Το δόγμα Τραμπ “ειρήνη μέσω της ισχύος” επαναλαμβάνεται στον ΟΗΕ – Αλλά δεν πείθει

Στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την Τρίτη (22/9), ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε μια γνώριμη ρητορική για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ — μια ρητορική που προβάλλει τη χρήση ισχύος ως μέσο για την επίτευξη της ειρήνης.

Σε μια ομιλία που κινήθηκε από το Ιράν έως τη Βενεζουέλα, την Κούβα και πέρα από αυτές, ο Τραμπ παρουσίασε κάτι που πλησιάζει σε δόγμα εξωτερικής πολιτικής: η αμερικανική στρατιωτική ισχύς δεν αποτελεί εναλλακτική στη διπλωματία, αλλά το μέσο πίεσης που καθιστά τη διπλωματία εφικτή.

Ο David Satterfield, διευθυντής του Baker Institute for Public Policy του Πανεπιστημίου Rice, μιλώντας στο TIME, είπε ότι η ομιλία της Τρίτης καταδεικνύει μια θέση που υιοθετεί η κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με την οποία «η ισχύς είναι το μόνο νόμισμα που έχει αξία».

«Οι ισχυροί κάνουν ό,τι θέλουν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι είναι αναγκασμένοι να υποστούν», λέει, περιγράφοντας περαιτέρω αυτή την προσέγγιση.

Στην εκδοχή του Τραμπ, η ισχύς δεν λειτουργεί απλώς αποτρεπτικά. Είναι κάτι που πρέπει να χρησιμοποιείται —μέσω στρατιωτικής δράσης και οικονομικής απομόνωσης— προκειμένου να επιβάλλονται διαπραγματεύσεις ή ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Πώς ο Τραμπ ορίζει την “ειρήνη μέσω της ισχύος”

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα συμπυκνώσει τη στρατηγική του στην εξωτερική πολιτική σε τρεις λέξεις: «ειρήνη μέσω της ισχύος». Τα παραδείγματα που παρέθεσε για το πώς εφαρμόζεται αυτή η πολιτική στην πράξη δείχνουν πώς ενδέχεται να αντιλαμβάνεται στο εξής τον ρόλο των ΗΠΑ ως μιας παγκόσμιας δύναμης επιβολής.

Ο τρόπος με τον οποίο ορίζει τη συγκεκριμένη φράση είχε ήδη διαφανεί από τη χρήση της σε διαφημίσεις του Υπουργείου Άμυνας και από τις διαδικτυακές παρεμβάσεις του υπέρ άλλων Ρεπουμπλικανών. Πρόσφατα απέδωσε σε αυτή την προσέγγιση τα κοινά πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ που πυροδότησαν τη σημερινή σύγκρουση με το Ιράν, γράφοντας τον Μάρτιο στο Truth Social: «ΕΙΡΗΝΗ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ, ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΘΕΣΩ ΗΠΙΑ!!!»

Η προσέγγιση του Τραμπ περιλαμβάνει επίσης τον οικονομικό καταναγκασμό. Στην περίπτωση του Ιράν, είπε ότι οι ΗΠΑ είχαν αρχικά προσφέρει οικονομική συνεργασία, στράφηκαν στη στρατιωτική δράση όταν η Τεχεράνη αρνήθηκε και τώρα επιδιώκουν την «πλήρη οικονομική απομόνωσή» της, προκειμένου να την ωθήσουν ξανά προς τις διαπραγματεύσεις.

Την Τρίτη, ο Τραμπ συμπεριέλαβε και την Κούβα μεταξύ των χωρών που βρίσκονται αντιμέτωπες με εκστρατείες οικονομικής πίεσης από τις ΗΠΑ. Περιέγραψε μια κυβέρνηση που υφίσταται ολοένα μεγαλύτερη πίεση και προέβλεψε πολιτικές αλλαγές, δηλώνοντας ότι η Κούβα είναι ένα «αποτυχημένο» κράτος, αλλά ότι «η ελευθερία θα έρθει». Οι Κουβανοί αντιπρόσωποι αποχώρησαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας.

Ωστόσο, ο Τραμπ παρουσίασε αυτού του είδους τον καταναγκασμό ως συμβατό με τον ρόλο που αποδίδει στον εαυτό του ως παγκόσμιου ειρηνοποιού. Υποστήριξε ότι έχει επιλύσει οκτώ πολέμους από τότε που επέστρεψε στην προεδρία, αν και ο ισχυρισμός αυτός έχει αμφισβητηθεί ευρέως.

Σε συνδυασμό, τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι ο Τραμπ θεωρεί τη δράση ανώτερο μέσο για την επίτευξη αλλαγών. Παρουσιάζει τις δύο προσεγγίσεις σχεδόν ως διαμετρικά αντίθετες: ενώ οι άλλοι απλώς μιλούν για την ανάγκη να κάνουν τη διαφορά, εκείνος δρα.

«Ενώ άλλοι μιλούσαν για ειρήνη, εγώ έφερα την ειρήνη. Ενώ άλλοι αγνοούσαν τις απειλές, εγώ τις αντιμετώπισα», υποστήριξε ο Τραμπ ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης. «Ενώ άλλοι μιλούσαν για θάρρος, η Αμερική το έδειξε στην πράξη».

Ο Satterfield λέει ότι η ομιλία αυτή είναι, ως επί το πλείστον, για τον Τραμπ «παλιό κρασί σε νέο μπουκάλι». Ωστόσο, αποσαφήνισε τον τρόπο με τον οποίο ο πρόεδρος εφαρμόζει σήμερα τις πάγιες αντιλήψεις του: χρησιμοποιώντας τη στρατιωτική δράση και τον οικονομικό καταναγκασμό όχι απλώς για να αποτρέψει τους αντιπάλους, αλλά για να τους εξαναγκάσει σε διαπραγματεύσεις και να διαμορφώσει τις πολιτικές εξελίξεις.

Ο Τραμπ υπερασπίζεται τη χρήση στρατιωτικής ισχύος κατά του Ιράν και των καρτέλ ναρκωτικών

Παρότι ο Τραμπ θεωρεί το Ιράν παράδειγμα της αντίληψής του περί «ειρήνης μέσω της ισχύος», η σύγκρουση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και μένει να φανεί κατά πόσο εντάσσεται στο πρότυπο που επιχειρεί να διαμορφώσει.

Η αναφορά στο ζήτημα έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτη ενόψει της Γενικής Συνέλευσης. Μιλώντας γι’ αυτό, ο Τραμπ είπε ότι είχε μπροστά του μία επιλογή: είτε να προχωρήσει σε μια ειρηνευτική συμφωνία είτε να «αφανίσει την Ισλαμική Δημοκρατία».

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν εν μέσω του αδιεξόδου στις διαπραγματεύσεις γύρω από τον πόλεμο που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο.

«Θα υπάρξει συμφωνία με το Ιράν που θα του επιτρέψει να ανοικοδομηθεί και να γίνει μια πολύ σπουδαιότερη χώρα από ό,τι ήταν ποτέ στο παρελθόν, ίσως μία από τις σημαντικότερες στη Μέση Ανατολή ή ακόμη και στον κόσμο;» διερωτήθηκε. «Ή θα αφανίσω την Ισλαμική Δημοκρατία, και μάλιστα γρήγορα, χωρίς να της δώσω ποτέ ξανά την ευκαιρία να σκοτώνει και να καταστρέφει ανθρώπους και χώρες;»

Μέλη της ιρανικής αντιπροσωπείας αποχώρησαν κατά τη διάρκεια των δηλώσεων του Τραμπ, σε μια άμεση ένδειξη του χάσματος ανάμεσα στο μήνυμα καταναγκασμού που εξέπεμψε και στον αντίπαλο τον οποίο ενδεχομένως ελπίζει να πείσει μέσω αυτής της τακτικής.

Στην ομιλία του, εξαπέλυσε επίσης απειλές κατά ηγετών καρτέλ, υπερασπιζόμενος την εκστρατεία επιθέσεων με drones εναντίον ύποπτων σκαφών διακίνησης ναρκωτικών στην Καραϊβική. Οι επιθέσεις αυτές έχουν επικριθεί από διεθνείς οργανισμούς, νομικούς εμπειρογνώμονες και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι στρατιωτικές αυτές ενέργειες παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και συνιστούν εξωδικαστικές εκτελέσεις.

«Τα καρτέλ είναι το ISIS του Δυτικού Ημισφαιρίου — δεν είναι καλοί άνθρωποι», είπε. «Όπως το ISIS, θα πρέπει να σκοτώνονται, να εξορίζονται ή να κρατούνται ως εχθρικοί μαχητές χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης, κάτι που ήδη κάνουμε».

Ωστόσο, ενώ αυτά τα μηνύματα αποσκοπούν σε μεγάλο βαθμό στην προβολή της ίδιας της ισχύος πάνω στην οποία βασίζεται ο Τραμπ στις επιδιώξεις του, η αποτελεσματικότητα των δηλώσεών του ενδέχεται να φθίνει, καθώς οι ισχυρισμοί του περί επιτυχιών αμφισβητούνται.

Η Βενεζουέλα ως παράδειγμα του μοντέλου “ειρήνης μέσω της ισχύος” του Τραμπ – Το Ιράν δοκιμάζει τα όριά  του

Ο Kristian Coates Ulrichsen, ερευνητής για τη Μέση Ανατολή στο Baker Institute, λέει στο TIME ότι η ομιλία του Τραμπ φαίνεται «συνεπής με το αφήγημα της αμερικανικής κυριαρχίας» που χρησιμοποιεί εδώ και καιρό για να δικαιολογεί τη στρατιωτική δράση.

Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί την Τρίτη ότι θεωρεί τη Βενεζουέλα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τον Ιανουάριο, ο αμερικανικός στρατός εξαπέλυσε την Επιχείρηση Absolute Resolve — μια νυχτερινή επιδρομή στο Καράκας, κατά την οποία απήχθησαν ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και η σύζυγός του, Σίλια Φλόρες. Και οι δύο μεταφέρθηκαν στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν ομοσπονδιακές κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών.

Η κίνηση αυτή άνοιξε τον δρόμο για μια μετάβαση εξουσίας στη Βενεζουέλα, με την πρώην αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες να αναλαμβάνει καθήκοντα προσωρινής προέδρου. Οδήγησε επίσης σε συμφωνία τον Αύγουστο, η οποία παραχώρησε σε κοινοπραξία που συνδέεται με τις ΗΠΑ ελέγχουσα συμμετοχή και μακροπρόθεσμα δικαιώματα εκμετάλλευσης σε κοιτάσματα που εκτιμάται ότι περιέχουν 65 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία «υπερδιπλασιάζει» τα αμερικανικά αποθέματα πετρελαίου.

«Συνεργαζόμαστε στενά με τους ηγέτες της Βενεζουέλας για να διαμορφώσουμε ένα πολύ καλύτερο μέλλον για τον λαό της χώρας», είπε ο Τραμπ στην ομιλία του. «Τον περασμένο μήνα υπογράψαμε τη μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία, που αφορά 65 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και θα ωφελήσει σε τεράστιο βαθμό τόσο τη Βενεζουέλα όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Τραμπ υποστήριξε επίσης ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ είχαν εδραιώσει την ειρήνη και είχαν ανοίξει έναν δρόμο προς την ευημερία για τους πολίτες της Βενεζουέλας. Ωστόσο, με μια προσωρινή πρόεδρο που δεν έχει ακόμη εκλεγεί να συνάπτει συμφωνίες οι οποίες ενδέχεται να χρειαστούν χρόνια για να αποδώσουν, ενώ στο μεταξύ είναι πιθανό να βρεθούν αντιμέτωπες με νομικές προσφυγές, η πλήρης εικόνα δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα πράγμα που ενδέχεται να συνέβαλε να πετύχει η επιχείρηση στη Βενεζουέλα: να διαμορφώσει ένα πιθανό πρότυπο αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής που χαρακτηρίζεται από μονομερή παρέμβαση. Έπειτα από μια μεγάλη επίδειξη ισχύος, ο Τραμπ σπεύδει να διακηρύξει τη νίκη, ακόμη και όταν οι συνέπειες της αμερικανικής εμπλοκής παραμένουν σε εξέλιξη για τους ανθρώπους που επηρεάζονται άμεσα από αυτήν.

Ένα ακόμη παράδειγμα είναι ο πόλεμος στη Γάζα. Στις δηλώσεις του, ο Τραμπ απέδωσε στον εαυτό του τα εύσημα για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, παρότι βασικά σημεία της ειρηνευτικής συμφωνίας, στη διαμεσολάβηση της οποίας συνέβαλε τον Οκτώβριο του 2025 —μεταξύ αυτών ο αφοπλισμός της Χαμάς, ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο διακυβέρνησης και η παροχή της αναγκαίας ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα— παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στάσιμα.

Η αντίληψη περί επιτυχίας στη Βενεζουέλα «ενδεχομένως πυροδότησε την υπέρμετρη επέκταση που είδαμε στην απόφαση να ξεκινήσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν χωρίς εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση που δεν επιτυγχάνονταν οι αρχικοί στόχοι», λέει ο Ulrichsen.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ulrichsen, οι περιορισμοί μιας τέτοιας ρητορικής είναι περισσότερο «ορατοί» στη σύγκρουση με το Ιράν, όπου, όπως λέει, οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να «μετατρέψουν τη ρητορική σε απτά κέρδη επί του πεδίου».

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα προβλέψει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, λέγοντας την περασμένη εβδομάδα ότι θα λήξει «αμέσως μετά» από αυτές. Την ίδια πεποίθηση επανέλαβε και την Τρίτη. Αρχικά, ο Τραμπ είπε στους δημοσιογράφους ότι Αμερικανοί απεσταλμένοι είχαν πραγματοποιήσει μια «πολύ καλή» τρίωρη συνάντηση με «μεσολαβητές του Ιράν».

«Είχαν μια πολύ καλή συνάντηση και θα δούμε πώς θα εξελιχθεί. Αλλά σίγουρα είναι προς το συμφέρον τους να καταλήξουν σε συμφωνία, και μπορούμε να το πετύχουμε», είπε.

Η Negar Mortazavi, ανώτερη μη μόνιμη ερευνήτρια στο Center for International Policy, υπογράμμισε ότι τα απτά αποτελέσματα στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικά για τον Τραμπ.

«Η προσέγγιση του προέδρου Τραμπ περί “ειρήνης μέσω της ισχύος” δεν έχει ακόμη οδηγήσει στη συμφωνία που επιδιώκει με το Ιράν», λέει η Mortazavi. «Το επιχείρημα του Τραμπ αφήνει αναπάντητο ένα κεντρικό ερώτημα: Πώς μπορεί περισσότερη καταστροφή να εξασφαλίσει μια συμφωνία με τους όρους της Ουάσινγκτον, όταν η πίεση μέχρι στιγμής δεν το έχει καταφέρει;»

«Προς το παρόν, ο Τραμπ μπορεί να επικαλείται τις ζημιές που έχουν προκαλέσει οι αμερικανικές δυνάμεις, όμως οι βασικές πολιτικές διαφορές που βρίσκονται στον πυρήνα του πολέμου παραμένουν άλυτες», προσθέτει.

Τα αποτελέσματα αυτών των πιο πρόσφατων προσπαθειών —και το κατά πόσον συνέβαλαν ουσιαστικά στην προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας— παραμένουν αβέβαια. Στη συνέχεια, ο Τραμπ επανήλθε στο ίδιο συμπέρασμα που διατύπωσε και στην ομιλία του: ότι το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο είτε με «δυνητικό μεγαλείο είτε με αφανισμό».

«Φαίνεται πράγματι ότι αυτού του είδους η ρητορική αποφέρει ολοένα και μικρότερα αποτελέσματα, καθώς ο τόνος του χάνει σταδιακά την ικανότητά του να προκαλεί σοκ», παρατηρεί ο Ulrichsen.