“Ανεμοθύελλα” για το χωροταξικό των ΑΠΕ

Την ανάγκη ουσιαστικής αναθεώρησης του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, πριν αυτό οριστικοποιηθεί, ανέδειξε, το μεσημέρι της Τρίτης 30 Ιουνίου,  κατά τη διάρκεια αναλυτικής ενημέρωσης των ΜΜΕ, η Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), προειδοποιώντας ότι οι προβλεπόμενοι περιορισμοί στην ανάπτυξη νέων αιολικών πάρκων θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας όσο και στην ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Κατά τη διάρκεια ενημερωτικής συνάντησης με δημοσιογράφους, ο πρόεδρος της ΕΛΕΤΑΕΝ, Πάνος Λαδακάκος, τόνισε ότι η αιολική ενέργεια αποτελεί σήμερα μία από τις φθηνότερες, καθαρότερες και βέβαια εγχώριες μορφές παραγωγής ηλεκτρισμού, συμβάλλοντας όχι μόνο στην ενεργειακή μετάβαση αλλά και στη στρατηγική θέση της Ελλάδας ως καθαρού εξαγωγέα πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας προς τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, όπως επισήμανε, η επίτευξη αυτού του στόχου προϋποθέτει ένα σταθερό και λειτουργικό θεσμικό και χωροταξικό πλαίσιο.

Αποκλεισμός του 61% της επικράτειας

Στο επίκεντρο της κριτικής της ΕΛΕΤΑΕΝ βρίσκεται το νέο σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, το οποίο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, αποκλείει την ανάπτυξη νέων αιολικών πάρκων στο 61% της ελληνικής επικράτειας, συμπεριλαμβάνοντας μεγάλο μέρος των περιοχών με το υψηλότερο αιολικό δυναμικό. Η Ένωση υποστηρίζει ότι οι νέοι περιορισμοί δεν συνοδεύονται από τεκμηριωμένη ποσοτική αξιολόγηση των συνεπειών τους, παρά το γεγονός ότι επηρεάζουν κρίσιμες παραμέτρους, όπως το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ασφάλεια, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και την επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων.

«Κάθε απόφαση της Πολιτείας οφείλει να στηρίζεται σε μετρήσιμη ανάλυση των επιπτώσεών της», σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Λαδακάκος, επισημαίνοντας ότι μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί ανεξάρτητη μελέτη που να αποτυπώνει το πραγματικό οικονομικό και ενεργειακό κόστος των νέων περιορισμών.

Οι διατάξεις με ζητήματα

Η ΕΛΕΤΑΕΝ χαρακτηρίζει, μάλιστα, ιδιαίτερα προβληματικές ορισμένες οριζόντιες διατάξεις του σχεδίου, οι οποίες θεσπίζουν «τυφλές» ζώνες αποκλεισμού χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική καταλληλότητα κάθε περιοχής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών έργων σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, παρά το γεγονός ότι το σημαντικότερο αιολικό δυναμικό της ηπειρωτικής Ελλάδας εντοπίζεται στις ορεινές περιοχές.

Αντίστοιχα, αποκλείονται σχεδόν όλα τα ελληνικά νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με αποτέλεσμα, σύμφωνα με την Ένωση, να απομένουν μόλις 13 νησιά –πέραν της Κρήτης και της Εύβοιας – όπου θα μπορεί να εξεταστεί η ανάπτυξη νέων αιολικών πάρκων. Αν, μάλιστα, ληφθεί υπόψη και το ΕΧΠ Τουρισμού απομένουν 11 νησιά, όπως αναφέρεται.

Παράλληλα, προβλέπεται γενικευμένος αποκλεισμός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα, παρά το γεγονός ότι η ίδια η δέουσα οικολογική αξιολόγηση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει πως υπάρχουν αποτελεσματικά μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων.

Επιπλέον, το σχέδιο προβλέπει τον αποκλεισμό περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί ως ζώνες αποκλεισμού από εγκεκριμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, ακόμη και στις περιπτώσεις όπου δεν έχουν ακόμη θεσμοθετηθεί τα απαιτούμενα Προεδρικά Διατάγματα και Σχέδια Διαχείρισης. Παράλληλα, αποκλείονται ολόκληρες δημοτικές ενότητες όταν το μέσο αιολικό δυναμικό τους υπολείπεται των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο, ακόμη και αν επιμέρους περιοχές διαθέτουν εξαιρετικά υψηλό αιολικό δυναμικό και πληρούν όλα τα υπόλοιπα περιβαλλοντικά και χωροταξικά κριτήρια.

Αντίθετο το χωροταξικό στην ευρωπαϊκή νομοθεσία

Κατά την ΕΛΕΤΑΕΝ, η υιοθέτηση τόσο γενικευμένων αποκλεισμών δεν συνάδει με το πνεύμα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και ειδικότερα της Οδηγίας RED III, η οποία προβλέπει ότι κάθε έργο πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα με βάση τα πραγματικά περιβαλλοντικά και τεχνικά δεδομένα. Για τον λόγο αυτό προτείνει οι νέοι περιορισμοί να μπορούν να αίρονται όταν αποδεικνύεται, μέσω πιστοποιημένων μετρήσεων, ότι μια περιοχή διαθέτει επαρκές αιολικό δυναμικό, ώστε η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή να εξετάζει στη συνέχεια τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Επιπτώσεις στην “τσέπη”

Τούτων δοθέντων, οι επιπτώσεις του νέου χωροταξικού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Ένωσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Η μέση παραγωγικότητα των νέων αιολικών πάρκων στην ηπειρωτική Ελλάδα εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά περίπου 29%, καθώς οι επενδύσεις θα κατευθύνονται σε περιοχές χαμηλότερου αιολικού δυναμικού. Ως αποτέλεσμα, για την παραγωγή της ίδιας ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας θα απαιτούνται περίπου 29% περισσότερες ανεμογεννήτριες, περισσότερα έργα διασύνδεσης, νέοι δρόμοι πρόσβασης και μεγαλύτερες συνοδευτικές υποδομές.

Η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε αύξηση του σταθμισμένου κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (LCOE) κατά περίπου 27%, με τελικό αντίκτυπο στην οικονομία και στους καταναλωτές.

Πλαίσιο προτάσεων

Πέραν του χωροταξικού, η ΕΛΕΤΑΕΝ παρουσίασε ένα ευρύτερο πλαίσιο προτάσεων για τη στήριξη της αιολικής ενέργειας. Όπως υπογράμμισε ο πρόεδρός της, η χώρα χρειάζεται μεγαλύτερη «δεξαμενή» ώριμων έργων προς αδειοδότηση, καθώς διαχρονικά μόνο ένα μέρος των έργων που ξεκινούν τη διαδικασία αδειοδότησης καταλήγει τελικά να κατασκευάζεται. Ακόμη και σήμερα, όπως εκτιμήθηκε, είναι δύσκολο να υλοποιηθεί πάνω από το 50% επενδύσεων, ήδη, ώριμων αδειοδοτικά κτλ. Επομένως, για να επιτευχθούν οι στόχοι του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), απαιτείται η δυνατότητα αδειοδότησης περισσότερων έργων από όσα τελικά θα κατασκευαστούν. Σημειώνεται ότι με βάση τα λεχθέντα από τα αιολικά έργα, που ξεκινούν υπάρχει ένα ποσοστό επιτυχίας της τάξης του 3,5%.

Η Ένωση ζήτησε επίσης την πλήρη εφαρμογή της αδειοδοτικής νομοθεσίας από τις αρμόδιες υπηρεσίες, την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις ΑΠΕ στην εθνική νομοθεσία, την αποκατάσταση της τεχνολογικής ισορροπίας στο ενεργειακό μείγμα με μεγαλύτερη συμμετοχή της αιολικής ενέργειας, καθώς και την καθιέρωση σταθερού και προαναγγελθέντος πλαισίου διαγωνισμών για νέα έργα.

Αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών – repowering

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ανάγκη διαμόρφωσης σαφούς θεσμικού πλαισίου για το repowering των υφιστάμενων αιολικών πάρκων, δηλαδή την αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών από νέες, μεγαλύτερης ισχύος και υψηλότερης απόδοσης. Σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, οι διαδικασίες πρέπει να απλοποιηθούν, ώστε να αξιοποιούνται με τον βέλτιστο τρόπο θέσεις που ήδη φιλοξενούν αιολικά έργα.

Αποθήκευση

Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η ανάγκη επιτάχυνσης της ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ενέργειας, τα οποία θα περιορίσουν τις περικοπές πράσινης ηλεκτροπαραγωγής, καθώς και η αντιμετώπιση των θεσμικών εκκρεμοτήτων που εξακολουθούν να καθυστερούν την ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Όπως επισημάνθηκε, αν και οι διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις και το αυξημένο κόστος εξοπλισμού έχουν αναβάλει την αναμενόμενη μείωση του κόστους των υπεράκτιων έργων, η Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσει την προετοιμασία της, ώστε να είναι έτοιμη όταν οι συνθήκες της αγοράς καταστούν ευνοϊκότερες.

Τέλος, η ΕΛΕΤΑΕΝ στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα της παραπληροφόρησης γύρω από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τονίζοντας ότι η διάδοση ανακριβειών και ψευδών ειδήσεων δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα του ενεργειακού κλάδου, αλλά συνολικά της κοινωνίας. Όπως ανέφεραν οι εκπρόσωποί της, απαιτούνται συντονισμένες πρωτοβουλίες ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ανάπτυξης της κριτικής σκέψης, με τη συμβολή τόσο της Πολιτείας όσο και των φορέων της αγοράς, προκειμένου ο δημόσιος διάλογος για την ενεργειακή μετάβαση να βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία.