Λαγοκέφαλος: Ο φυσικός θηρευτής του στην Ελλάδα που πρέπει να σώσουμε

Η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta αποτελεί έναν από τους ελάχιστους και πιο αποτελεσματικούς φυσικούς θηρευτές του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) στη Μεσόγειο.

Όπως είναι γνωστό, ο λαγοκέφαλος περιέχει τη θανατηφόρα νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη, η οποία αποτρέπει τους περισσότερους θαλάσσιους οργανισμούς από το να τον καταναλώσουν. Η συγκεκριμένη τοξίνη δεν καταστρέφεται με κανέναν τρόπο μαγειρέματος, όπως το ψήσιμο ή το βράσιμο, και η κατάποσή της μπορεί να προκαλέσει παράλυση του αναπνευστικού συστήματος και τελικά τον θάνατο.

Όπως επισημαίνει το MEDASSET (Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών), η Caretta caretta συγκαταλέγεται στους ελάχιστους φυσικούς θηρευτές του λαγοκέφαλου καθώς μπορεί να καταναλώσει το επικίνδυνο ψάρι χωρίς να επηρεάζεται από την τοξίνη του, γεγονός που της επιτρέπει να λειτουργεί ως ένας φυσικός ρυθμιστής του πληθυσμού του.

Από τη δική του μεριά το Αρχιπέλαγος σημειώνει σε ανακοίνωσή του πως το ψάρι Κυνηγός αποτελεί επίσης έναν από τους φυσικούς θηρευτές του λαγοκέφαλου, όπως και η ζαργάνα και άλλα είδη ψαριών. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε στομάχια Κυνηγών έχουν εντοπιστεί από 50 έως και 180 νεαρά άτομα λαγοκέφαλου. Η οργάνωση τονίζει πως στα στα πρώτα στάδια της ζωής τους, οι μικροί λαγοκέφαλοι δεν έχουν προλάβει να συσσωρεύσουν μεγάλες, θανατηφόρες ποσότητες τετροδοτοξίνης στο σώμα τους, καθώς η τοξίνη αυτή αυξάνεται σταδιακά μέσω της διατροφής τους και της ωρίμανσής τους. Αυτό επιτρέπει σε μεγάλα, ταχύτατα πελαγικά ψάρια όπως ο Κυνηγός να καταβροχθίζουν γόνους μαζικά χωρίς να δηλητηριάζονται. Ωστόσο, μόνο η Caretta caretta μπορεί να καταναλώνει ενήλικους πληθυσμούς χωρίς να κινδυνεύει η ζωή της.

Παράλληλα, λόγω της υπεραλίευσης, άλλοι μεγάλοι ιθαγενείς θηρευτές (όπως οι καρχαρίες ή οι ξιφίες) έχουν μειωθεί. Έτσι, η προστασία της θαλάσσιας χελώνας είναι πλέον ζωτικής σημασίας για να μην μείνει ο λαγοκέφαλος χωρίς κανέναν απολύτως βιολογικό περιορισμό στα νερά των θαλασσών μας. Η Ελλάδα αποτελεί τη σημαντικότερη χώρα για το είδος στη Μεσόγειο, καθώς φιλοξενεί περίπου το 60% των φωλιών ολόκληρης της Μεσογείου.

Μιλώντας στην Ημέρα Ζακύνθου, ο Αντιπεριφερειάρχης Γεωργίας, Αλιείας και Κτηνοτροφίας, Κωνσταντίνος Τσιριγώτης σημείωσε χαρακτηριστικά:

“Ο λαγοκέφαλος δημιουργεί αρκετά προβλήματα και είναι επικίνδυνος για τον ανθρώπινο οργανισμό, ξεκίνησε από τον Ινδικό Ωκεανό, πέρασε στα κυπριακά ύδατα και μετά στις ελληνικές θάλασσες, έφτασε μέχρι τα νερά της Εύβοιας και τώρα δυστυχώς μπαίνει στο Ιόνιο. Είναι μικρός ο πληθυσμός μέχρι στιγμής και προσπαθούμε με οποιοδήποτε τρόπο τουλάχιστον να μην εξαπλωθεί. Η πολιτεία αυτή τη στιγμή ευτυχώς χρηματοδοτεί τον οποιονδήποτε συλλέξει έστω και 1 kg από λαγοκέφαλο, τον πληρώνει με 5,33€. Αυτό μέχρι στιγμής είναι για το Αιγαίο και την Κρήτη. Όταν θα δει δηλαδή η πολιτεία ότι υπάρχει επέκταση του και η αύξηση του πληθυσμού και στα υπόλοιπα νερά της Ελλάδος αναγκαστικά πρέπει να επιδοτήσει και αυτά”.

Ο κ. Τσιριγώτης στάθηκε ιδιαίτερα σε έναν σημαντικό περιβαλλοντικό παράγοντα που λειτουργεί υπέρ της Ζακύνθου και των περιοχών που φιλοξενούν θαλάσσιες χελώνες όπως ο Κυπαρισσιακός Κόλπος, καθώς όπως είπαμε, η Caretta caretta αποτελεί τον κυριότερο φυσικό θηρευτή του τοξικού ψαριού: “Ο φυσικός θηρευτής του συγκεκριμένου ψαριού είναι η θαλάσσια χελώνα, που εμείς έχουμε μεγάλο αριθμό κάθε καλοκαίρι και ευτυχώς μπορεί να απομακρύνει το συγκεκριμένο ψάρι από δικά μας νερά”.

Ο κ. Τσιριγώτης κατέληξε ότι αν δυσκολέψει η κατάσταση στη συνέχεια καλό θα ήταν να επιδοτηθούν και να στηριχθούν οικονομικά και οι ψαράδες στο Ιόνιο. “Δυστυχώς δεν μπορούμε να δώσουμε ξεκάθαρες οδηγίες. Τα σαγόνια του λαγοκέφαλου μπορούν να κόψουν τα δίχτυα των ψαράδων. Το μόνο που μπορεί να γίνει είναι η πολιτεία να επεκτείνει την επιδότηση και σε άλλες θαλάσσιες περιοχές όπως στο Ιόνιο”, στη λογική των μέτρων που έχουν ληφθεί και αφορούν τους επαγγελματίες αλιείς.

Σύμφωνα με το Αρχιπέλαγος, οι πραγματικές αιτίες του προβλήματος με τους λαγοκέφαλους, αφορούν:

• Την επί δεκαετίες αποδεκάτιση των θαλασσών μας άνευ των στοιχειωδών μέτρων για την προστασία των ιχθυαποθεμάτων.
• Τους αυτοσχεδιασμούς στη διαχείριση της αλιείας από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα.
• Την υπεραλίευση που επιδεινώνεται χρόνο με τον χρόνο. Οι θάλασσές μας αδειάζουν από ψάρια, σταδιακά ερημοποιούνται οικολογικά, δημιουργώντας κενά που συχνά καταλαμβάνονται από νέα, ξενικά και εισβολικά είδη.

Όλοι οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση για το πρόβλημα του λαγοκέφαλου.

Απαιτείται συνδυασμός μέτρων: παρακολούθηση των πληθυσμών, στήριξη των αλιέων που πλήττονται, προστασία των φυσικών θηρευτών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η περίπτωση της Caretta caretta υπενθυμίζει ότι η φύση συχνά διαθέτει τους δικούς της μηχανισμούς αυτορρύθμισης. Όμως αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν μόνο όταν τα οικοσυστήματα παραμένουν υγιή. Και γι’ αυτό, όπως τονίζει το MEDASSET, “προστατεύοντας τις θαλάσσιες χελώνες δεν προστατεύουμε μόνο ένα αγαπητό είδος της Μεσογείου. Προστατεύουμε την ίδια την ισορροπία των θαλασσών μας απέναντι σε μια από τις μεγαλύτερες οικολογικές προκλήσεις των τελευταίων δεκαετιών”.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο λαγοκέφαλος προκαλεί σοβαρή οικολογική καταστροφή και μεγάλη οικονομική ζημιά στην περιοχή της Μεσογείου. Το είδος μετανάστευσε στις θάλασσές μας από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και, λόγω της έλλειψης φυσικών θηρευτών, ο πληθυσμός του αυξάνεται πλέον ανεξέλεγκτα.

Το εν λόγω ψάρι διαθέτει τέσσερα πανίσχυρα, κοφτερά δόντια που μοιάζουν με ράμφος, με τα οποία σκίζει με απίστευτη ευκολία τα δίχτυα και κόβει τα παραγάδια προκειμένου να καταβροχθίσει τα πιασμένα ψάρια. Αυτή η επιθετική συμπεριφορά, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τρέφεται κυρίως με είδη υψηλής εμπορικής αξίας, όπως χταπόδια, σουπιές και καλαμάρια, στερεί από τους αλιείς το εισόδημά τους και καταστρέφει τον εξοπλισμό τους.

Τέλος, η παρουσία του ανατρέπει πλήρως την οικολογική ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Είναι ένα εξαιρετικά χωροκτητικό ψάρι που εκτοπίζει τα ιθαγενή είδη της Μεσογείου από τα φυσικά τους καταφύγια, ενώ η ταχύτατη αναπαραγωγή του και οι τεράστιες ποσότητες τροφής που καταναλώνει εξαντλούν τους φυσικούς πόρους, αφήνοντας τα υπόλοιπα θαλάσσια είδη χωρίς τροφή.