000 κινεζικών αυτοκινήτων, ενώ η συνολική αξία των κινεζικών εξαγωγών αυτοκινήτων προς την Ευρώπη είναι μόλις 15 δισ. ευρώ — μικρό μέρος του συνολικού εμπορικού ελλείμματος των 360 δισ. ευρώ.

Η Ουκρανία πάνω από τη Σύνοδο

Και ενώ το Κίεβο δεν βρίσκεται στο επίσημο πρόγραμμα της Πέμπτης, η Ουκρανία παραμένει πανταχού παρούσα.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη φτάσει στις Βρυξέλλες και αναμένεται να συμμετάσχει στις εργασίες της Παρασκευής, ενώ προηγούνται επαφές με τον Μαρκ Ρούτε και Ευρωπαίους ηγέτες.

Η Μέτσολα επανέλαβε από την πλευρά της τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προς την Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι η χώρα εισέρχεται σε ακόμη έναν χειμώνα πολέμου με επιδεινούμενη ανθρωπιστική κατάσταση.

Οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται ταυτόχρονα έντονα προβληματισμένοι από την επιδείνωση των σχέσεων Ουάσιγκτον–Κιέβου και από τη συμφωνία ΗΠΑ–Ρωσίας για το ντίζελ.

Ο Ντόναλντ Τουσκ έστειλε δημόσιο μήνυμα στήριξης προς την Ουκρανία, γράφοντας χαρακτηριστικά ότι «δεν είναι μόνη», ενώ ο Ζελένσκι προσπαθεί να εξασφαλίσει πρόσθετη ευρωπαϊκή βοήθεια καθώς η Ρωσία συνεχίζει τις επιθέσεις στις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές.

Η συνέχεια προμηνύεται ακόμη πιο δύσκολη

Η πρώτη ημέρα της Συνόδου έχει ήδη αναδείξει τις βαθιές διαφωνίες σε τρία βασικά μέτωπα: ενέργεια, προϋπολογισμός και εμπορική πολιτική απέναντι στην Κίνα.

Στο ενεργειακό, οι χώρες που ζητούν αναθεώρηση του ETS2 συγκρούονται με εκείνες που θεωρούν το θέμα λήξαν. Στον προϋπολογισμό, οι «φειδωλοί» και οι «Φίλοι της Συνοχής» απέχουν ακόμη σημαντικά. Και στο μέτωπο της Κίνας, η ΕΕ αναζητεί κοινή γραμμή μεταξύ προστασίας της βιομηχανίας και αποφυγής μιας συνολικής εμπορικής σύγκρουσης.

Η παρέμβαση της Μέτσολα πρόσθεσε ακόμη μία διάσταση στη διαπραγμάτευση: το Ευρωκοινοβούλιο δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί έναν προϋπολογισμό που, όπως υποστηρίζει, δεν επαρκεί για τις φιλοδοξίες που η ίδια η Ευρώπη έχει θέσει.

Με την Ουκρανία να εισέρχεται επίσημα στην ατζέντα την Παρασκευή, η διήμερη Σύνοδος των Βρυξελλών αναμένεται να συνεχιστεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση.