Ο ΣΩΣΤΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΖΗΤΑΤΕ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΑΠΟ ΤO CHATGPT ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΤΕ

Για δεκαετίες είχαμε τον Doctor Google να απασχολούμε για θέματα υγείας, καθώς “κατασκευαστικά” οι άνθρωποι νιώθουμε πως αν διαβάσουμε για ένα πρόβλημα, το ελέγχουμε.

Μονολότι από μια στιγμή κι έπειτα έγινε ξεκάθαρο πως σε όλες τις απαντήσεις υπάρχει η λέξη “καρκίνος” -άρα το αποτέλεσμα που παίρναμε ήταν το πιο ακραίο-, συνεχίσαμε να απευθυνόμαστε στον ψηφιακό γιατρό που αναγκάστηκε να δημιουργήσει ειδικό section, με επιστήμονες να αναλύουν συμπτώματα και ασθένειες.

Τα χρόνια πέρασαν και τώρα έχουμε στη διάθεση μας τους Dr ChatGPT, Dr Claude, Dr Gemini, Dr Copilot και όλα τα άλλα LLM (Large Language Models) που αν μη τι άλλο, απαντούν σαν αυθεντίες, με αυτοπεποίθηση και ιατρικές ορολογίες. Έτσι, κάνει τον εγκέφαλο μας να τα εμπιστευτεί και αυτό πολλές φορές έχει οδυνηρές συνέπειες.

Το βέβαιο είναι ότι θα συνεχίσουμε να απευθυνόμαστε στην τεχνητή νοημοσύνη, για ζητήματα υγείας. Άρα, το θέμα είναι πώς μπορούμε να το κάνουμε αυτό, δίχως να μας στοιχίσει.

Η ΑΙ ακούγεται σαν γιατρός. Δεν είναι (γιατρός)

O Δρ Mike Varshavski, γνωστός στον ψηφιακό κόσμο -όπου έχει δεκάδες εκατομμύρια followers- ως “Doctor Mike” και μάχεται κατά της παραπληροφόρησης σε θέματα υγείας, εμφανίστηκε στο βραβευμένο podcast υγείας της Mel Robbins, για μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που μας αφορά όλους.

Εκτός και αν δεν ενδιαφέρεστε για την υγεία σας.

Εξήγησε πώς μπορούμε να χρησιμοποιούμε τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης, για ιατρικές συμβουλές. Δεν “ποινικοποίησε” τη χρήση τους. Τουναντίον, έδωσε οδηγίες ώστε η προσπάθεια μας να έχει ένα αποτέλεσμα που να μην απειλεί την υγεία μας.

Ο ειδικός θύμισε ότι τα LLM έχουν σχεδιαστεί για να είναι πειστικά και να διατηρούν το ενδιαφέρον μας -ώστε να ασχολούμαστε όσο περισσότερο γίνεται μαζί τους. Όχι για να είναι «απαραίτητα» σωστά.

Επειδή αυτά τα μοντέλα προβλέπουν την επόμενη πιθανή λέξη σε μια πρόταση, μπορούν να δημιουργήσουν «παραισθήσεις» ιατρικών δεδομένων, δοσολογίες ή αποτελέσματα μελέτης που ακούγονται απίστευτα επαγγελματικά (πολύ έγκυρα) «αλλά είναι εντελώς λανθασμένα».

Όπως δεν θα εμπιστευόμασταν κάποιον που «ακούγεται σαν γιατρός», αλλά δεν έχει πτυχίο ιατρικής, είναι χρήσιμο να μην εμπιστευόμαστε και ένα λογισμικό που μιμείται έναν γιατρό «χωρίς να κατανοεί πλήρως την επιστήμη».

Ένα άλλο ζήτημα είναι πως η ιατρική δεν αφορά μόνο δεδομένα, αλλά και την εμπειρία του γιατρού, στο πλαίσιο του γενικότερου ανθρώπινου στοιχείου.

«Εάν μια τεχνητή νοημοσύνη σας δώσει μια οριστική διάγνωση, χωρίς να κάνει διευκρινιστικές ερωτήσεις σχετικά με τον τρόπο ζωής ή τη φυσική σας κατάσταση, παραλείπει το πιο σημαντικό μέρος της ιατρικής διαδικασίας».

Ομολόγησε πως και ο ίδιος χρησιμοποιεί ΑΙ, ως «συγκυβερνήτη». Συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί εξειδικευμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (πχ OpenEvidence) που παρέχουν παραπομπές για κάθε ισχυρισμό που κάνουν.

Προτείνει λοιπόν, να μην εμπιστευόμαστε τα τυπικά LLMs για αυτοδιάγνωση «επειδή δεν διαθέτουν τα συγκεκριμένα ιατρικά προστατευτικά κιγκλιδώματα που διαθέτουν τα επαγγελματικά εργαλεία».

Οδηγίες ασφαλείας: Πώς να χρησιμοποιείτε την ΑΙ ως “συγκυβερνήτη”

Πάντα σύμφωνα με τον ειδικό, είναι ακίνδυνο να χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη, για να μας εξηγήσει μια έννοια με απλό τρόπο, όχι όμως για να μας “ερμηνεύσει” τα συμπτώματα που έχουμε.

Αν ωστόσο, επιμένουμε να αναφέρουμε και τα συμπτώματα, καλό είναι να επαληθεύουμε με έναν άνθρωπο γιατρό αυτό που μας “λέει” η ΑΙ.

Ένα τρικ για να καταλάβουμε αν η τεχνητή νοημοσύνη δίνει πραγματικές πληροφορίες, είναι να της ζητάμε να συνδέσει τις οδηγίες/διαγνώσεις με link μελέτης που έχει αξιολογηθεί από ομότιμους, σε αξιόπιστα επιστημονικά περιοδικά, όπως το JAMA και το The Lancet. Εάν δεν τα καταφέρει, αυτό που μας έχει “πει” είναι μυθοπλασία.

Τα red flags των viral βίντεο υγείας

Ο Doctor Mike έδωσε και τα SOS για να μπορούμε να εντοπίζουμε την ιατρική παραπληροφόρηση στα viral βίντεο με “συμβουλές” και “θαυματουργές θεραπείες”. Είναι τα εξής τέσσερα:

#1 Μας αγχώνουν

O Doctor Mike διευκρίνισε ότι η παραπληροφόρηση συνήθως αρχίζει με μια πομπώδη δήλωση του τύπου “το ξέρατε;” για κάτι που κάνετε κάθε μέρα. Για παράδειγμα, να πίνετε νερό βρύσης.

Η τακτική είναι να δημιουργήσει ένα “νέο” πρόβλημα, που δεν ξέρατε ότι έχετε. Εάν λοιπόν, το περιεχόμενο σας κάνει να νιώσετε πανικό ή υποδηλώνει ότι ένα συνηθισμένο, καθημερινό αντικείμενο είναι “τοξικό” (για παράδειγμα, το νερό αναφέρεται ως υπεροξείδιο του υδρογόνου) χωρίς λεπτομερή στοιχεία, συνήθως πρόκειται για μια τακτική πώλησης.

#2 Είναι απόλυτοι

Όπως λέει ο Doctor Mike, η επιστήμη είναι πάντα λεπτομερής και γεμάτης “ίσως”, εν αντιθέσει με την παραπληροφόρηση που είναι βέβαιη. Όταν λοιπόν, διαβάζουμε ή ακούμε λέξεις όπως “πάντα”, “ποτέ”, “θεραπεία” και “μυστικό”, πάμε στην επόμενη πηγή, αφού η συγκεκριμένη αγνοεί τη βιολογική πραγματικότητα.

Μια χαρακτηριστική φράση που βοηθά να κατανοήσουμε ότι δεν λαμβάνουμε σοβαρά δεδομένα, είναι αυτή που θέλει ένα μόνο συμπλήρωμα να «θεραπεύει» τη φλεγμονή ή να «αντιστρέφει» τη γήρανση για όλους.

#3 Υπόσχονται θαύματα

Ένα μεγάλο “φάουλ” είναι να ακούτε ή να βλέπετε κάποιον να υπόσχεται θαυματουργή θεραπεία ή ένα προϊόν που μπορεί να λύσει δεκάδες άσχετα συμπτώματα. Η υγεία είναι ένα περίπλοκο θέμα και η λύση που υπόσχεται ένα χάπι, είναι πολύ καλή για να είναι αληθινή. Το κίνητρο είναι το κέρδος του και όχι η υγεία σας.

Συνήθως υπάρχει προειδοποίηση για ένα σύνθετο πρόβλημα υγείας (πχ αυτοάνοσο ή αύξηση βάρους) και προτείνεται ένα απλό προϊόν, με το ίδιο άτομο που εξηγεί το πρόβλημα να είναι και αυτό που πουλάει το προϊόν.

#4 Δεν δίνουν επιστημονικά δεδομένα

Αν ακούσετε κάποιον και δη γιατρό να σας λέει πως κάτι λειτούργησε για εκείνον, δεν σημαίνει ότι πρόκειται για επιστημονικά επιβεβαιωμένα δεδομένα. Είναι μόνο η προσωπική του άποψη. Όσοι μάρτυρες και αν καταθέτουν μπροστά σας πώς σώθηκαν από ένα προϊόν ή μια θεραπεία, δεν επιβεβαιώνουν πως έχουν γίνει κλινικές δοκιμές και είστε ασφαλείς.

Υποθέτουμε πως τη σήμερον ημέρα ξέρετε ότι ένα βίντεο με “θαυματουργή μεταμόρφωση”, κατά πάσα πιθανότητα δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αυτό το κάνουν μελέτες μεγάλης κλίμακας σε ανθρώπους, που έχουν αξιολογηθεί από ομότιμους και δημοσιεύονται σε επιστημονικά περιοδικά.