ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΣΚΥΛΟΙ ΠΩΣ ΕΡΧΕΤΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥΣ;

Η πικρή αλήθεια είναι πως δεν είμαστε σε θέση να καταλαβαίνουμε πάντα, την συμπεριφορά ενός ανθρώπου που γνωρίζουμε επί δεκαετίες.

Όσα χρόνια ψυχοθεραπείας και αν έχουμε κάνει, δεν καταφέρνουμε ποτέ να αποκωδικοποιήσουμε τους άλλους. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, αποκωδικοποιούμε εμάς τους ίδιους και το συνεχίζουμε από εκεί.

Αρχικά, έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε τους άλλους μέσω του δικού μας τρόπου -πχ πώς θα αντιδρούσαμε εμείς σε κάτι- και να περιμένουμε να μας καταλάβουν, δίχως να μιλήσουμε, χωρίς να επικοινωνήσουμε τι σκεφτόμαστε ή πώς νιώθουμε.

Μετά -καλώς εχόντων των πραγμάτων-, ωριμάζουμε και σεβόμαστε τη διαφορετικότητα του καθενός, στο βαθμό βέβαια που δεν επηρεάζει αρνητικά τη δική μας ζωή.

Τέλος, διατηρούμε κοντά μας εκείνους που έχουμε διαπιστώσει πως σέβονται, εκτιμούν, επικοινωνούν και μπορούν έτσι, να είναι συνοδοιπόροι. Όχι “μπροστάρηδες”, μηδέ ακόλουθοι.

Αξίωμα Νο1: οι σκύλοι δεν είναι άνθρωποι -πρόκειται για άλλο είδος

Ενώ λοιπόν, δίνουμε αυτόν τον αγώνα, στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή όπου το ζητούμενο είναι η επιβίωση με τις λιγότερες δυνατές “εκπτώσεις” και δη επί των αρχών μας, έχουμε και τα ζώα μας, με τα οποία επίσης κάπως πρέπει να επικοινωνήσουμε.

Και σε αυτήν την περίπτωση, το πρώτο βασικό λάθος που κάνουμε είναι να τα “κάνουμε” ανθρώπους, να τα ερμηνεύουμε σαν ανθρώπους. Ξεχνάμε πως είναι άλλο είδος, το οποίο μάλιστα έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Ίσως το πιο σωστό πράγμα που μου είπε η πρώτη κτηνίατρος της Καρμούλας μου, του πρώτου μου σκύλου «εσύ θα αλλάξεις, όχι η Κάρμα». Εννοούσε -και είχε δίκιο- πως εγώ θα κάνω τη μεγαλύτερη προσπάθεια να σεβαστώ το ζώο μου και να κατανοήσω τις ανάγκες του, όπως το βοηθώ να πλοηγηθεί σε αυτό που λέγεται “ζωή”, νιώθοντας ασφάλεια και αγάπη.

Τότε εν τω μεταξύ, δεν υπήρχαν και άνθρωποι που μελετούσαν τις συμπεριφορές των σκύλων. Οριακά, υπήρχαν των ανθρώπων.

Τώρα, υπάρχουν από όλα, οπότε ας πάρουμε τη βοήθεια της ειδικού.

Η Alexandra Horowitz έχει αφιερώσει τη ζωή της στην έρευνα των σκύλων, στο πώς σκέφτονται και τι καταλαβαίνουν.

Η γνωστική επιστήμονας σκύλων έγραψε το βιβλίο με τίτλο “Ιnside of A Dog”, best seller των New York Times, το οποίο «έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τους σκύλους μας, από την εκπληκτική δύναμη της μύτης τους έως το πώς ερμηνεύουν αυτά που λέμε, αυτά που νιώθουμε, αλλά και τις προθέσεις μας», όπως εξήγησε η Oprah στην παρουσίαση της καλεσμένης της στο ομώνυμο podcast.

Καταλαβαίνουν οι σκύλοι πως πεθαίνουν;

Η Horowitz έχει ερευνήσει πώς τα τετράποδα μέλη της οικογένειας μας σχηματίζουν αναμνήσεις, πώς μαθαίνουν να λύνουν προβλήματα και το λόγο που η εγγύτητα -προς το έδαφος- οπτικής τους επηρεάζει ό,τι τα αφορά, από το πώς βιώνουν τον ήχο και την μυρωδιά, μέχρι το πώς πλοηγούνται στην έννοια του χρόνου σε έναν ανθρώπινο κόσμο.

Μια από τις βασικές απορίες των ανθρώπων ως προς τους “καλύτερους φίλους” τους, είναι αν καταλαβαίνουν οι σκύλοι πως γερνούν και ότι έρχεται το τέλος.

Η ειδικός προειδοποιεί κατά του έντονου ανθρωπομορφισμού, λέγοντας πως η προβολή της ανθρώπινης θλίψης, της προσμονής του θανάτου στους σκύλους είναι συνηθισμένη, αλλά δεν υποστηρίζεται από στοιχεία.

Διευκρίζει πως οι σκύλοι είναι εξαιρετικοί παρατηρητές του “τώρα”: ζουν από στιγμή σε στιγμή μέσω αισθήσεων και όχι μέσω αφηρημένων χρονοδιαγραμμάτων.

«Δεν έχουν την αφηρημένη, προσανατολισμένη στο μέλλον νόηση για την ανθρώπινη επίγνωση της θνησιμότητας ή του επικείμενου τέλους». Είναι ωστόσο, ιδιαίτερα συντονισμένοι με τις αισθητηριακές και συμπεριφορικές αλλαγές των ανθρώπων τους, μέσω της όσφρησης, της παρατήρησης και της ρουτίνας.

Σε ό,τι αφορά τα ίδια, δεν αντιλαμβάνονται πως γερνούν ή ότι έχουν μια ασθένεια ή πως πλησιάζουν στο τέλος της διαδρομής, όπως αντιλήφθηκα η ίδια την ημέρα που αποχαιρέτησα τον Μπέμπη και έτρωσε σνακ μέχρι να “κοιμηθεί” -με ένα καρδιακό πρόβλημα να έχει φτάσει σε απροχώρητο σημείο και να έχει αρχίσει να γίνεται βάσανο, για τον καλύτερο σύντροφο που είχα ποτέ στη ζωή μου.

Μερικά σκύλοι δείχνουν αναζήτηση ή αλλοιωμένη συμπεριφορά μετά τον θάνατο ενός συντρόφου, αλλά αυτό εξηγείται καλύτερα από την έλλειψη ρουτίνας/αρωμάτων παρά από φιλοσοφική κατανόηση.

Γιατί εξηγούμε συμπεριφορές σκύλων με ανθρώπινο τρόπο

Η πολύπειρη δημοσιογράφος θέλησε να λύσει και το μυστήριο του πώς ένας επιστήμονας μπορεί να ερευνήσει συμπεριφορές των σκύλων, αφού είναι αδύνατο να τις επιβεβαιώσουν ή να τις διαψεύσουν οι ίδιοι.

Η Horowitz είπε λοιπόν, ότι την επισκέπτονται σκύλοι σε έναν εργαστηριακό χώρο «που είναι ένα απλό, βαρετό δωμάτιο».

Παρατηρεί πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ή με ανθρώπους «και αν προκύπτουν συγκεκριμένα μοτίβα που οδηγούν σε συγκεκριμένες συμπεριφορές».

Πώς όμως, ασχολήθηκε ευθύς εξ αρχής με την κατανόηση της συμπεριφοράς των σκύλων: όλα άρχισαν από την απορία αν μπορούν οι σκύλοι να προβλέψουν συμπεριφορές, μια εποχή δεν ασχολούνταν πολλοί επιστήμονες μαζί τους.

«Έζησα με έναν σκύλο, αλλά ποτέ δεν μου πέρασε από το μυαλό να μελετήσω σκύλους. Μόλις άρχισα να στρέφω το βλέμμα μου προς το μέρος τους, δεν κοίταξα ποτέ πίσω».

Προφανώς και μια από τις αρχικές της σκέψης ήταν το «μήπως προβάλλουμε αυτό που σκεφτόμαστε εμείς σε δικές του σκέψεις; Είναι πολύ φυσικό πράγμα ο ανθρωπομορφισμός, γιατί έτσι καταλαβαίνουμε τον κόσμο». Δεν οδηγεί όμως, πουθενά.

Μας καταλαβαίνουν οι σκύλοι, όταν τους μιλάμε;

Όπως όμως, αποδεικνύεται όταν αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο από τη δική τους οπτική γωνία, όλα είναι διαφορετικά. Κατανοούν διαφορετικά τον κόσμο και παράλληλα, έχουν την ικανότητα να ζήσουν πολύ ομαλά μαζί μας».

Ο τρόπος που λειτουργεί ο εγκέφαλος των σκύλων, έχει φανεί να είναι ίδιος με τον τρόπο που λειτουργεί ο δικός μας εγκέφαλος.

«Έχουν μνήμες. Μαθαίνουν, όπως εμείς. Λύνουν προβλήματα, όπως εμείς. Μπορούν ακόμη και να κατανοήσουν μέρος της γλώσσας μας, παρ’ ότι δεν τη μιλούν, κάτι που είναι αρκετά εντυπωσιακό».

«Το πιο ενδιαφέρον πράγμα σχετικά με τη νοημοσύνη τους είναι ο τρόπος που τους διαχωρίζει από εμάς: έχει να κάνει με την αντιληπτική τους εμπειρία.

Δεν παράγουν λέξεις, αλλά η αντίληψη τους είναι πραγματικά εκπληκτική: αν τους μιλάμε καθαρά, μπορούν να μάθουν δεκάδες λέξεις. Υπάρχουν σκύλοι που έχουν μάθει και εκατοντάδες λέξεις».

Ο τρόπος που το κάνουν παραπέμπει σε αυτό που μαθαίνουν λέξεις τα νήπια: αντιδρούν καλύτερα στην “τραγουδιστή”, μωρουδιακή φωνή μας, συνδέουν την ενέργεια των λέξεων με τον τρόπου που τις προφέρουμε.

«Επιτρέπει στον σκύλο να καταλάβει ότι από όλη αυτή την χαριτωμένη ομιλία που ακούει, ένα μέρος της απευθύνεται σε αυτόν, και αυτό είναι το μέρος στο οποίο πρέπει να δώσει προσοχή».

Πώς καταλαβαίνουν οι σκύλοι αν είμαστε άρρωστοι ή λυπημένοι;

Η Horowitz επισημαίνει πως για έναν σκύλο, η μύτη του είναι τα πάντα. Τα ζώα αυτά μπορούν να ανιχνεύσουν ένα κουταλάκι του γλυκού ζάχαρη, διαλυμένο πισίνα διαστάσεων δυο πισινών για Ολυμπιακούς Αγώνες.

«Όλη η ανατομία τους είναι ρυθμισμένη για να είναι έντονες οι μυρωδιές. Ο εγκέφαλος τους είναι ρυθμισμένος με τις μυρωδιές. Μπορούν να εκπαιδευτούν, ώστε να ανιχνεύουν ναρκωτικά ή τον Covid ή τη μυρωδιά καρκινικών κυττάρων ή το PTSD.

Πρόκειται για σωματικές αλλαγές που έχουν μια οσμή. Όσα συμβαίνουν στο σώμα μας, συναισθηματικά, σωματικά, βιολογικά δημιουργούν τη δική τους μυρωδιά. Υπάρχουν αλλαγές στα κύτταρα, όπως και ο ιδρώτας ή οι ορμόνες στον ιδρώτα.

Έτσι, μυρίζουν τις αλλαγές ακόμα και των συναισθημάτων μας. Αν καταλάβουν πως είμαστε λυπημένοι, έρχονται μπροστά μας και μας κοιτούν κατάματα. Όταν τους κοιτάμε κι εμείς στα μάτια, νιώθουμε πως μας καταλαβαίνουν».

Τονίζει ότι αυτό (το να κοιτάς ένα ζώο στα μάτια) δεν συστήνεται για τους λύκους «γιατί το αντιλαμβάνεται ως απειλή».