25 ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ SOCIAL MEDIA ΣΕ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ – ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΟΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ
Το NEWS 24/7 παρουσιάζει σε αποκλειστικότητα την επιστολή που έστειλαν 25 ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις στον πρωθυπουργό και τους συναρμόδιους υπουργούς, εγείροντας σημαντικά ερωτήματα κατά της προτεινόμενης νομοθεσίας για κατάργηση των social media στους κάτω των 15 ετών.
Στις αρχές Απριλίου η κυβέρνηση προανήγγειλε την πρόθεσή της να απαγορεύσει την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο ενός έντονου δημόσιου διαλόγου με έφηβους, γονείς, εκπαιδευτικούς, επιστήμονες, οργανώσεις νεολαίας και ειδικούς σε θέματα τεχνολογίας να εκφράζουν αντιφατικές μεταξύ τους απόψεις.
Από τα ξημερώματα της Τρίτης 12 Μαΐου, η συζήτηση αυτή μπορεί πλέον να γίνει επί της ουσίας της προτεινόμενης νομοθεσίας, εφόσον το Σχέδιο Νόμου για την Απαγόρευση Πρόσβασης σε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών αναρτήθηκε στην πλατφόρμα TRIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η εξέλιξη αυτή θέτει το πλήρες κείμενο σε ευρωπαϊκή διαβούλευση. Η Κομισιόν και τα κράτη-μέλη θα εξετάσουν αν οι προτεινόμενοι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας είναι συμβατοί με το ευρωπαϊκό δίκαιο, προτού το νομοσχέδιο πάρει τον δρόμο για την ελληνική Βουλή.
Η αντίδραση ελληνικών και διεθνών φορέων ήρθε άμεσα, μόλις μία εβδομάδα αργότερα. Το NEWS 24/7 παρουσιάζει σε αποκλειστικότητα την πολυσέλιδη επιστολή που έστειλαν 25 ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις στον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη και τους συναρμόδιους υπουργούς.
Οι οργανώσεις που ένωσαν τη φωνή τους σε κοινή επιστολή δραστηριοποιούνται στα πεδία της ψυχικής υγείας, της προστασίας των παιδιών, της αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης, των ψηφιακών δικαιωμάτων, της προστασίας των καταναλωτών, της επιστήμης Η/Υ, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ανοιχτών τεχνολογιών και της θεσμικής λειτουργίας του κράτους δικαίου. Ενδεικτικά, ανάμεσα στους υπογράφοντες βρίσκονται: το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η Διεθνής Αμνηστία – Ελληνικό Τμήμα, η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η ΕΠΑΨΥ – Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας, η Ένωση Καταναλωτών “Η Ποιότητα της Ζωής” Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ) και η Homo Digitalis.
Η παρέμβαση των οργανώσεων δεν περιορίζεται σε μια γενική διαφωνία απέναντι στο προτεινόμενο μέτρο. Αντίθετα, συγκροτεί μια εκτενή και πολυεπίπεδη κριτική 20 σελίδων, για ζητήματα ιδιωτικότητας, κυβερνοασφάλειας και θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών μεταξύ άλλων.
Η ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΗΛΙΚΙΑΣ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΗΛΙΚΙΑΣ
Στην κοινή επιστολή τους, οι υπογράφοντες προειδοποιούν ότι η σχεδιαζόμενη «επανεπαλήθευση ηλικίας» δεν θα αφορά μόνο τους ανηλίκους, αλλά πρακτικά το σύνολο των χρηστών του διαδικτύου στην Ελλάδα, μετατρέποντας την ταυτοποίηση και την επιτήρηση σε προϋπόθεση πρόσβασης στον ψηφιακό δημόσιο χώρο. Όπως επισημαίνουν, η υποχρεωτική χρήση εργαλείων επαλήθευσης ηλικίας και ψηφιακών πορτοφολιών ενδέχεται να διαβρώσει σταδιακά την ανωνυμία στο διαδίκτυο και να μεταβάλει τη φύση του ίδιου του διαδικτύου, εγκαθιστώντας «ψηφιακές πύλες εισόδου» για κάθε διαδικτυακή υπηρεσία.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ
Οι οργανώσεις εκφράζουν ακόμη φόβους ότι το μέτρο θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνικούς αποκλεισμούς, πλήττοντας οικογένειες χωρίς επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες ή πρόσβαση σε σύγχρονες συσκευές, ενώ ταυτόχρονα προειδοποιούν πως οι ανήλικοι χρήστες πιθανόν να στραφούν σε μη ελεγχόμενες πλατφόρμες ή σε τεχνικές παράκαμψης, όπως τα VPN, εκθέτοντας τελικά τα προσωπικά τους δεδομένα σε ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους.
ΚΑΤΑΡΓΕIΤΑΙ ΤΟ MASTODON ΑΛΛΑ ΕΞΑΙΡΕΙΤΑΙ ΤΟ YOUTUBE ΧΩΡΙΣ ΕΞΗΓΗΣΗ
Στο μικροσκόπιο τίθεται και το πραγματικό πεδίο εφαρμογής της απαγόρευσης. Όπως σημειώνεται, η νομοθετική πρωτοβουλία δεν αφορά μόνο τις μεγάλες εμπορικές πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram ή το Facebook, αλλά, με βάση τον ορισμό του ευρωπαϊκού Κανονισμού DMA, θα μπορούσε να επεκταθεί οριζόντια σε κάθε «επιγραμμική υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης», ακόμη και σε αποκεντρωμένες πλατφόρμες του λεγόμενου Fediverse, όπως το Mastodon και το PixelFed. Οι οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι αυτές οι πλατφόρμες λειτουργούν με εντελώς διαφορετική φιλοσοφία, χωρίς κεντρικό εταιρικό έλεγχο και χωρίς αλγοριθμικούς μηχανισμούς που ενισχύουν τον εθισμό των χρηστών, γεγονός που, κατά την άποψή τους, καθιστά προβληματική την υπαγωγή τους στο ίδιο κανονιστικό πλαίσιο.
Εγείρεται, επιπλέον, το ερώτημα γιατί πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο όπως το YouTube εξαιρούνται από τη ρύθμιση, παρότι αποτελούν βασικό κομμάτι της καθημερινής ψηφιακής ζωής των παιδιών και διαθέτουν αντίστοιχο εθιστικό περιεχόμενο. Σύμφωνα με το κείμενο, η επιλογή αυτή δεν έχει μέχρι στιγμής αιτιολογηθεί επαρκώς από την κυβέρνηση, ούτε συνοδεύεται από ποσοτικά ή επιστημονικά δεδομένα που να εξηγούν τη διαφοροποίηση.
ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΤΑΙ Η ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ – ΣΚΟΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΕΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ
Η νομική επιχειρηματολογία γύρω από τη συμβατότητα του μέτρου με το ευρωπαϊκό δίκαιο είναι αναλυτική. Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να εισαγάγει πρόσθετες εθνικές υποχρεώσεις σε έναν τομέα που ήδη ρυθμίζεται κεντρικά από τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), παραβιάζοντας την αρχή της ενιαίας εφαρμογής των κανόνων στην ευρωπαϊκή ψηφιακή αγορά. Όπως αναφέρουν, ο DSA προβλέπει μέτρα προστασίας των ανηλίκων, όχι όμως οριζόντιες απαγορεύσεις πρόσβασης βάσει ηλικίας μέσω υποχρεωτικής επαλήθευσης ταυτότητας.
Το κείμενο προειδοποιεί ακόμη ότι η επιβολή ενός τέτοιου μοντέλου θα μπορούσε να λειτουργήσει τελικά εις βάρος των ίδιων των παιδιών, αποδυναμώνοντας την πίεση προς τις πλατφόρμες να καταστήσουν τα περιβάλλοντά τους ασφαλέστερα και μεταθέτοντας όλο το βάρος της προστασίας στην ταυτοποίηση και στον αποκλεισμό των χρηστών. «Το βασικό μοντέλο του DSA αφορά τη διαχείριση συστημικών κινδύνων και όχι την απαγόρευση συγκεκριμένων κατηγοριών χρηστών», σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Οι οργανώσεις καταλήγουν ότι, αντί για νέα μέτρα αμφίβολης αποτελεσματικότητας και υψηλού νομικού ρίσκου, η ελληνική πολιτεία θα όφειλε να επικεντρωθεί στην ουσιαστική εφαρμογή του ήδη υπάρχοντος ευρωπαϊκού πλαισίου προστασίας ανηλίκων και προσωπικών δεδομένων, ενός πλαισίου που, όπως υποστηρίζουν, παραμένει μέχρι σήμερα ανεπαρκώς εφαρμοσμένο απέναντι στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες.
Το κοινό κείμενο καταλήγει με τέσσερα βασικά αιτήματα προς την ελληνική κυβέρνηση: ανοιχτή και συμπεριληπτική δημόσια διαβούλευση, δημοσιοποίηση της εισήγησης του ΚΕΣΥ, πλήρη ενημέρωση για τις τεχνικές και νομικές γνωμοδοτήσεις που συνοδεύουν το μέτρο, καθώς και υιοθέτηση πολιτικών που θα υποχρεώνουν τις ίδιες τις πλατφόρμες να γίνουν ασφαλέστερες για όλους τους χρήστες, και όχι μόνο για τα παιδιά κάτω των 15 ετών.
ΑΔΙΑΦΑΝΕΙΑ, ΕΛΛΕΙΨΗ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται και στον τρόπο με τον οποίο προωθήθηκε η νομοθετική πρωτοβουλία. Οι οργανώσεις κάνουν λόγο για έλλειψη συμμετοχικής διαδικασίας και για απουσία ουσιαστικής διαβούλευσης με επιστήμονες, φορείς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αλλά και με τα ίδια τα παιδιά. Παράλληλα, εκφράζουν έντονο προβληματισμό για το γεγονός ότι, σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται, η εισήγηση της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ, η οποία φέρεται να αντιμετώπιζε με επιφύλαξη τις γενικευμένες απαγορεύσεις, δεν δημοσιοποιήθηκε ούτε φαίνεται να λήφθηκε υπόψη πριν από τις κυβερνητικές ανακοινώσεις.
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται και η αναλογικότητα του μέτρου. Οι συντάκτες της επιστολής αναγνωρίζουν τους υπαρκτούς κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των social media από ανηλίκους, ωστόσο αντί για οριζόντιους περιορισμούς, ζητούν πολιτικές που να επενδύουν στον ψηφιακό γραμματισμό, στην εκπαίδευση παιδιών και γονέων, αλλά και στον επανασχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών, ώστε να περιοριστούν οι εθιστικοί και εκμεταλλευτικοί μηχανισμοί τους.
Οι 25 οργανώσεις που υπογράφουν την επιστολή είναι οι:
- Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού
- Διεθνής Αμνηστία – Ελληνικό Τμήμα
- Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
- ΕΠΑΨΥ – Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας
- Ένωση Καταναλωτών “Η Ποιότητα της Ζωής” Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
- Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ)
- Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών (ΙΝΕΡΠ)
- Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ
- Asociația pentru Tehnologie și Internet (ApTI)
- Alternatif Bilisim
- Chaos Computer Club Karlsruhe – Entropia e.V.
- Danes je nov dan, Inštitut za druga vprašanja
- Defend Digital Me
- Digital Democracy Foundation
- Electronic Frontier Foundation
- Epicenter.works – for digital rights
- European Digital Rights (EDRi)
- FactReview
- Homo Digitalis
- Initiative für Netzfreiheit
- Ιn_contACT org
- IT-Pol Denmark
- Metamorphosis Foundation
- Share Foundation
- Visible Machines – AI Research and Social Awareness Center
