Ενεργειακός Πληθωρισμός: Φρενάρει την ανάπτυξη και “κουρεύει” τα εισοδήματα

Διαβάζεται σε 10'
Ενεργειακός Πληθωρισμός: Φρενάρει την ανάπτυξη και “κουρεύει” τα εισοδήματα
iStock

Το ενεργειακό σοκ περνά από τους λογαριασμούς στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, ροκανίζει την αγοραστική δύναμη και συγκρατεί την κατανάλωση. Επιβράδυνση της ανάπτυξης στο 1,8% φέτος και στο 1,5% την επόμενη διετία προβλέπει η Κομισιόν.

Νέα πίεση στα εισοδήματα των νοικοκυριών και πρόσθετα εμπόδια στην αναπτυξιακή πορεία της ελληνικής οικονομίας δημιουργεί το νέο ενεργειακό σοκ, με τον πληθωρισμό να εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς παράγοντες που θα καθορίσουν τις οικονομικές επιδόσεις της χώρας τα επόμενα χρόνια.

Έτσι, πέρα από τα προφανή περί διπλάσιου ρυθμού από την ΕΕ ανάπτυξης, οι φθινοπωρινές οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που παρουσιάστηκαν την Τρίτη στις Βρυξέλλες, αποτυπώνουν μια οικονομία που καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την αναζωπύρωση των ανατιμήσεων, την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης και τη σταδιακή εξασθένηση των επενδυτικών στηριγμάτων της, την ώρα που βασικές της αδυναμίες παραμένουν.

Κατά πρώτο, σε επίπεδο καθημερινότητας το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ακρίβεια που, πλέον, δεν εξαντλείται στους λογαριασμούς ενέργειας και στα καύσιμα. Οι αυξήσεις μεταφέρονται σταδιακά σε ένα ευρύτερο φάσμα αγαθών και υπηρεσιών, επιβαρύνοντας το κόστος διαβίωσης και περιορίζοντας τα περιθώρια κατανάλωσης.

Σε μια χώρα, μάλιστα, όπου οι μισθοί εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και οι ιδιωτικές δαπάνες για βασικές ανάγκες, όπως η υγεία και η στέγαση, είναι ιδιαίτερα υψηλές, κάθε νέα ανατίμηση έχει πολλαπλασιαστική επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα.

Συγκεκριμένα, η Κομισιόν εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα διαμορφωθεί στο 4,1% το 2026, καθώς η ενεργειακή κρίση έχει ήδη εντείνει τις πιέσεις στις τιμές, με τον δείκτη να καταγράφει μέση αύξηση 3,8% κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους. Η αποκλιμάκωση που προβλέπεται στη συνέχεια θα είναι σταδιακή, με τον πληθωρισμό να υποχωρεί στο 3,2% το 2027 και στο 2,4% το 2028.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει επιστροφή των τιμών στα προηγούμενα επίπεδα, αλλά απλώς επιβράδυνση του ρυθμού με τον οποίο αυξάνονται. Το κόστος διαβίωσης θα συνεχίσει να ανεβαίνει, προσθέτοντας νέες επιβαρύνσεις σε ένα ήδη πιεσμένο οικογενειακό εισόδημα.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν συνεκτιμηθεί η θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή μισθολογική κατάταξη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η χώρα βρέθηκε το 2025 στην προτελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τις μέσες ετήσιες αποδοχές των εργαζομένων πλήρους απασχόλησης.

Ο μέσος ετήσιος μισθός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στις 18.800 ευρώ, ξεπερνώντας μόνο τη Βουλγαρία, όπου οι αντίστοιχες αποδοχές ανήλθαν σε 16.200 ευρώ. Αμέσως υψηλότερα από την Ελλάδα βρίσκεται η Ουγγαρία, με 20.100 ευρώ. Βέβαια, σε όλα αυτά τα δεδομένα θα πρέπει να προσμετρηθεί και η ατυπική οικονομία, που σταδιακά συρρικνώνεται αλλά και άλλα δεοδμένα όπως τα ακόμη υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης, που πάντως, μειώνονται.

Η απόσταση, πάντως, με βάση τα καταγεγραμμένα στοιχεία, από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει εντυπωσιακή. Στο σύνολο της Ε.Ε., οι μέσες ετήσιες αποδοχές πλήρους απασχόλησης έφτασαν τις 41.500 ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 4,3% σε σχέση με το 2024, όταν ανέρχονταν σε 39.800 ευρώ. Με βάση τα στοιχεία αυτά, οι ετήσιες αποδοχές στην Ελλάδα αντιστοιχούν μόλις στο 45,3% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, με τη διαφορά να φτάνει τα 22.700 ευρώ.

Από την ενέργεια στο σύνολο της αγοράς

Επίσης, ανησυχητικό στοιχείο στις προβλέψεις της Επιτροπής είναι ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν περιορίζονται στα καύσιμα και στην ηλεκτρική ενέργεια. Σε συνθήκες ισχυρής εγχώριας ζήτησης και στενότητας στην αγορά εργασίας, το αυξημένο ενεργειακό κόστος αναμένεται να μετακυλιστεί και στις τιμές των μη ενεργειακών αγαθών και υπηρεσιών. Οι επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν υψηλότερες δαπάνες παραγωγής, μεταφοράς και λειτουργίας, μέρος των οποίων μεταφέρεται τελικά στους καταναλωτές.

Αφενός, έτσι, τα νοικοκυριά αναγκάζονται να διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για την κάλυψη βασικών αναγκών, ενώ περιορίζουν ταυτόχρονα τις δαπάνες τους για άλλα προϊόντα και υπηρεσίες. Άρα, πλέον, η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο το βιοτικό επίπεδο, αλλά επηρεάζει άμεσα και έναν από τους βασικούς κινητήρες της οικονομικής ανάπτυξης, την ιδιωτική κατανάλωση.

Προσθετική, μάλιστα, της πίεσης που υφίστανται τα ελληνικά νοικοκυριά είναι και η επιβάρυνση από τις ιδιωτικές δαπάνες υγείας και στέγασης. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, οι Έλληνες πληρώνουν από την τσέπη τους το 34,3% της συνολικής δαπάνης για την υγεία, όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. περιορίζεται στο 14,9%. Πρόκειται για ποσοστό υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού, που αποτυπώνει το μεγάλο βάρος των ιδιωτικών πληρωμών στην κάλυψη υγειονομικών αναγκών.

Ακόμη πιο πιεστική είναι η εικόνα στο στεγαστικό κόστος. Το 26,4% των πολιτών στην Ελλάδα δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση, έναντι μόλις 7,6% στην Ε.Ε. Η αναλογία είναι περίπου 3,5 φορές υψηλότερη, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τα διαθέσιμα εισοδήματα για κατανάλωση και αποταμίευση.

Σε αυτό το περιβάλλον, η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκη σε αντίστοιχη βελτίωση της καθημερινής οικονομικής κατάστασης των πολιτών. Η Κομισιόν, πάντως, προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμό 1,8% το 2026, ενώ η επιβράδυνση θα συνεχιστεί, με την αύξηση του ΑΕΠ να περιορίζεται στο 1,5% τόσο το 2027 όσο και το 2028. Παράλληλα, η ανάπτυξη θα προσεγγίσει περισσότερο τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Η υποχώρηση της κατανάλωσης και το κενό των επενδύσεων

Σύμφωνα, δε, με την Επιτροπή, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε με ετήσιο ρυθμό 1,9%, χάρη στην ευρείας βάσης αύξηση της εγχώριας ζήτησης. Ωστόσο, η νέα ενεργειακή επιβάρυνση, όπως αναφέρεται, αναμένεται να περιορίσει την κατανάλωση των νοικοκυριών, ακόμη και αν οι επιπτώσεις μετριαστούν από τα μέτρα ενεργειακής στήριξης και τις μειώσεις της φορολογικής επιβάρυνσης στην εργασία, που εφαρμόστηκαν το 2026 και προβλέπεται να συνεχιστούν το 2027.

Στο μέτωπο, επίσης, των επενδύσεων, η εικόνα είναι επίσης σύνθετη. Η δραστηριότητα αναμένεται να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026, καθώς οι εισροές ευρωπαϊκών πόρων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας εκτιμάται ότι θα καταγράψουν ιστορικό υψηλό. Η συγκεκριμένη ώθηση, ωστόσο, δεν αναμένεται να έχει την ίδια ένταση τα επόμενα χρόνια, καθώς ολοκληρώνεται σταδιακά ο κύκλος του RRF.

Ενδεικτική είναι η πορεία των επενδύσεων, ο ρυθμός αύξησης των οποίων προβλέπεται να περιοριστεί από 7,3% το 2026 σε μόλις 2,5% το 2027, προτού διαμορφωθεί στο 2,6% το 2028. Πέρα από την εξασθένηση της ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής ώθησης, ανασταλτικά αναμένεται να λειτουργήσουν το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης, στοιχεία που εγγράφονται σε ένα δυσμενές επιτοκιακό περιβάλλον.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα διπλό μέτωπο για την οικονομία. Έτσι, η κατανάλωση θα δέχεται πιέσεις από τη μείωση της αγοραστικής δύναμης, ενώ οι επενδύσεις θα χάνουν σταδιακά μέρος της δυναμικής που τους εξασφάλιζαν τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Το ερώτημα, πλέον, αφορά και την αποτελεσματικότητα της μεγάλης χρηματοδοτικής ώθησης που δέχθηκε η χώρα μετά την πανδημία. Τα δισεκατομμύρια των ευρωπαϊκών πόρων δημιούργησαν σημαντικές ευκαιρίες για επενδύσεις και ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας.

Το κρίσιμο ζητούμενο, όμως, είναι κατά πόσο αυτή η εισροή κεφαλαίων θα αφήσει πίσω της ένα ισχυρότερο παραγωγικό αποτύπωμα, ικανό να στηρίξει την ανάπτυξη και μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης. Με άλλα λόγια, εάν οι πόροι αυτοί θα έχουν συμβάλει σε μια ουσιαστική και διαρθρωτική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου ή εάν η αναπτυξιακή δυναμική θα αποδειχθεί εξαρτημένη από την έκτακτη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων αντισταθμίζουν μέρος των πιέσεων

Η Επιτροπή επισημαίνει, πάντως, ότι παρά τη μεγάλη εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές ενέργειας, το εμπορικό ισοζύγιο ενισχύεται από τις εξαγωγές διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων και τη διεύρυνση της διαφοράς μεταξύ των τιμών των διυλισμένων προϊόντων και του αργού πετρελαίου, δηλαδή του περιθωρίου διύλισης (crack spread).

Η εξέλιξη αυτή βελτιώνει τους όρους εμπορίου και ενισχύει τον αποπληθωριστή του ΑΕΠ το 2026. Δεν αναιρεί, ωστόσο, την επιβάρυνση που προκαλεί η ενεργειακή ακρίβεια στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα και κυρίως στην κατανάλωση. Πρόκειται, άλλωστε, για δύο διαφορετικές όψεις της ίδιας ενεργειακής κρίσης: οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων μπορούν να ενισχύουν το εμπορικό ισοζύγιο, την ώρα που το υψηλότερο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Το δημοσιονομικό αντίβαρο και η επόμενη ημέρα του Ταμείου Ανάκαμψης

Στο δημοσιονομικό πεδίο, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα, ενώ το δημόσιο χρέος διατηρεί την πτωτική του πορεία. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί από 145,4% το 2025 σε 135,7% το 2026, να υποχωρήσει περαιτέρω στο 130,7% το 2027 και να φτάσει στο 126,6% το 2028.

Αντίστοιχα, το δημοσιονομικό πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να περιοριστεί από 2% του ΑΕΠ το 2025 σε 0,9% το 2026, ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει από 5,1% σε 4,1%. Η μεταβολή αποδίδεται κυρίως στα επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα, το πρόσθετο κόστος των οποίων, εξαιρουμένων των ενεργειακών ενισχύσεων, υπολογίζεται σε περίπου 0,8% του ΑΕΠ για το 2026.

Στις δηλώσεις του, ο Επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αναμένεται να πάψει να είναι η χώρα με τον υψηλότερο λόγο δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ στην Ε.Ε., χάρη στη διατήρηση ισχυρών δημοσιονομικών επιδόσεων. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι το χρέος εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, επισημαίνοντας την ανάγκη συνέχισης της δημοσιονομικής προσπάθειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην επόμενη ημέρα των επενδύσεων μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης. Όπως ανέφερε, η Κομισιόν αναμένει ισχυρότερη συμβολή από την πολιτική συνοχής και τα διαρθρωτικά ταμεία, ενώ διαθέσιμοι θα παραμείνουν και πόροι του RRF μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων. Παράλληλα, στο πλαίσιο του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου από το 2028, έχουν προταθεί νέοι χρηματοδοτικοί φάκελοι για κάθε κράτος-μέλος.

Οι παρεμβάσεις στην αγορά απέναντι στην ακρίβεια

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συγκράτηση των τιμών στα βασικά καταναλωτικά αγαθά αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το υπουργείο Ανάπτυξης, όπως ανέφερε και ο νέος υφυπουργός Β. Σπανάκης, προωθεί τη νέα πρωτοβουλία «Γιορτές για Όλους», η οποία θα αντικαταστήσει το «Καλάθι των Χριστουγέννων» και προβλέπει μειώσεις τιμών έως 25% σε περισσότερους από 300 κωδικούς προϊόντων, από συνολικά 25 κατηγορίες.

Το πρόγραμμα θα τεθεί σε εφαρμογή από τις 18 έως τις 31 Δεκεμβρίου, καλύπτοντας τόσο βασικά είδη διατροφής, όπως κρέας, γαλακτοκομικά, γάλα, ζυμαρικά και ελαιόλαδο, όσο και προϊόντα με αυξημένη ζήτηση κατά την εορταστική περίοδο, όπως καφές, μπισκότα, σοκολατοειδή, ξηροί καρποί, αναψυκτικά, βασιλόπιτες και τσουρέκια. Το ύψος των εκπτώσεων θα διαφοροποιείται ανά προϊόν, ενώ η συμμετοχή των αλυσίδων σούπερ μάρκετ και των προμηθευτών θα είναι εθελοντική.

Παράλληλα, η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών αριθμεί πλέον 1.109 κωδικούς προϊόντων, με τη μέση έκπτωση να διαμορφώνεται στο 7,2%. Η δράση θα παραμείνει σε ισχύ έως το τέλος του έτους, ενώ οι καταναλωτές μπορούν να ενημερώνονται για τα συμμετέχοντα προϊόντα μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Ποσο Κάνει».

Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις επιχειρούν να προσφέρουν μια ανάσα στα νοικοκυριά σε μια περίοδο αυξημένων καταναλωτικών αναγκών. Δεν αλλάζουν, ωστόσο, τη μεγάλη εικόνα…

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα