Ιδιωτικό χρέος: Οι πραγματικές λύσεις του ΠΑΣΟΚ υπέρ των οφειλετών

Το ιδιωτικό χρέος δεν εξαφανίστηκε επειδή έφυγε από τους ισολογισμούς των τραπεζών. Παραμένει μια ανοιχτή πληγή για την οικονομία και, κυρίως, για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Πίσω από κάθε οφειλή υπάρχει μια οικογένεια που αγωνιά για το σπίτι της, μια επιχείρηση που προσπαθεί να επιβιώσει, άνθρωποι που βρέθηκαν αντιμέτωποι μέσα σε δεκαπέντε χρόνια με την οικονομική κρίση, την πανδημία και το κύμα ακρίβειας που συνεχίζει να συρρικνώνει το διαθέσιμο εισόδημά τους.

Τι δείχνουν οι αριθμοί

Το συνολικό ιδιωτικό χρέος έχει φτάσει τα 417 δισ. ευρώ, περίπου στο 168% του ΑΕΠ, ενώ οι ληξιπρόθεσμες οφειλές ανέρχονται σε 237,8 δισ. ευρώ. Οι οφειλές προς την ΑΑΔΕ και τον ΕΦΚΑ ξεπερνούν τα 165 δισ. ευρώ, σχεδόν ένας στους δύο πολίτες έχει ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια εξακολουθούν να προσεγγίζουν τα 80 δισ. ευρώ. Αυτή είναι η πραγματική εικόνα ύστερα από επτά χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.

Η κυβέρνηση επιχείρησε να εμφανίσει το πρόγραμμα «Ηρακλής» ως επιτυχία. Στην πραγματικότητα, όμως, τα χρέη δεν μειώθηκαν· απλώς άλλαξαν διαχειριστή. Δάνεια ύψους περίπου 36 δισ. ευρώ μεταβιβάστηκαν σε επενδυτικά funds έναντι μόλις 1,5 δισ. ευρώ, δημιουργώντας τεράστια περιθώρια κερδοφορίας για όσους απέκτησαν τις απαιτήσεις και αφήνοντας τον δανειολήπτη εγκλωβισμένο στο ίδιο χρέος.

Ανάλογη είναι και η εικόνα του εξωδικαστικού μηχανισμού. Έπειτα από έξι χρόνια λειτουργίας έχουν ολοκληρωθεί μόλις 60.388 ρυθμίσεις, συνολικού ύψους 18,64 δισ. ευρώ, όταν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές φτάνουν τα 237,8 δισ. ευρώ. Κυρίως όμως, η κυβέρνηση εξακολουθεί να μην αποκαλύπτει πόσες από αυτές τις ρυθμίσεις παραμένουν βιώσιμες και πόσες έχουν ήδη καταρρεύσει. Όταν αποκρύπτεται το ουσιαστικό αποτέλεσμα ενός μέτρου, επιβεβαιώνεται ότι η διαχείριση του ιδιωτικού χρέους έχει αποτύχει.

Τι προτείνει το ΠΑΣΟΚ

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, ο Νίκος Ανδρουλάκης παρουσίασε στις 27 Αυγούστου ένα ολοκληρωμένο σχέδιο έντεκα παρεμβάσεων που ανατρέπει τη σημερινή ανισορροπία σε βάρος του οφειλέτη.

Κατ’ αρχάς, επαναφέρεται η ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας με αντικειμενικά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, δίνοντας τη δυνατότητα διατήρησής της μέσω μακροχρόνιας ρύθμισης και ειδικής μέριμνας για τους ευάλωτους. Δεύτερον, θεσπίζεται νέα ρύθμιση έως 120 δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους, ώστε να αποκτήσουν πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις. Επίσης, αναμορφώνεται ουσιαστικά ο εξωδικαστικός μηχανισμός. Η συμμετοχή των πιστωτών καθίσταται υποχρεωτική, κάθε απόρριψη πρότασης ρύθμισης αιτιολογείται και συνοδεύεται από εναλλακτική πρόταση, αυξάνονται τα όρια προστασίας των ευάλωτων και δημιουργούνται Επιτροπές Διευθέτησης Οφειλών σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα. Ακόμα, θεσπίζονται αυστηροί κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Διασφαλίζεται πλήρης ενημέρωση του οφειλέτη για το ιστορικό της οφειλής του, ουσιαστική δυνατότητα επικοινωνίας και εξυπηρέτησης και προβλέπονται κυρώσεις όταν οι υποχρεώσεις τους παραβιάζονται. Επιπλέον, κατοχυρώνεται δικαίωμα προαίρεσης του ίδιου του δανειολήπτη πριν από τη μεταβίβαση του δανείου του σε fund, ώστε να μπορεί να αποκτήσει ο ίδιος την απαίτηση πριν αυτή περάσει στη δευτερογενή αγορά.

Μια σειρά πρόσθετες παρεμβάσεις συμπληρώνουν ένα συνεκτικό πλαίσιο προστασίας: ενισχύονται τα δικαιώματα των οφειλετών απέναντι στις αναγκαστικές εκτελέσεις, δίνεται δίκαιη λύση στα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, επιβραβεύεται η συνέπεια των δανειοληπτών που τηρούν τις ρυθμίσεις τους, προστατεύεται η αγροτική γη, θεσπίζονται δικαιότεροι κανόνες για τους εγγυητές και καθιερώνεται ακατάσχετος επαγγελματικός λογαριασμός για επιχειρήσεις, ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες.

Οι παρεμβάσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία απέναντι σε μια αγορά ιδιωτικού χρέους που λειτουργεί με όρους κερδοσκοπίας. Funds που απέκτησαν δάνεια σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές διεκδικούν το σύνολο της οφειλής με όλους τους τόκους, αξιοποιούν διαφορετικές αποτιμήσεις του ίδιου ακινήτου ανάλογα με το τι τους εξυπηρετεί και, μέσω των πλειστηριασμών, συγκεντρώνουν ακίνητα που συχνά παραμένουν εκτός αγοράς, εντείνοντας την έλλειψη διαθέσιμης στέγης και επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το στεγαστικό πρόβλημα. Οι χαμένοι δεν είναι μόνο οι δανειολήπτες. Είναι συνολικά η κοινωνία και η οικονομία, που στερούνται την επανένταξη χιλιάδων πολιτών στην παραγωγική δραστηριότητα.

Το ζήτημα του ιδιωτικού χρέους δεν αφορά απλώς ένα καλύτερο σύστημα διαχείρισης οφειλών. Αφορά τι είδους οικονομία θέλουμε. Ποιος είναι ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος, πώς διασφαλίζεται η παραγωγική δραστηριότητα απέναντι στον παρασιτισμό, πώς το κράτος ασκεί τον ελεγκτικό και παρεμβατικό του ρόλο ως εγγυητής του γενικού συμφέροντος και της κοινωνικής συνοχής.

Οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ συνιστούν μια ολοκληρωμένη πολιτική απάντηση στο πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους. Μια πολιτική που αποκαθιστά την ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική σταθερότητα, τη θεσμική ευθύνη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Απέναντι σε μια κυβέρνηση που επιλέγει να συντηρεί ένα πλαίσιο το οποίο ευνοεί μονομερώς τους πιστωτές, το ΠΑΣΟΚ προτάσσει το δικαίωμα των πολιτών σε πραγματική δεύτερη ευκαιρία, δίκαιη μεταχείριση και ουσιαστική προστασία της περιουσίας τους. Αυτός είναι ο διαφορετικός δρόμος που προτείνει το ΠΑΣΟΚ: ένας δρόμος που μπορεί να δώσει προοπτική, ασφάλεια και ελπίδα στη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που το ΠΑΣΟΚ εκπροσωπεί και υπερασπίζεται.