Τι πραγματικά συμβαίνει στο νευρικό σου σύστημα όταν κάνεις μασάζ

Για να μην μπλέξουμε αδίκως, θα αρχίσουμε με τη διευκρίνιση ότι η θεραπευτική αξία του μασάζ είναι επίσημα αναγνωρισμένη από τη σύγχρονη ιατρική και την επιστημονική κοινότητα.

Δεν θεωρείται μέθοδος wellness (γενικώς και αορίστως) ή αισθητικής, αλλά είναι συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική μέθοδος που βασίζεται σε τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες. Μάλιστα, πολλοί επίσημοι οργανισμοί υγείας σε όλον τον κόσμο, αναγνωρίζουν αυτήν την πρακτική για

• τη διαχείριση και τη μείωση του πόνου και δη στη μέση, τον αυχένα, την οστεοαρθρίτιδα και τους μυϊκούς τραυματισμούς,
• τη μείωση του άγχους και του στρες,
• τη βελτίωση της ποιότητας ύπνου και
• την υποστηρικτική φροντίδα σε ασθενείς, με πολλά νοσοκομεία να χρησιμοποιούν το μασάζ σε καρκινοπαθείς, για τη μείωση του πόνου και της ναυτίας ή σε μετεγχειρητικά στάδια.

Ω του θαύματος, είναι θεσμικά και νομοθετικά αναγνωρισμένο και στην Ελλάδα, με τη διάκριση μεταξύ ιατρικής και θεραπευτικής χρήσης και αυτής για ευεξία και χαλάρωση.

Οι δυο “διακόπτες” που έχουμε όλοι

Για να καταλάβουμε πώς “λειτουργεί” το μασάζ στο σώμα μας, είναι χρήσιμο να έχουμε υπ’ όψιν την ύπαρξη των δυο αντίθετων “διακοπτών” που έχουμε πάνω μας.

Από τη μία υπάρχει το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο ενεργοποιείται όταν νιώθουμε άγχος, ένταση ή κίνδυνο.

Έτσι, αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός, η πίεση και η έκκριση κορτιζόλης -γνωστή ως ορμόνη του στες- που μας προετοιμάζουμε να δράσουμε. Δηλαδή, να δώσουμε μια μάχη ή να φύγουμε (flight or fight).

Από την άλλη, έχουμε το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, που είναι η κατάσταση ανάπαυσης και πέψης (rest and digest).

Ενεργοποιείται όταν είμαστε ήρεμοι και το αντιλαμβανόμαστε με την επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού, τη μείωση της πίεσης και των ορμονών του στρες. Αυτή η συνθήκη βοηθά την πέψη και την αποκατάσταση του σώματος.

Το μασάζ μέτριας πίεσης μετατοπίζει την ισορροπία από την στρεσογόνα δραστηριότητα (συμπαθητική) προς τη χαλαρωτική (παρασυμπαθητική). Έτσι, νιώθουμε μια χαλάρωση που διαρκεί από λεπτά έως ώρες μετά τη συνεδρία.

Πώς αντιδρά ο εγκέφαλος και η καρδιά στο μασάζ

Όπως έχουν δείξει μελέτες, το μασάζ μέτριας πίεσης αυξάνει τη δραστηριότητα του πνευμονογαστρικού νεύρου, πράγμα που φαίνεται από τη μείωση του καρδιακού ρυθμού, και της αρτηριακής πίεσης.

Σε εργασίες, το μασάζ προκάλεσε την αύξηση της παρασυμπαθητικής δραστηριότητας έως περίπου 25%, σε σχέση με την απλή ανάπαυση.

Ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα έδειξαν πως αυξάνεται η χαλάρωση και μειώνεται η εγρήγορση και το στρες, με τη λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) να αποκαλύπτει πως ενεργοποιούνται περιοχές που ρυθμίζουν το συναίσθημα, το στρες και τον πόνο.

Μακροπρόθεσμα, δηλαδή με επαναλαμβανόμενες συνεδρίες, παρατηρούνται ενδείξεις νευροπλαστικότητας, δηλαδή κανονικοποίηση δικτύων του εγκεφάλου σε χρόνιο πόνο.

Η διαφορά μεταξύ καρδιάς και δέρματος

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Physiology εξέτασε τι συμβαίνει στο σώμα μας, έπειτα από έντονη νοητική προσπάθεια (βλ. ποσότητα πνευματικής προσπάθειας που απαιτείται για την εκτέλεση μιας εργασίας -πχ μεγάλη προσοχή, μνήμη εργασίας, γρήγορη λήψη αποφάσεων), όταν κάνουμε μασάζ στην πλάτη, συγκριτικά με την απλή ανάπαυση.

Τα ευρήματα έδειξαν πως ακόμα και μόνο 15 λεπτά μασάζ μπορεί να μειώσει σημαντικά τον καρδιακό ρυθμό κατά 15 με 20 παλμούς το λεπτό, σε σχέση με την απλή ανάπαυση, γεγονός που υποδηλώνει παρασυμπαθητική ενεργοποίηση.

Ταυτόχρονα, όπως ηρεμεί η καρδιά, το δέρμα συνεχίζει να “αντιδρά” λίγο περισσότερο, καθώς νιώθει ακόμα την αφή και την πίεση από το μασάζ.

Και ενώ συμβαίνουν αυτά, η δραστηριότητα των ιδρωτοποιών αδένων του δέρματος παραμένει αυξημένη.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το μασάζ δεν προσφέρει ολική χαλάρωση σε όλο το σώμα, με τον ίδιο τρόπο, καθώς η καρδιά ηρεμεί μεν, αλλά οι ιδρωτοποιοί αδένες συνεχίζουν να αντιδρούν λόγω της αφής και της πίεσης του μασάζ.

Γι’ αυτό οι δύο μετρήσεις (καρδιακός ρυθμός και αγωγιμότητα δέρματος) δεν δείχνουν πάντα το ίδιο πράγμα και δεν πρέπει να θεωρούνται ίδιες ενδείξεις χαλάρωσης.

«Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι το μασάζ δεν συνδέεται απαραίτητα με μια συνολική κατάσταση φυσιολογικής χαλάρωσης», δήλωσε ο επικεφαλής της τελευταίας έρευνας, Maciej Lachowicz, επίκουρος καθηγητής στις Επιστήμες Υγείας στο DSW University της Βαρσοβίας «διαφορετικά σωματικά συστήματα μπορούν να ανταποκριθούν διαφορετικά κατά τη διάρκεια του μασάζ, επομένως ένας πιο αργός καρδιακός ρυθμός δεν σημαίνει αυτόματα ότι ολόκληρο το σώμα έχει μεταβεί σε χαλαρή κατάσταση».

Οι προκλήσεις της έρευνας και τα επόμενα βήματα

Η συγκεκριμένη μελέτη βρίσκεται στη διασταύρωση δύο μεθοδολογικά απαιτητικών πεδίων: της έρευνας για το μασάζ και της γνωστικής επιστήμης. Το μασάζ είναι δύσκολο να τυποποιηθεί επιστημονικά, καθώς η ασκούμενη πίεση, η τεχνική αλλά και η υποκειμενική αίσθηση της αφής ποικίλλουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Παράλληλα, οι αντιδράσεις σε γνωστικές εργασίες επηρεάζονται από την κατάσταση του κάθε συμμετέχοντος, όπως το επίπεδο προσοχής, την κόπωση και τη διάθεση. Αυτές οι μεταβλητές καθιστούν δύσκολη την απομόνωση των επιμέρους επιδράσεων και την εξαγωγή καθολικών συμπερασμάτων.

Όπως είπε ο Lachowicz, ένα σημαντικό επόμενο βήμα για τους ερευνητές είναι να εξετάσουν την “άλλη πλευρά” αυτής της σχέσης «εάν το μασάζ μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους πριν από μια απαιτητική γνωστική εργασία, προετοιμάζοντάς τους να την εκτελέσουν πιο αποτελεσματικά. Αυτό μετατοπίζει την εστίαση από την αποκατάσταση μετά την πνευματική κόπωση, στα πρόδρομα οφέλη του μασάζ πριν από αυτήν».