Το ρίσκο του Πέδρο Σάντσεθ – Γιατί επέλεξε τώρα τις πρόωρες εκλογές

Πρόωρες βουλευτικές εκλογές πρόκειται να πραγματοποιηθούν στις 29 Νοεμβρίου στην Ισπανία, με τους πολίτες της χώρας να αναμένεται να προσέλθουν στις κάλπες αρκετούς μήνες νωρίτερα από τον αρχικό προγραμματισμό, μετά την ανακοίνωση του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, το πρωί της Δευτέρας (5/10).

Η αναμέτρηση, η πέμπτη γενική εκλογική διαδικασία στην Ισπανία μέσα σε μία δεκαετία, αναμένεται να διεξαχθεί στη σκιά της αυξανόμενης κοινωνικής οργής για τη στεγαστική κρίση.

Γιατί ο Σάντσεθ όμως προκήρυξε πρόωρες εκλογές;

Αν και οι επόμενες βουλευτικές εκλογές επρόκειτο να διεξαχθούν κάποια στιγμή πριν από το τέλος του ερχόμενου καλοκαιριού, ο Σάντσεθ επέλεξε να αναλάβει το ρίσκο και να επισπεύσει την προσφυγή στις κάλπες, ελπίζοντας ότι η γενικευμένη δυσαρέσκεια για τη στεγαστική κρίση στην Ισπανία μπορεί να λειτουργήσει προς όφελός του και να του επιτρέψει να ενισχύσει την εύθραυστη πολιτική του εντολή.

Η έξωση, τον περασμένο μήνα, της 87χρονης Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ, η οποία απομακρύνθηκε από το σπίτι στη Μαδρίτη όπου ζούσε επί 70 χρόνια, πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις.

Η κυβέρνηση μειοψηφίας του Σάντσεθ απάντησε καταρτίζοντας ένα πακέτο έκτακτων μέτρων, το οποίο τέθηκε προς ψήφιση στο Κοινοβούλιο στα τέλη της περασμένης εβδομάδας.

Παρά την ένταση της κοινωνικής αντίδρασης, το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), το ακροδεξιό Vox και το δεξιό, αυτονομιστικό καταλανικό κόμμα Junts καταψήφισαν τα μέτρα, προκαλώντας την οργή των κινημάτων για τη στέγαση αλλά και πολλών Ισπανών πολιτών.

Ο Σάντσεθ, ο οποίος έχει αποκτήσει τη φήμη ενός εξαιρετικά πραγματιστή πολιτικού, πρόθυμου να παίρνει ρίσκα και να αυτοσχεδιάζει, φαίνεται να διέκρινε σε αυτή την εξέλιξη μια πολιτική ευκαιρία.

Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι τα οκτώ χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία θα έπρεπε να ήταν αρκετά για να αντιμετωπίσει τα στεγαστικά προβλήματα της χώρας. Ωστόσο, τόσο οι μαζικές διαμαρτυρίες όσο και η απόρριψη των έκτακτων μέτρων από τη δεξιά αντιπολίτευση προσφέρουν στον Σάντσεθ τη δυνατότητα να αξιοποιήσει πολιτικά το ζήτημα ενόψει των εκλογών.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις;

Η εικόνα δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή για το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Ισπανίας (PSOE) του Σάντσεθ, το οποίο εδώ και μήνες βρίσκεται πίσω από το Λαϊκό Κόμμα.

Αν και το Λαϊκό Κόμμα διατηρεί σαφές προβάδισμα, δεν φαίνεται να εξασφαλίζει αυτοδυναμία. Αυτό σημαίνει ότι, προκειμένου να κυβερνήσει, πιθανότατα θα χρειαστεί τη στήριξη του Vox – ενδεχομένως ακόμη και στο πλαίσιο κυβερνητικού συνασπισμού.

Τι θα σήμαινε ένας κυβερνητικός συνασπισμός Λαϊκού Κόμματος και Vox;

Εάν το Vox συμμετείχε στην κυβέρνηση μαζί με το Λαϊκό Κόμμα (PP), θα ήταν η πρώτη φορά που ένα ακροδεξιό κόμμα θα βρισκόταν στην εξουσία στην Ισπανία μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, έπειτα από τον θάνατο του Φρανθίσκο Φράνκο το 1975.

Το PP, το οποίο το 2020 είχε αποκηρύξει το Vox κατηγορώντας το για δημαγωγία και για μια πολιτική βασισμένη στον «φόβο, την οργή, τη μνησικακία και την εκδίκηση», έχει έκτοτε μετριάσει τη στάση του και έχει επανειλημμένα προχωρήσει σε πραγματιστικές συμμαχίες με την ακροδεξιά σε περιφερειακό επίπεδο.

Το τίμημα για τη στήριξη του Vox σε ορισμένες από αυτές τις περιφέρειες ήταν πρόσφατα η υιοθέτηση της σκληρής γραμμής του κόμματος στο μεταναστευτικό, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής της «εθνικής προτεραιότητας», σύμφωνα με την οποία όσοι έχουν γεννηθεί στην Ισπανία θα πρέπει να έχουν προτεραιότητα έναντι όσων έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό ως προς τη στέγαση και τις δημόσιες υπηρεσίες.

Πρόκειται, λοιπόν, για ένα μεγάλο στοίχημα. Γιατί ο Σάντσεθ είναι διατεθειμένος να αναλάβει το ρίσκο;

Ο πρωθυπουργός κατάφερε οριακά να επιστρέψει στην εξουσία μετά τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, τον Ιούλιο του 2023, εξασφαλίζοντας τη στήριξη καταλανικών αυτονομιστικών κομμάτων με αντάλλαγμα την υπόσχεση για έναν αμφιλεγόμενο νόμο αμνηστίας για όσους συμμετείχαν στην αποτυχημένη και παράνομη απόπειρα απόσχισης της Καταλονίας από την Ισπανία το 2017.

Η κυβέρνηση μειοψηφίας που έχει σχηματίσει με τον μικρότερο αριστερό συνασπισμό Sumar δυσκολεύεται να περάσει νομοθετήματα από ένα βαθιά κατακερματισμένο Κοινοβούλιο και δεν έχει καταφέρει να εγκρίνει νέο προϋπολογισμό από το 2023.

Το Junts, το οποίο πριν από τρία χρόνια προσέφερε στον Σάντσεθ υπό όρους στήριξη, επιχείρησε έκτοτε να εξασφαλίσει τα μέγιστα δυνατά ανταλλάγματα από την κυβέρνηση, αποσύροντας τη στήριξή του κάθε φορά που το έκρινε σκόπιμο, όπως συνέβη και με τα έκτακτα μέτρα για τη στέγαση.

Τα προβλήματα του Σάντσεθ, όμως, δεν σταματούν εκεί.

Η κυβέρνηση έχει δεχθεί σφοδρή κριτική και για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε την κρίση στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στη Βόρεια Αφρική, η οποία ξέσπασε όταν περίπου 70.000 άνθρωποι πέρασαν από το γειτονικό Μαρόκο στην περιοχή μέσα σε διάστημα 48 ωρών.

Και, τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, η κυβέρνηση, το κόμμα και ο στενός κύκλος του Σάντσεθ έχουν βρεθεί τα τελευταία δύο χρόνια αντιμέτωποι με σειρά καταγγελιών και ερευνών για διαφθορά.

Οι υποθέσεις αυτές έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντικές για έναν πρωθυπουργό που είχε ανέλθει στην εξουσία υποσχόμενος ότι θα πολεμήσει τη διαφθορά και τις πελατειακές πρακτικές.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, δεν είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό γιατί ο Ισπανός πρωθυπουργός μπορεί να κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πρόωρες εκλογές αποτελούν καλύτερη επιλογή από ακόμη μερικούς μήνες κοινοβουλευτικού αδιεξόδου, πολιτικών συγκρούσεων και δυσάρεστων πρωτοσέλιδων.

Τι ακολουθεί;

Ο Σάντσεθ, ένας πολιτικός που έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι διαθέτει εντυπωσιακή ικανότητα πολιτικής επιβίωσης, φαίνεται πως ελπίζει ότι οι προσπάθειές του να αντιμετωπίσει τη στεγαστική κρίση θα έρθουν σε έντονη αντίθεση με τη στάση των δεξιών αντιπάλων του και θα κινητοποιήσουν απογοητευμένους ψηφοφόρους.

Στην ομιλία του τη Δευτέρα φρόντισε επίσης να υπενθυμίσει ότι υπήρξε ένας από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που ήρθαν ανοιχτά σε σύγκρουση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ότι έχει επανειλημμένα επικρίνει το Ισραήλ για τις ενέργειές του στη Γάζα και ότι έχει προειδοποιήσει για τους θανάτους και την καταστροφή που προκαλεί η κλιματική κρίση.

Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη ότι, με τόσα να διακυβεύονται, ο πρωθυπουργός επιχειρεί για ακόμη μία φορά να παρουσιάσει την εκλογική αναμέτρηση ως μια καθαρή επιλογή ανάμεσα στην προοδευτική και την αντιδραστική πολιτική.

«Εσείς, οι άνδρες και οι γυναίκες της Ισπανίας, πρέπει να αποφασίσετε αν θέλετε να ενταχθείτε στο ακροδεξιό κύμα που οδηγεί σε οπισθοδρόμηση όπου κι αν κυβερνά ή αν θέλετε να διασφαλίσετε ότι η Ισπανία θα παραμείνει ένα προπύργιο ανοιχτής κοινωνίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής ευθύνης», δήλωσε το πρωί της Δευτέρας.

Οι αντίπαλοι του Σάντσεθ, από την πλευρά τους, ελπίζουν ότι, έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία, οι πολίτες έχουν πλέον κουραστεί και απογοητευτεί – και ότι ο μεγάλος «επιζών» της ισπανικής πολιτικής σκηνής έχει αυτή τη φορά χάσει τη λάμψη του.