Δημοσκοπήσεις: Γιατί μας αφορούν, πώς να τις "διαβάζουμε"

Φωτό αρχείου: Κάλπη βουλευτικών εκλογών AP

Σε κάθε προεκλογική περίοδο επανέρχεται το ερώτημα του "πόσο αξιόπιστες είναι οι δημοσκοπήσεις" και πόσο τελικά μπορούν να οριοθετήσουν τις προθέσεις της κοινής γνώμης. Τι πρέπει να προσέχουμε.

Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν, σκιαγραφούν και κυρίως "φωτογραφίζουν" σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, τις προθέσεις της κοινής γνώμης.

Εν συνεχεία οι αναλυτές προσθέτουν στα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, την ερμηνευτική τους "αξία". Όσο περισσότερα είναι τα στοιχεία και όσο πιο αντικειμενικές είναι οι ερωτήσεις όπως τίθενται, τόσο πιο πιθανό είναι ο αναλυτής να "πιάσει" επαρκώς τη τάση της κοινωνίας, χωρίς αυτή να είναι δεδομένη.

Οι εκλογές εξ ορισμού βάζουν ένα δίλημμα εξουσίας το οποίο φυσικά επηρεάζεται από τακτικές και έκτακτες κοινωνικές συνθήκες. Έτσι, οι δημοσκοπήσεις άγονται και φέρονται από τη συγκυρία, την επικαιρότητα αλλά και τη χρονική απόκλιση από ένα μεγάλο γεγονός, ενώ εκτιμάται πως όσο πιο κοντά γίνονται στην εκλογική διαδικασία, τόσο πιο πιθανό είναι να ανιχνεύσουν τις προθέσεις.

Το ασφαλέστερο μέτρο αξιοπιστίας μιας δημοσκόπησης είναι η σύγκριση με άλλες δημοσκοπήσεις που έγιναν την ίδια χρονική περίοδο, στις ίδιες περιοχές, με την ίδια μεθοδολογία.

Πρακτικά, οι δημοσκοπήσεις είναι απαραίτητες για τα πολιτικά κόμματα και τις στρατηγικές τους. Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων είναι ένα αγαθό πληροφόρησης για τον πολίτη, καθώς μπορεί να συγκρίνει την προσωπική θέση του με τις θέσεις των υπολοίπων.

Από εκεί και πέρα, ο πολίτης μπορεί να κρίνει την ανάλυση των αποτελεσμάτων, μέσα από τη δική του κρίση/λογική. Η ερμηνεία του αναλυτή αποσυνδέεται από τους αριθμούς, και φυσικά έχει να κάνει και με το Μέσο στο οποίο παρουσιάζεται (με την αξιοπιστία των ελληνικών ΜΜΕ δυστυχώς να φθίνει τα τελευταία έτη όλο και περισσότερο). Όταν τα ΜΜΕ κατακλύζονται από δημοσκοπήσεις οι οποίες εξαρχής έχουν μεθοδολογικό πρόβλημα, γίνεται αντιληπτό ότι ο στόχος δεν είναι η ανάλυση της πραγματικότητας και η ενημέρωση του κοινού, αλλά η δημιουργία εντυπώσεων και η χειραγώγηση του πολιτικού φρονήματος.

Κομβική αλλαγή στην ιστορία των πολιτικών δημοσκοπήσεων ήταν φυσικά η είσοδος των exit polls.

Στην Ελλάδα οι δημοσκοπήσεις διεξάγονται μέσα στο πλαίσιο που καθορίζεται από τον Ν. 3603/2007 και έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με κοινοβουλευτικές εκλογές, δημοψηφίσματα, εκλογές για την ανάδειξη αντιπροσώπων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά και εκλογές που διεξάγονται σε νομαρχιακό, δημοτικό και κοινοτικό επίπεδο.

Στην περίπτωση των βουλευτικών εκλογών, ο νόμος επιτρέπει στις εταιρείες που διεξάγουν τις δημοσκοπήσεις να δημοσιοποιούν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων μέχρι και μία μέρα πριν τις εκλογές, αλλά απαγορεύει να δημοσιοποιούνται ή να μεταδίδονται τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων που διενεργούνται κατά την έξοδο των εκλογέων (exit polls) από τα εκλογικά καταστήματα κατά τη μέρα της ψηφοφορίας, παρά μόνο αφού κλείσουν οι κάλπες.

Τα είδη των δημοσκοπήσεων για τον προσδιορισμό της πρόθεσης ψήφου είναι τρία και χρησιμοποιούνται ανάλογα με την περίπτωση.

Κυλιόμενες δημοσκοπήσεις

Είναι οι δημοσκοπήσεις, οι οποίες πραγματοποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα (π.χ. κάθε μήνα) σε διάστημα μεταξύ των δύο βουλευτικών εκλογών. Οι δημοσκοπήσεις αυτές έχουν μεγάλο περιθώριο σφάλματος, λόγω άρνησης συμμετοχής των πολιτών, κακής δειγματοληψίας εκ μέρους των δημοσκόπων, αλλά και λανθασμένης πρόβλεψης εξαιτίας των υψηλών ποσοστών αδιευκρίνιστης ψήφου.

Δημοσκοπήσεις εξόδου - Exit Poll

Είναι οι δημοσκοπήσεις που πραγματοποιούνται τη μέρα των εκλογών, έξω από τα εκλογικά κέντρα. Στην περίπτωση αυτή, καθοριστικό ρόλο παίζει η σωστή δειγματοληψία. Εάν το δείγμα έχει παρθεί σωστά, το περιθώριο σφάλματος είναι πολύ μικρό και έχει να κάνει κυρίως με τη διατύπωση των ερωτήσεων. Ένα πρόβλημα που μπορεί να ανακύψει είναι με τους πολίτες που δε θέλησαν να συνεργαστούν, έτσι ώστε η εκτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος να πρέπει να σταθμιστεί με τη χρήση των στατιστικών μοντέλων.

Η χρησιμότητά τους για τους πολιτικούς επιστήμονες είναι μεγάλη, μια και αναλύουν την ψήφο κατά κοινωνικές κατηγορίες, φύλο, ηλικία, μόρφωση, χαρακτηριστικά δηλαδή που δεν περιέχονται στα εκλογικά αποτελέσματα. Χρηματοδοτούνται από τους τηλεοπτικούς σταθμούς.

Δημοσκοπήσεις για την πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος

Είναι οι δημοσκοπήσεις που γίνονται τη μέρα των εκλογών για την εκτίμηση και πρόβλεψη των αποτελεσμάτων με βάση τα πρώτα δεδομένα (π.χ. πρώτα καταγεγραμμένα ψηφοδέλτια) που προέκυψαν από τις εκλογές. Η εκτίμηση γίνεται με εφαρμογή στατιστικών μοντέλων. Είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης σε σχέση με τις κυλιόμενες δημοσκοπήσεις.

Tι πρέπει να προσέχετε όταν διαβάζετε δημοσκοπήσεις

O Σύλλογος Εταιρειών Δημοσκοπήσεων και Ερευνάς Αγοράς (ΣΕΔΕΑ) έχει επιχειρήσει να ενημερώσει το κοινό για τα βασικά σημεία προσοχής στην ανάγνωση ερευνών κοινής γνώμης οι οποίες περιέχουν ερωτήσεις πρόθεσης ψήφου. Βάσει καταστατικού, κάθε εταιρεία - μέλος του ΣΕΔΕΑ ελέγχεται δύο φορές το χρόνο, εκ των οποίων η μία είναι απροειδοποίητη.

Ο οδηγός του ΣΕΔΕΑ παρακάτω.

1. Ταυτότητα έρευνας

Προσέξτε την ταυτότητα της έρευνας, όπου πρέπει να δηλώνονται τουλάχιστον τα ακόλουθα: η εταιρεία που διενήργησε την έρευνα, ο εντολέας της έρευνας, το μέγεθος του δείγματος & η γεωγραφική του κάλυψη, ο τρόπος συλλογής των στοιχείων, η περίοδος διεξαγωγής της έρευνας, το τυπικό στατιστικό σφάλμα σε σχέση με τα αποτελέσματά της και οι παράμετροι της στατιστικής στάθμισης του δείγματος.

2. Δείγμα - Μέγεθος

Προσέξτε το μέγεθος του δείγματος της έρευνας. Σε περίπτωση δημοσκόπησης με πρόθεση ψήφου για Βουλευτικές εκλογές ή Ευρωεκλογές, το δείγμα θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 1.000 άτομα.

3. Δείγμα - Ποιότητα

Προσέξτε τι αντιπροσωπεύει το δείγμα. Η δειγματοληψία στις δημοσκοπήσεις, γίνεται είτε μέσω τυχαίας διαδικασίας επιλογής των ερωτώμενων ή/ και μέσω σαφώς ορισμένων panels. Τυχόν παρεκκλίσεις του τελικού δείγματος από βασικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού, θα πρέπει να σταθμίζονται εκ των υστέρων, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η τελική αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος.

4. Πρόθεση ψήφου & Εκτίμηση ψήφου

Προσέξτε τη διάκριση ανάμεσα στην πρόθεση & την εκτίμηση ψήφου, όταν συγκρίνετε τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων.

  • Ο όρος "πρόθεση ψήφου", αφορά σε όλες τις απαντήσεις που δίνονται στην ερώτηση "Εάν είχαμε σήμερα/την επόμενη Κυριακή εκλογές τι θα ψηφίζατε;", ακόμη και όταν δεν επιλέγεται κάποιο κόμμα ή υποψήφιος.
  • Ο όρος "εκτίμηση ψήφου" αφορά στην εκτίμηση των ποσοστών των κομμάτων ή των υποψηφίων χωρίς να συμπεριλαμβάνεται η αδιευκρίνιστη ψήφος (δηλαδή εξαιρουμένων των απαντήσεων όπως "Δεν έχω αποφασίσει", "Δεν γνωρίζω", "Δεν απαντώ", "Άκυρο", "Λευκό"). Η δε διαδικασία που ακολουθείται από την κάθε εταιρεία για την εκτίμηση ψήφου θα πρέπει να προσδιορίζεται σαφώς.

5. Αδιευκρίνιστη ψήφος - Αναποφάσιστοι

Να αναζητάτε και να λαμβάνετε υπόψη το ποσοστό των αναποφάσιστων ψηφοφόρων και της συνολικής αδιευκρίνιστης ψήφου ("Δεν γνωρίζω", "Δεν απαντώ", "Άκυρο", "Λευκό").

6. Εταιρεία Δημοσκοπήσεων

Προσέξτε το όνομα της εταιρείας που διεξήγαγε την δημοσκόπηση. Οι εταιρείες μέλη του ΣΕΔΕΑ ελέγχονται ως προς την τήρηση των κανόνων δεοντολογίας που ισχύουν για τις έρευνες κοινής γνώμης και μέσω του συστήματος Ποιοτικού Ελέγχου Συλλογής Στοιχείων (ΠΕΣΣ) και πιστοποιούνται βάσει αυτού. Υπόκεινται δηλαδή οικειοθελώς και σε τακτική βάση στους ελέγχους που προβλέπει ο Ν 3603/2007 για τις εταιρείες που διενεργούν δημοσκοπήσεις και άλλες έρευνες για λογαριασμό του δημοσίου και των κομμάτων.

7. Συνδυασμός Στοιχείων Δημοσκόπησης

Οι αναγνώστες δημοσκοπήσεων είναι σημαντικό να διαβάζουν το σύνολο των στοιχείων μιας δημοσκόπησης και όχι μόνο την πρόθεση ψήφου ή την εκτίμηση εκλογικού αποτελέσματος.

Η ορθή ανάγνωση των αποτελεσμάτων μιας δημοσκόπησης είναι αυτή που οδηγεί στην έγκυρη πληροφόρηση της κοινής γνώμης για όσα συμβαίνουν σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

Εδώ θα βρείτε τις εταιρείες - μέλη του ΣΕΔΕΑ

Ακολουθήστε το News247.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ

ΜΗΝ ΤΑ ΧΑΣΕΤΕ

24MEDIA NETWORK