Ελλάδα 2030: Ο τριπλός κλοιός προκλήσεων – Το νέο παγκόσμιο σκηνικό

Να προσδιορίσει τη στρατηγική της στη βάση ενός οργανωμένου σχεδίου για την επόμενη δεκαετία καλείται η Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η κλιματική κρίση αναδιαμορφώνει οικονομίες και κοινωνίες, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται στον καθοριστικό παράγοντα της νέας εποχής.

Αυτό ήταν το κεντρικό συμπέρασμα της εκδήλωσης με θέμα «Το διεθνές περιβάλλον και οι προκλήσεις για την Ελλάδα του 2030», που διοργάνωσε στα Χανιά, στις 6 Αυγούστου, το Ινστιτούτο Δημοκρατίας «Κωνσταντίνος Καραμανλής», με τη συμμετοχή της βουλευτή Χανίων της Νέας Δημοκρατίας και πρώην υπουργού Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη, του υποδιοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και καθηγητή του Πανεπιστημίου Πειραιώς Θεόδωρου Πελαγίδη και του αναπληρωτή καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης Γιώργου Ατσαλάκη. Τη συζήτηση συντόνισε ο διευθυντής του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων, καθηγητής Γιώργος Μπαουράκης.

Η κοινή διαπίστωση όλων ήταν ότι η περίοδος της μεταψυχροπολεμικής σταθερότητας έχει πλέον παρέλθει οριστικά και ότι η Ελλάδα, όπως και συνολικά η Ευρώπη, καλείται να χαράξει πολιτική σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, όπου η γεωπολιτική, η οικονομία, η ενέργεια και η τεχνολογία αλληλεπιδρούν περισσότερο από ποτέ.

Ντόρα Μπακογιάννη: “Ο κόσμος που γνωρίζαμε έχει τελειώσει”

Η Ντόρα Μπακογιάννη ξεκίνησε την παρέμβασή της υπενθυμίζοντας τη συμπλήρωση 81 ετών από τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, επισημαίνοντας ότι η επέτειος αποτελεί υπενθύμιση της καταστροφικής δύναμης των πολέμων, αλλά και του γεγονότος ότι οι σταθερές του διεθνούς συστήματος έχουν πλέον ανατραπεί.

Όπως σημείωσε, το διπολικό σύστημα ισορροπίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σοβιετικής Ένωσης, που διατήρησε επί δεκαετίες μια εύθραυστη αλλά προβλέψιμη ισορροπία, έχει αντικατασταθεί από ένα πολυπολικό και ιδιαίτερα ασταθές περιβάλλον.

Στο νέο αυτό σκηνικό, η Κίνα εξελίσσεται σε υπερδύναμη, η Ινδία αποκτά ολοένα μεγαλύτερο οικονομικό και γεωπολιτικό βάρος, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής διεκδικούν αναβαθμισμένο ρόλο, ενώ η Αφρική βρίσκεται αντιμέτωπη με τις πιο δραματικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Την ίδια ώρα, όπως ανέφερε, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αναζητά τη θέση της μέσα στις νέες διεθνείς ισορροπίες.

Η κλιματική κρίση μετατρέπεται σε οικονομική κρίση

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην κλιματική κρίση, υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται πλέον για μια μελλοντική απειλή αλλά για μια πραγματικότητα που ήδη ανατρέπει τις οικονομικές ισορροπίες.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη δραματική μείωση της στάθμης του Ρήνου, γεγονός που έχει περιορίσει σημαντικά τις μεταφορές προϊόντων μέσω του ποταμού, αυξάνοντας το κόστος για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η ξηρασία απειλεί πλέον τις βασικές καλλιέργειες ακόμη και στη Βόρεια Ευρώπη, επισημαίνοντας πως το οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής θα είναι πολύ μεγαλύτερο από τις καταστροφές που προκαλούν οι πυρκαγιές.

Ενεργειακή ασφάλεια και στρατηγικές υποδομές

Στο πεδίο της ενέργειας η πρώην υπουργός Εξωτερικών προειδοποίησε ότι οι διεθνείς αγορές εισέρχονται σε περίοδο έντονης αστάθειας. Αναφέρθηκε στις ζημιές που έχουν υποστεί εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στον Κόλπο(Κατάρ κτλ), στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν αρκετές πυρηνικές μονάδες στην Ευρώπη λόγω ξηρασίας και στη συνεχή αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον χαρακτήρισε κομβικής σημασίας την ενεργειακή θωράκιση της Ελλάδας και ιδιαίτερα της Κρήτης, επισημαίνοντας ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική υστέρηση στις υποδομές αποθήκευσης, ενώ το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να αποτελεί αναγκαίο καύσιμο μετάβασης.

Ξεχωριστή αναφορά έκανε στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, υπογραμμίζοντας ότι η συμμετοχή της Γαλλίας προσδίδει όχι μόνο τεχνική αλλά και γεωπολιτική βαρύτητα στο εγχείρημα, στέλνοντας σαφές μήνυμα για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας.

“Η Ευρώπη χρειάζεται απελευθέρωση και κοινή στρατηγική”

Η κ. Μπακογιάννη υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμο σταυροδρόμι, επιβαρυμένη από υπερβολικές ρυθμίσεις και γραφειοκρατία που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητά της.

Επικαλούμενη τις προτάσεις του Μάριο Ντράγκι, υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη οικονομική απελευθέρωση, κοινή βιομηχανική στρατηγική και μεγάλες συμπράξεις μεταξύ των κρατών-μελών. Ως παράδειγμα ανέφερε την ανάγκη κοινής ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού μαχητικού πέμπτης γενιάς, αλλά και τη δημιουργία ενός ισχυρού ευρωπαϊκού «πρωταθλητή» στην τεχνητή νοημοσύνη.

Υπενθύμισε μάλιστα ότι όταν η ίδια ήταν υπουργός Εξωτερικών η οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν ισοδύναμη με εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ σήμερα η αμερικανική οικονομία έχει αποκτήσει σαφές προβάδισμα.

Θεόδωρος Πελαγίδης: “Ο κόσμος περνά από την παγκοσμιοποίηση στον οικονομικό εθνικισμό”

Ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος συμφώνησε ότι το διεθνές περιβάλλον είναι ιδιαίτερα δυσμενές, επιχειρώντας ωστόσο να αναλύσει τις βαθύτερες αιτίες της νέας πραγματικότητας.

Πρώτη και σημαντικότερη, όπως είπε, είναι οι μεγάλες παγκόσμιες οικονομικές ανισορροπίες, με τεράστια πλεονάσματα στην Κίνα και αντίστοιχα ελλείμματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να υπάρχει πλέον κάποιο αποτελεσματικό πλαίσιο διεθνούς συνεννόησης, όπως συνέβαινε σε προηγούμενες κρίσεις.

Κατά τον ίδιο, η διεθνής κοινότητα έχει εγκαταλείψει το συνεργατικό μοντέλο που χαρακτήρισε τις προηγούμενες δεκαετίες, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί μια μόνιμη κατάσταση ανταγωνισμού και γεωπολιτικών συγκρούσεων.

Το τέλος της παγκοσμιοποίησης

Ο κ. Πελαγίδης υποστήριξε ότι η εποχή της λεγόμενης «Συναίνεσης της Ουάσιγκτον», που βασιζόταν στην απελευθέρωση του εμπορίου και των κεφαλαίων, έχει πλέον ολοκληρωθεί.

Όπως εξήγησε, ακόμη και πριν από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική πολιτική σκηνή, οι κυβερνήσεις είχαν ήδη στραφεί σε ενεργότερες παρεμβάσεις, επιχειρώντας να επαναφέρουν κρίσιμες βιομηχανίες στο εσωτερικό τους και να αναδιαμορφώσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες προς όφελος των εθνικών τους οικονομιών.

Έκανε λόγο για έναν νέο οικονομικό εθνικισμό, όπου η ασφάλεια υπερισχύει πλέον της αποδοτικότητας, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται υψηλότερο κόστος παραγωγής.

Παράλληλα εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στη νέα μορφή κρατικού παρεμβατισμού, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι η απόφαση του αμερικανικού Δημοσίου να αποκτήσει συμμετοχή στην Intel παραπέμπει σε πρακτικές που μέχρι πρότινος θα θεωρούνταν ξένες προς την οικονομία της αγοράς.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την οικονομία και τη δημοκρατία

Ξεχωριστή ενότητα της τοποθέτησής του αφιερώθηκε στην τεχνητή νοημοσύνη.

Όπως ανέφερε, οι επτά μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου επενδύουν ήδη εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε υποδομές AI, γεγονός που προμηνύει μια τεχνολογική μετάβαση χωρίς ιστορικό προηγούμενο.

Κατά τον ίδιο, η μεγαλύτερη επίπτωση δεν θα είναι τόσο η ανεργία όσο η συμπίεση των μισθών και η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, ακόμη και σε επαγγέλματα που σήμερα θεωρούνται υψηλής εξειδίκευσης.

Προειδοποίησε ακόμη ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να οδηγήσει σε κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και να ασκήσει σημαντικές πιέσεις στη λειτουργία των δημοκρατικών πολιτευμάτων.

Γιώργος Ατσαλάκης: “Η στρατηγική απαιτεί δεδομένα και η ΤΝ πρέπει να γίνει δημόσια υποδομή”

Ο αναπληρωτής καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης εστίασε περισσότερο στη στρατηγική διάσταση των διεθνών εξελίξεων, τονίζοντας ότι χωρίς ανάλυση δεδομένων δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική χάραξη πολιτικής.

Περιέγραψε έναν κόσμο όπου συγκρούονται δύο διαφορετικά γεωπολιτικά και οικονομικά μοντέλα, με βασικά χαρακτηριστικά τη διατάραξη των εφοδιαστικών αλυσίδων και τον αθέμιτο ανταγωνισμό, εξελίξεις που οδηγούν σε πληθωρισμό, δημοσιονομικές πιέσεις, κοινωνική πόλωση και αμφισβήτηση των θεσμών.

Κατά τον ίδιο, οι δυτικές χώρες οικοδόμησαν την ευημερία τους μέσα από το ελεύθερο εμπόριο και τη δημιουργία κοινωνικών κρατών, ενώ οι αναθεωρητικές δυνάμεις επιδιώκουν την επέκταση των ζωνών επιρροής τους μέσω στρατιωτικής ισχύος και οικονομικού ελέγχου.

Αναφερόμενος στην Κίνα, υποστήριξε ότι η διατήρηση υποτιμημένου νομίσματος δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού και οδηγεί σε τεράστια εμπορικά πλεονάσματα, ενώ επισήμανε ότι το νέο κριτήριο της διεθνούς οικονομίας δεν είναι πλέον η αποδοτικότητα αλλά η ασφάλεια.

Στο πλαίσιο αυτό υπογράμμισε ότι έργα όπως οι διασυνδέσεις GREGY, GSI, EastMed και ο Κάθετος Διάδρομος μπορούν να ενισχύσουν τον γεωστρατηγικό ρόλο της Ελλάδας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην τεχνητή νοημοσύνη, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως δημόσια υποδομή ώστε να περιοριστούν οι κοινωνικές ανισότητες και να διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση όλων στις νέες τεχνολογίες.

Δημοκρατία, επενδύσεις και το ελληνικό στοίχημα

Στη συζήτηση που ακολούθησε, η Ντόρα Μπακογιάννη επανήλθε στο ζήτημα της δημοκρατίας, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα, τη σύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης με τα δικαιώματα, την ασφάλεια και το κοινωνικό κράτος.

Τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται σαφές σχέδιο, στρατηγική και ενεργότερο ρόλο του κράτους, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν συνιστά εγκατάλειψη του φιλελευθερισμού αλλά προσαρμογή στις νέες συνθήκες.

Αναφερόμενη στην Ελλάδα, υποστήριξε ότι η χώρα έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο με την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, την ενίσχυση των συνόρων και την προσέλκυση επενδύσεων, ωστόσο η επόμενη περίοδος πρέπει να επικεντρωθεί στη μείωση του χάσματος μεταξύ επενδύσεων, παραγωγικότητας και μισθών.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε και στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού ηθικού πλαισίου για την τεχνητή νοημοσύνη, υπογραμμίζοντας ότι ο άνθρωπος πρέπει να παραμείνει εκείνος που θα κατευθύνει και θα ελέγχει την τεχνολογία.

Από την πλευρά του, ο Θεόδωρος Πελαγίδης σημείωσε ότι η αύξηση των μισθών μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από ισχυρές παραγωγικές επενδύσεις και όχι μέσω διοικητικών παρεμβάσεων, ενώ επισήμανε ότι η μεταποίηση και η βιομηχανία επιστρέφει, σε μια εποχή έντονου προστατευτισμού, αποτελώντας, κρίσιμο πυλώνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Ο Γιώργος Ατσαλάκης κατέληξε επισημαίνοντας ότι οι δασμοί από μόνοι τους δεν αποτελούν λύση απέναντι στις διεθνείς στρεβλώσεις, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να επενδύσει στην τεχνητή νοημοσύνη ως κοινή δημόσια υποδομή και να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία.