ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΚΙΑΣΜΕΝΕ, ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΕΙΣΑΙ Ο ΜΟΝΟΣ ΠΟΥ ΜΙΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΤΗΝ “ΟΔΥΣΣΕΙΑ” ΤΟΥ ΝΟΛΑΝ;

«Η πρώτη μου εντύπωση ήταν: Είναι ο πιο καλοντυμένος σκηνοθέτης που έχω γνωρίσει στη ζωή μου», μας λέει ο Γιάννης Κοκιασμένος μιλώντας για τον Κρίστοφερ Νόλαν και την αύρα του.

Κι αν κάποιος ξέρει να περιγράψει τον Νόλαν, είναι ο Γιάννης Κοκιασμένος – γιατί είναι ο μόνος έλληνας ηθοποιός στο καστ της Οδύσσειας.

Για την ακρίβεια, δεν είναι απλά ο μόνος Έλληνας ηθοποιός, αλλά λέει και τις μοναδικές λέξεις στα ελληνικά που ακούγονται σε όλη την ταινία.

Λέξεις δυσοίωνες, απειλητικές. Σαν εκείνον τον χαρακτήρα που συναντάμε σε κάθε ταινία τρόμου, που προειδοποιεί τους πρωταγωνιστές να μην πάνε προς εκείνη την κατεύθυνση, να μην επισκεφθούν εκείνη την καλύβα, να μην ανοίξουν τις πόρτες εκείνης της εγκαταλειμμένης κατασκήνωσης.

Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες είναι κάποιου είδους προφήτες, και τον ίδιο ρόλο κρατά εδώ κι ο Κοκιασμένος, ένας ηθοποιός που έτσι κι αλλιώς έχουμε συνηθίσει να αποτελεί φοβερή παρουσία στο ελληνικό σινεμά, γεμάτη ένταση και πάθος.

«Στην αρχή που φεύγουν από την Τροία και χωρίζονται τα πλοία από τον Αγαμέμνονα, ο δικός μου ρόλος, αυτό το ελάχιστο, το μισό λεπτό, είναι μια ας πούμε προφητεία για το τι έπεται», μας εξηγεί. Ακούμε τον χαρακτήρα του, στα ελληνικά, να προσπαθεί να αποτρέψει τον Οδυσσέα από το να κατευθυνθεί δυτικά, λόγω του τι τον περιμένει εκεί. Και μετά; Όλοι ξέρουμε τι ακολούθησε.

Πώς βρέθηκε όμως ο Γιάννης Κοκιασμένος στο σετ της νολανικής Οδύσσειας;

***

«Με πήραν τηλέφωνο και μου έδωσαν –ας πούμε– συντεταγμένες, ένα πλαίσιο, και μου είπαν να γράψω μόνος μου μια σκηνή», μας αποκαλύπτει. «Πώς και τι και πώς με βρήκαν, δεν το ξέρω. Δεν ήξερα καν ότι πρόκειται για την Οδύσσεια του Νόλαν!», γελάει. «Σε όλες αυτές τις ξένες παραγωγές υπάρχει μυστικότητα», λέει. «Κάθισα και το έγραψα, το διάβασα και στην Ελισάβετ τη Χρονοπούλου, μου είπε ότι είναι πολύ καλό και να προχωρήσω με αυτό. Φαίνεται τους άρεσε!», λέει χαμογελώντας.

Στη συνέχεια λοιπόν, πήγε και έπαιξε στην ταινία αυτό που είχε γράψει. Όλα λειτούργησαν άψογα. Τη δε εμπειρία τη θυμάται ως εξαιρετική, καθώς μας περιγράφει ένα σκηνικό με ελικόπτερα πάνω από το χώρο των γυρισμάτων, και με φλόγες για τις ανάγκες της άκρως, και αποτελεσματικά δυσοίωνης, σκηνής.

Αλλά πάνω από όλα, θυμάται την εντύπωση που του έκανε ο ίδιος ο Νόλαν. Κι αυτό που τον εντυπωσίασε πρώτα, δεν ήταν καν ο τρόπος που σκηνοθετούσε.

«Πρωτευούσης σημασίας ότι εγώ ενθουσιάστηκα με τον Νόλαν, τον ίδιο. Η πρώτη μου εντύπωση ήταν: Είναι ο πιο καλοντυμένος σκηνοθέτης που έχω γνωρίσει στη ζωή μου», λέει με ενθουσιασμό, πριν ξεκινήσει να περιγράφει ακριβώς τι φόραγε εκείνη τη μέρα.

«Φορούσε ένα παντελόνι με ρεβέρ γκρι, από πάνω φόραγε ένα τουίντ γιλέκο με πέτα, σαν κάτι από βικτωριανή εποχή, κι από πάνω ένα μπλε, μακρύ παλτό. Το γύρισμά μας ήταν Μάρτιο, Απρίλιο… έκανε κρύο στη Βοϊδοκοιλιά!», θυμάται. «Αυτός έμοιαζε πραγματικά με αυτό που λέμε… an english gentleman».

Όπως μας εξηγεί ο Κοκιασμένος, όλοι στο γύρισμα είχαν μια μεγάλη έγνοια απέναντι στον Νόλαν, κάτι που βγάζει νόημα ειδικά στο πλαίσιο του μεγέθους της παραγωγής. Αμέτρητα κινούμενα γρανάζια κι ένας σκηνοθέτης που πρέπει να ελέγξει κάθε μικρό και μεγάλο πράγμα ώστε όλα να ευθυγραμμιστούν με το όραμά του. Κι όταν λέμε και μικρό και μεγάλο, το εννοούμε. Άλλοι ας πούμε μπορεί να μην έδιναν καθόλου χρόνο σε κάτι μικρότερου βεληνεκούς, αλλά όπως εξηγεί ο Κοκιασμένος, ο Νόλαν είναι ένας σκηνοθέτης που δίνει σε όλους χώρο και προσοχή.

«Ήθελα κι εγώ να του πω κάτι κι έλεγα μέσα μου, να το πω; “Μην του το πεις ρε Γιαννάκη μου”», μονολογεί γελώντας. «Αλλά τελικά πήρα το θάρρος και λέω, μπορώ να σας πω κάτι; Βεβαίως, μου λέει. Ήρθε εκεί που ετοιμάζαμε τη σκηνή, του είπα μια άποψη και λέει ωραία, μπράβο – να το κάνουμε έτσι. Και μετά με σκηνοθέτησε πάνω στην ιδέα που είχα, το οποίο το βρήκα εξαιρετικό», ομολογεί ο ηθοποιός.

«Το ότι δηλαδή έδωσε βάση, που εγώ ήμουν ο τελευταίος των τελευταίων, αλλά εκείνος το σκέφτηκε, το επεξεργάστηκε, συμφώνησε – και μετά το έκανε καλύτερο!», θυμάται. Πώς διαμορφώθηκε δηλαδή εκείνη η σκηνή; «Μου είπε ας πούμε, έλα να το πάμε ένα επίπεδο πιο κάτω, να ξεκινήσεις δηλαδή τις ατάκες σου κοιτάζοντας κάτω, και μετά θα σηκώσεις το βλέμμα και θα έχεις ένα ημι-μειδίαμα», εξηγεί.

Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί έναν συνεργατικής διάθεσης σκηνοθέτη να βρίσκεται σε συνεννόηση με τους πρωταγωνιστές του πάνω σε κομβικά σημεία ενός πρότζεκτ. Αλλά είναι πολύ εντυπωσιακό όταν μαθαίνουμε από πρώτο χέρι πως αυτή είναι μια διάθεση του Νόλαν ακόμα και σε σχέση με μικρότερους ρόλους. Είναι μια μικρή λεπτομέρεια, αλλά ίσως τελικά και να λέει πολλά για το πώς προσεγγίζει τις ταινίες του.

«Οπότε ναι, του έδωσε βάση. Εγώ αισθάνομαι ότι ασχολήθηκε και με τον τελευταίο ηθοποιό! Κι είμαι πολύ ευγνώμων για αυτό», λέει ο Κοκιασμένος.

Θυμάται μάλιστα και τη στιγμή που κατάλαβε το βρετανικό χιούμορ του Νόλαν, χάρη σε μια αντίδρασή του στην πρώτη πρόβα της σκηνής. «Κάναμε πρόβα τη σκηνή όλοι όσοι ήμασταν σε αυτήν. Τελειώνουμε κι έρχεται ο Νόλαν και λέει “brilliant, gentlemen, it was brilliant!… Για την ταινία των 6 ωρών. Ας προσπαθήσουμε τώρα για την τρίωρη ταινία”», περιγράφει καθώς σκάμε κι οι δύο στα γέλια.

«Ότι έπαιρνε πάρα πολύ δηλαδή, και κρατάγαμε κάτι μεγάλες παύσεις και πήρε μισή ώρα. Αλλά αυτό δηλώνει κι ένα εξαιρετικό χιούμορ. Η επιτομή, στο δικό μου μυαλό, ενός άγγλου σκηνοθέτη. Όλο αυτό το χιούμορ, το φλέγμα», λέει χαμογελώντας.

Καθώς γελάμε, παραδέχομαι πως με διασκέδασε μια λεπτομέρεια σε αυτή τη σκηνή: Η ιδέα πως ο Οδυσσέας στέκεται πάνω από τον χαρακτήρα του Κοκιασμένου, και ζητά να του μεταφράσουν όσα εκείνος λέει στα ελληνικά.

«Στην προκειμένη σκηνή τα ελληνικά λειτουργούν ως το αντίθετο από αυτό που είναι. Είναι μια ακατανόητη γλώσσα του ξένου», μου εξηγεί. Μέσα δηλαδή στον κόσμο της ταινίας, τα αγγλικά είναι στην ουσία τα “ελληνικά”, ενώ τα ελληνικά που βγαίνουν από το στόμα του Κοκιασμένου αντιπροσωπεύουν την περίεργη, ακατανόητη γλώσσα κάποιων ντόπιων πληθυσμών. «Δεν ξεκίνησε καν δηλαδή για να είναι ελληνικά – ξεκίνησε για να είναι αυτή η ακατανόητη γλώσσα», μου λέει.

***

Για το ελληνικό κοινό ο Γιάννης Κοκιασμένος είναι ήδη ένα πρόσωπο άρρηκτα συνδεδεμένο με μια ιστορική στιγμή του ελληνικού σινεμά. Δεν είναι πολλοί οι άνθρωποι με τέτοιο διπλό χτύπημα στο βιογραφικό τους, δηλαδή και Νόλαν αλλά και πρωταγωνιστικό ρόλο σε ταινία τόσο σημαντική όσο η Στρέλλα (μια από τις ταινίες του 21ου αιώνα), ένα σπουδαίο φιλμ εμπνευσμένο από τους μηχανισμούς της αρχαιοελληνικής τραγωδίας, όπου ο Κοκιασμένος παίζει έναν άντρα που έχοντας μόλις αποφυλακιστεί μετά από 14 χρόνια φυλακής, ξεκινά δεσμό με μια τρανς σεξεργάτρια.

Του λέω πως τώρα έχει πει τις μόνες ελληνικές λέξεις στην Οδύσσεια και την iconic πια ατάκα από τη Στρέλλα, το «σε αγάπησα με όλους τους τρόπους…». Γελάει και θυμάται όταν διάβαζε το σενάριο της ταινίας του Πάνου Κούτρα. «Όταν διάβασα αυτή την ατάκα λέω στον Πάνο… “αυτό πρέπει να το πω!”», θυμάται γελώντας. «Ήταν εντελώς extreme, ήταν κάτι που ήθελα να το έχω πει μια φορά στη ζωή μου. Κι αν καταγραφεί στην κάμερα, σούπερ, θα μείνει για πάντα».

Με αυτή την αφορμή κάνουμε μια κουβέντα περί ανατροπών, αποκαλύψεων, και περί ιστοριών που ζουν πολύ πέρα από την όποια στιγμή Που Τα Μαθαίνουμε Όλα.

«Εγώ προσωπικά πιστεύω ότι αυτό που ενδιαφέρει σε ένα έργο τέχνης – ταινία, βιβλίο, ό,τι – είναι ο τρόπος με τον οποίον στήνεται, κι όχι μια ανατροπή», λέει. «Είμαι της σχολής του Ρέιμοντ Τσάντλερ και του Ντάσιελ Χάμετ, που πολλές φορές το “ποιος έκανε το έγκλημα” μπορεί και να το έχουμε ξεχάσει, αλλά είναι το ύφος της αφήγησης που κάνει το νουάρ. Αυτό ισχύει όχι μόνο στο hard boiled, ισχύει σε όλα τα είδη».

«Ακόμα κι η ανατροπή στη Στρέλλα: Το ζήτημα είναι πώς την αφηγείσαι αυτή την ιστορία, ακόμα κι αν ξέρεις ποια είναι αυτή στα αλήθεια», τονίζει. «Ούτως ή άλλως, οι αρχαίες τραγωδίες στηρίζονταν σε κοινές, γνωστές ιστορίες. Το ζήτημα ήταν πώς τις παρουσίαζες, για το τέλος το ξέραν όλοι. Ήξερες ότι ο Οιδίποδας φταίει που έχει πέσει ο λιμός στη Θήβα. Αυτό δηλώνει ότι σε ενδιαφέρει ο τρόπος με τον οποίο θα το αφηγηθείς, κι όχι αυτή καθ’αυτή η ανατροπή», λέει κλείνοντας κατά κάποιο τρόπο την κουβέντα πίσω και στο ομηρικό έπος.

Εκτός από τον Τσάντλερ και τον Χάμετ, ο Κοκιασμένος έχει επηρεαστεί βαθιά κι από την αμερικάνικη κουλτούρα του σινεμά, κυρίως τα γουέστερν. Σε βαθμό μάλιστα που η δουλειά του σήμερα είναι καθηγητής ιππασίας. «Σπουδαία υπόθεση η ιππασία», μου λέει με ένα χαμόγελο τόσο βαθύ που μοιάζει να αλλάζει όλο του το πρόσωπο.

«Όλη μου τη ζωή, από παιδάκι είχα άλογα, κι αυτό νομίζω είναι επειδή έβλεπα πολλά καουμπόικα και ιπποτικά σε νεαρή και ευεπηρέαστη ηλικία. Οι ήρωές μου ήταν πάντα έφιπποι, οπότε δε μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου δίχως άλογο», θυμάται. «Είναι σημαντικό για έναν άντρα να βλέπει και να θέλει να μοιάσει σε έναν ήρωα», λέει, μιλώντας για τη δική του σχέση με τους κινηματογραφικούς ήρωες.

Θυμάται ειδικότερα τον Ελ Σιντ. «Ήρωάς μου ήταν ο Ελ Σιντ. Ακόμα και πεθαμένο, δεμένο πάνω στο άλογο τον είχαν! Και μάλιστα όχι απλώς ο Ελ Σιντ, αλλά ο Τσάρλτον Χέστον ως Ελ Σιντ», τονίζει. «Εξαιρετικός ηθοποιός, και πόσο στεναχωρήθηκα που πήρε αυτή την πολιτική τροπή», λέει αναφερόμενος στις συντηρητικές πολιτικές θέσεις που πήρε ο Χέστον τα τελευταία χρόνια της ζωής του. «Στου Πέκινπα το Major Dundee ήταν απίστευτος. Καταπληκτικός ηθοποιός».

«Είμαι των ‘60s εγώ, έχω μείνει στον Μικ Τζάγκερ», παραδέχεται γελώντας. «Παράγει ακόμα, ο τελευταίος δίσκος είναι απίστευτος, είναι Stones ρε παιδί μου! Δεν τα ξέρω τα καινούρια, εγώ έχω μείνει εκεί», χαμογελάει. «Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, Γκρέγκορι Πεκ, Μικ Τζάγκερ».

***

«Μου άρεσε πολύ η ταινία. Είναι κοντά στο ομηρικό έπος, κάνει φλάσμπακς, και ούτως ή άλλως πρέπει όταν κάνεις μια ταινία εξ ανάγκης να ψάξεις το απόσταγμα», λέει ο Κοκιασμένος, ομολογώντας παράλληλα πως στον ίδιο προσωπικά, θα άρεσε να είχε δει στην ταινία και τη Ναυσικά αλλά και το να ακούσει και τον «Κανένα». Μια από τις σκηνές που ξεχωρίζει είναι της Κίρκης: «η Κίρκη είναι εξαιρετική γλύπτρια – όπως κάνει ο γλύπτης με το υλικό του έτσι κι αυτή σμιλεύει με τα χέρια ένα γουρούνι από άλλου είδους μάζα». (Σημειώστε το από τώρα, η Μόρτον θα παίξει πάρα πολύ έντονα για το Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου.)

Όμως το περί αποστάγματος έχει επίσης πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς συζητάμε για το ποιο ήταν τελικά το κατά Νόλαν απόσταγμα αυτού του έργου. «Ο πολυμήχανος Οδυσσέας είναι ο Οδυσσέας της Τροίας, από τον οποίο έτσι κι αλλιώς προσπαθεί πλέον να ξεφύγει. Δεν είναι πια Ο Πολυμήχανος», λέει ο ηθοποιός για την ταινία του Νόλαν. «Από τη στιγμή που όλη του η πανουργιά τον έφερε εκεί που τον έφερε, και προσπαθεί να γλιτώσει από αυτό και να εξιλεωθεί, είναι σωστό να μην υπάρχει καθόλου το στοιχείο αυτό».

Άρα τι είναι αυτό που μένει; «Ο βασικός άξονας της ταινίας για μένα είναι το σπάσιμο ενός πανανθρώπινου ηθικού κώδικα», λέει ο ηθοποιός. «Έχει αποφασίσει ότι ο ίδιος είναι καταραμένος, έχει ποιήσει την ύβρη λόγω Δούρειου Ίππου».

«Γι’αυτό η τέχνη, είτε είναι του 700 π.Χ., είτε του Σαίξπηρ τον 16ο, 17ο αιώνα, είτε κάτι σημερινό, είναι πανομοιοτύπως ίδια τα θέματα που θίγει», εξηγεί με θαυμασμό. «Υπάρχουν στα ομηρικά έπη, υπάρχουν στον Βασιλιά Ληρ και τον Μάκβεθ, υπάρχουν στην Ιστορία του Γκέντζι τον 11ο αιώνα στην Ιαπωνία… αυτά είναι πέραν γεωγραφικού στίγματος και πέραν χρονολογικού προσδιορισμού. Είναι διαχρονικά και πανανθρώπινα. Άρα υπάρχει μια βασική ηθική ομπρέλα που διέπει την ανθρωπότητα – την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου».

«Και πιστεύω πως αυτό είναι και το στοιχείο που αναδεικνύει ο Νόλαν – και συμφωνώ απολύτως –, δηλαδή το στοιχείο της κατάλυσης ενός πολιτισμού, όπως του Χαλκού, του Μυκηναϊκού» καταλήγει ο Κοκιασμένος, αγγίζοντας αυτό που ο ίδιος θεωρεί πως βρίσκεται στον πυρήνα της ταινίας. «Όταν ποιείται μια ύβρις, η οποία δε μπορεί παρά να φέρει μια κατάρρευση. Όταν δηλαδή υπάρχει ένα αξιακό σύστημα το οποίο καταρρέει – και το οποίο στην κατάρρευσή του θα συμπαρασύρει την ίδια την αυτοκρατορία».