Η ΕΕ προετοιμάζεται αθόρυβα για το ενδεχόμενο “μεγάλης υβριδικής επίθεσης με θύματα”

Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζονται διακριτικά για το πώς θα πρέπει να αντιδράσει το μπλοκ σε μια σοβαρή υβριδική επίθεση που θα μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλούς θανάτους, ένα σενάριο που θεωρείται πλέον ολοένα και πιο πιθανό, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους.

Οι σχετικές διαβουλεύσεις, ωστόσο, φέρνουν στην επιφάνεια και τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών για το πόσο ενεργό ρόλο θα πρέπει να αναλάβει η ΕΕ σε ζητήματα ασφάλειας, αλλά και για το κατά πόσο οι πρωτοβουλίες της κινδυνεύουν να επικαλύψουν εκείνες του ΝΑΤΟ, όπως γράφει το POLITICO.

Οι κλειστές συσκέψεις των 27

Το τελευταίο διάστημα, οι πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών συνεδριάζουν σε «περιορισμένη σύνθεση», χωρίς κινητά τηλέφωνα και συνεργάτες, με αντικείμενο ακριβώς το σενάριο μιας επίθεσης μεγάλης κλίμακας.

Οι συζητήσεις εντάθηκαν μετά τον εντοπισμό, τον Αύγουστο, drone με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας.

Η ΕΕ διαθέτει εδώ και χρόνια εργαλεία για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, όπως κυβερνοεπιθέσεις, παρεμβάσεις σε εκλογές και δολιοφθορές. Η διαφορά είναι ότι πλέον το ενδιαφέρον στρέφεται σε περιστατικά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μαζικές απώλειες.

Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, πρόσφατη συνάντηση των πρεσβευτών επικεντρώθηκε ακριβώς σε τέτοια σενάρια.

Από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η ΕΕ κατηγορεί τη Μόσχα ότι έχει εντείνει τις κυβερνοεπιθέσεις, τις δολιοφθορές και τις μυστικές επιχειρήσεις στο ευρωπαϊκό έδαφος.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Δικαιοσύνης, Μάικλ ΜακΓκραθ, δήλωσε στο POLITICO ότι οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες αντιμετωπίζουν «αυξανόμενο αριθμό απειλών», προσθέτοντας ότι η ΕΕ ενισχύει τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και συλλογικής αντίδρασης.

Προετοιμασία για «κάτι σοβαρό»

Οι συζητήσεις επικεντρώνονται, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης, στην ταχεία αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων προς το κράτος που θα πληγεί, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο θα επικοινωνήσουν την κρίση οι ευρωπαϊκοί θεσμοί.

«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», ανέφερε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης, τονίζοντας ότι το περιστατικό στη Λειψία κατέδειξε πως μια επίθεση με πολλούς νεκρούς δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί.

Άλλος αξιωματούχος ήταν ακόμη πιο κατηγορηματικός, σημειώνοντας ότι, δεδομένης της έκτασης των ρωσικών επιχειρήσεων, «είναι καθαρά θέμα τύχης» που δεν έχουν υπάρξει μέχρι στιγμής ανθρώπινες απώλειες.

Σχεδόν καθημερινά περιστατικά

Οι ευρωπαϊκές αρχές καταγράφουν σχεδόν καθημερινά περιστατικά που εντάσσονται στην κατηγορία των λεγόμενων υβριδικών επιθέσεων, δηλαδή ενεργειών που παραμένουν κάτω από το όριο μιας ανοιχτής πολεμικής πράξης.

Σε αυτά περιλαμβάνονται επιθέσεις με drones, ύποπτες πυρκαγιές σε κρίσιμες υποδομές, σχέδια για τοποθέτηση εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους και παραβιάσεις εναέριου χώρου.

Η Τέγια Τιιλικάινεν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, εκτιμά ότι όσο αυξάνεται η χρήση πιο επικίνδυνων μέσων, τόσο μεγαλώνει και η πιθανότητα να υπάρξουν θύματα, είτε εκ προθέσεως είτε κατά λάθος.

Ανάλογη ανησυχία υπάρχει και στο ΝΑΤΟ. Διπλωμάτης της Συμμαχίας δήλωσε ότι αν χαθεί η ζωή πολίτη κράτους-μέλους, η πίεση για αντίδραση θα είναι εξαιρετικά μεγάλη.

Η διαφωνία για τον ρόλο της ΕΕ

Το βασικό σημείο τριβής είναι το κατά πόσο η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο στην ασφάλεια ή αν κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει επικάλυψη με το ΝΑΤΟ.

Ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες φοβούνται ότι η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών θα περιπλέξει τη λήψη αποφάσεων σε μια στιγμή όπου η ταχύτητα θα είναι κρίσιμη.

Η Οάνα Λουνγκέσκου, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και σήμερα διακεκριμένη ερευνήτρια στο RUSI, προειδοποίησε ότι η σύγχυση αρμοδιοτήτων μπορεί να επιβραδύνει την αντίδραση.

Παράλληλα, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια των πληροφοριών εντός της ΕΕ.

Αρκετοί διπλωμάτες εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς την ανταλλαγή εξαιρετικά ευαίσθητων δεδομένων σε ευρωπαϊκά όργανα, φοβούμενοι διαρροές προς τα μέσα ενημέρωσης ή ακόμη και προς τη Μόσχα.

Το σχέδιο της φον ντερ Λάιεν

Η συζήτηση συμπίπτει με την προσπάθεια της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας.

Στην τελευταία ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, πρότεινε ένα «πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να συντονίζονται γρήγορα σε περίπτωση μεγάλης κρίσης.

Η πρόταση, μαζί με τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας», αναμένεται να περιληφθεί στη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί στις αρχές Νοεμβρίου.

Ωστόσο, αρκετοί διπλωμάτες θεωρούν ότι δεν χρειάζονται νέοι μηχανισμοί, αλλά καλύτερη αξιοποίηση όσων ήδη υπάρχουν.

Ο IPCR και τα υπάρχοντα εργαλεία

Ένα από αυτά είναι ο Ολοκληρωμένος Μηχανισμός Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων, γνωστός ως IPCR.

Ο μηχανισμός επιτρέπει στη χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ να συγκαλεί έκτακτες συναντήσεις με τη συμμετοχή ειδικών από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς, έπειτα από αίτημα του κράτους που έχει πληγεί.

Σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, πάντως, η κύρια ευθύνη για την επιλογή της αντίδρασης παραμένει στο κράτος που δέχεται την επίθεση.

Η Γαλλία είχε ενεργοποιήσει το άρθρο 42.7 της ΕΕ μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, στη μοναδική μέχρι σήμερα εφαρμογή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής.

Ποιος κάνει τι σε μια μεγάλη κρίση

Για να αποφευχθεί η σύγχυση, η Λουνγκέσκου προτείνει σαφή καταμερισμό ρόλων: το ΝΑΤΟ να αναλαμβάνει κυρίως την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή, ενώ η ΕΕ να επικεντρώνεται στην πολιτική και μη στρατιωτική διαχείριση της κρίσης.

Από την πλευρά της, η Τιιλικάινεν θεωρεί χρήσιμες τις ευρωπαϊκές προσπάθειες, αλλά υπογραμμίζει ότι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανθεκτικότητα και την προετοιμασία σε εθνικό επίπεδο.

Και, όπως σημειώνει η Λουνγκέσκου, για τη Μόσχα οι θεσμικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία.

«Ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται στην Coreper ή στο NAC», είπε. «Δεν είναι έτσι που σκέφτεται η Μόσχα».