Τι γίνεται με τα σούπερ μάρκετ στην Ευρώπη – Ποιος τα χακάρει και γιατί

Τα ψυγεία και οι καταψύκτες των σούπερ μάρκετ σε επτά ευρωπαϊκές χώρες παρουσίασαν δυσλειτουργίες, με τους θερμοστάτες τους να ρυθμίζονται εξ αποστάσεως, σε ορισμένες περιπτώσεις, φτάνοντας ακόμα και τους 50°C (122°F).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασε το νέο κύμα κυβερνοεπιθέσεων, το οποίο χαρακτήρισε ως «σκόπιμη απόπειρα διατάραξης της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων μας και υπονόμευσης της εμπιστοσύνης των καταναλωτών σε αυτήν».

Ποια σούπερ μάρκετ επηρεάστηκαν και τι σημαίνει αυτό;

Η κυβερνοεπίθεση έπληξε ψυγεία σε καταστήματα των Carrefour, Intermarché και Ikea στο Βέλγιο, των Coop και ICA στη Σουηδία, της Delhaize στο Λουξεμβούργο, της Kesko στη Φινλανδία, της SuperValu στην Ιρλανδία, καθώς και καταστήματα στην Εσθονία.

Το περιστατικό φαίνεται να αποτελεί επανάληψη των επιθέσεων που σημειώθηκαν πριν από τρεις εβδομάδες, όταν γαλλικές αλυσίδες λιανικής αναγκάστηκαν να πετάξουν τεράστιες ποσότητες τροφίμων, καθώς τα ψυγεία τους υπερθερμάνθηκαν ξαφνικά. Αυτό συνέβη όταν άγνωστοι χάκερ απέκτησαν τον έλεγχο του λογισμικού διαχείρισης των συσκευών τους, το οποίο ήταν εκτεθειμένο στο διαδίκτυο.

Κάτι παρόμοιο ενδέχεται να συνέβη και στις ΗΠΑ στις αρχές Αυγούστου, όταν μια σειρά μυστηριωδών δυσλειτουργιών σε ψυγεία έπληξε τα κυλικεία τουλάχιστον έξι στρατιωτικών βάσεων. Το Πεντάγωνο διερευνά το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης.

Υπάρχουν φόβοι ότι το περιστατικό σηματοδοτεί ένα νέο μέτωπο στις τακτικές κυβερνοεπιθέσεων και ηλεκτρονικής πειρατείας. Τα ψυγεία δεν είναι οι μόνες συσκευές των οποίων τα συστήματα ελέγχου είναι εκτεθειμένα σε χάκερ.

Πολλοί φούρνοι, πλυντήρια ρούχων, πλυντήρια πιάτων και συστήματα κεντρικής θέρμανσης είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο, ώστε να επιτρέπουν την απομακρυσμένη πρόσβαση και τον αυτοματοποιημένο έλεγχό τους.

Ποιος βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις;

Καμία πολιτικά υποκινούμενη ομάδα «hacktivists» (ακτιβιστών χάκερ) δεν έχει αναλάβει την ευθύνη, ενώ ούτε κάποια συμμορία ransomware εκμεταλλεύτηκε την ευπάθεια για να απαιτήσει πληρωμή από τα σούπερ μάρκετ. Σε κάθε περίπτωση, κάτι τέτοιο θα ήταν δύσκολο, καθώς η ζημιά έχει ήδη γίνει όταν τα ψυγεία υπερθερμαίνονται.

«Τα δύο πιο πιθανά σενάρια ως προς την προέλευση των επιθέσεων, κατά τη γνώμη μου, είναι είτε κάποιο είδος επίδειξης ισχύος και δυνατοτήτων από κρατικό παράγοντα είτε κάποιος μεμονωμένος χάκερ που πραγματοποιεί αυτές τις επιθέσεις για προσωπικούς του λόγους», δήλωσε ο Rafe Pilling, ανώτερος διευθυντής πληροφοριών απειλών στην εταιρεία κυβερνοασφάλειας Sophos.

Η θεωρία περί δράστη που συνδέεται με κάποιο κράτος φαίνεται να είναι η πιθανότερη, εν μέρει λόγω του προφανούς ψυχολογικού αντίκτυπου που προκαλεί σε μεγάλους πληθυσμούς η εικόνα των ραφιών των καταστημάτων να αδειάζουν από τρόφιμα.

Πιστεύεται ότι η Βόρεια Κορέα βρίσκεται πίσω από την κλοπή κρυπτονομισμάτων από το ανταλλακτήριο Binance την περασμένη εβδομάδα. Ωστόσο, στην παρούσα υπόθεση, στο κάδρο των πιθανών δραστών βρίσκονται επίσης χάκερ που συνδέονται με τη Ρωσία και την Κίνα.

Οι επικεφαλής των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών υποστηρίζουν ότι η Μόσχα διεξάγει μια εκστρατεία δολιοφθοράς στην Ευρώπη, η οποία εκδηλώνεται με πολλές διαφορετικές μορφές και αναμένεται να ενταθεί τους επόμενους μήνες.

Ο εντοπισμός του δράστη γίνεται δυσκολότερος λόγω της σχετικής απλότητας της κυβερνοεπίθεσης. Δεν χρειάστηκε κακόβουλο λογισμικό (malware), πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανένα ψηφιακό ίχνος του «όπλου» στον τόπο του εγκλήματος.

Ο Pilling παρομοίασε την επίθεση με το να «φοράς λαστιχένια γάντια και να πειράζεις τους διακόπτες».

Πώς είναι κάτι τέτοιο δυνατό;

Το λογισμικό που διαχειρίζεται τα επαγγελματικά ψυγεία είναι συνδεδεμένο στο διαδίκτυο, γεγονός που σημαίνει ότι οι γραμμές του κώδικά του μπορεί να παραμένουν ευάλωτες σε επιθέσεις χάκερ.

Σε αντίθεση με τους επιτραπέζιους υπολογιστές και τις κινητές συσκευές, όπου οι χρήστες και οι υπεύθυνοι πληροφορικής λαμβάνουν συχνά ειδοποιήσεις για την ανάγκη εγκατάστασης ενημερώσεων που περιλαμβάνουν διορθώσεις για διαρκώς αναδυόμενα κενά ασφαλείας, το λογισμικό συσκευών όπως τα ψυγεία μπορεί να παραμένει χωρίς ενημέρωση για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Ο Nick Jackson, διευθυντής επιχειρήσεων κυβερνοασφάλειας στην εταιρεία Bitdefender, δήλωσε ότι ένας λόγος για τον οποίο οι εταιρείες μπορεί να καθυστερούν την εγκατάσταση διορθώσεων ασφαλείας είναι ότι η διαδικασία μπορεί να απαιτεί αρκετό χρόνο. Αυτό συνεπάγεται περιόδους κατά τις οποίες τα μηχανήματα πρέπει να τεθούν εκτός λειτουργίας — κάτι που αποτελεί προφανές πρόβλημα για τις επιχειρήσεις λιανικής πώλησης τροφίμων.

Ωστόσο, όπως είπε, μια απλούστερη εξήγηση μπορεί να είναι ότι οι άνθρωποι που διαχειρίζονται τα ψυγεία δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξη του προβλήματος, «δεν το έχουν στο μυαλό τους και δεν αποτελεί προτεραιότητα στην ατζέντα τους».

Κατά το κύμα περιστατικών της Δευτέρας, η Coop στη Σουηδία ανακοίνωσε ότι ορισμένα από τα ψυγεία της ήταν συνδεδεμένα σε δίκτυο κινητής τηλεφωνίας 4G, γεγονός που τα καθιστούσε περισσότερο εκτεθειμένα.

Η ICA δήλωσε ότι το σύστημά της παρέχεται από τη δανική εταιρεία Danfoss, η οποία αντιμετώπισε προβλήματα και στη Γαλλία.

Τι μπορούν να κάνουν τα καταστήματα για να προστατευτούν;

Η απλή απάντηση είναι να εγκαταστήσουν τις απαραίτητες ενημερώσεις και διορθώσεις ασφαλείας στα συστήματα λογισμικού τους.

Σύμφωνα με τον βελγικό όμιλο ψυγείων Sabcobel, οι επιπτώσεις της κυβερνοεπίθεσης της Δευτέρας θα μπορούσαν να είναι πολύ σοβαρότερες, εάν δεν είχαν ξεκινήσει να εγκαθιστούν διορθώσεις ασφαλείας στα ψυγεία μετά την επίθεση της 12ης Οκτωβρίου στη Γαλλία.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο δεν έχει επηρεαστεί μέχρι στιγμής, οι λιανοπωλητές «συνεργάζονται επί του παρόντος με το Εθνικό Κέντρο Κυβερνοασφάλειας (NCSC), προκειμένου να διασφαλίσουν ότι τα ψυγεία και οι καταψύκτες τους είναι όσο το δυνατόν πιο προστατευμένοι από πιθανές επιθέσεις», δήλωσε ο Graham Wynn, αναπληρωτής διευθυντής ρυθμιστικών υποθέσεων της Βρετανικής Ένωσης Λιανεμπορίου (British Retail Consortium).

Γιατί δεν έχουν πληγεί ακόμη τα βρετανικά σούπερ μάρκετ;

Σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας Forescout, τα συστήματα ψύξης που είναι εκτεθειμένα στο διαδίκτυο είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελλάδα και το Βέλγιο.

Ο Daniel dos Santos, αντιπρόεδρος έρευνας της εταιρείας, δήλωσε: «Όταν ελέγξαμε τα δεδομένα για αυτά τα εκτεθειμένα συστήματα σούπερ μάρκετ που είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν βρισκόταν στην πρώτη δεκάδα».

Πρόσθεσε ότι ο κίνδυνος δεν είναι αμελητέος, αλλά «δεν θα έλεγα ότι είναι εξαιρετικά υψηλός αυτή τη στιγμή ειδικά για το Ηνωμένο Βασίλειο».

Εκπρόσωπος του Εθνικού Κέντρου Κυβερνοασφάλειας (NCSC) δήλωσε ότι το κέντρο «συνεργάζεται με τους διεθνείς εταίρους του και τον επιχειρηματικό κλάδο, προκειμένου να κατανοήσει πλήρως τις λεπτομέρειες του περιστατικού».