Η φωτιά δεν πτόησε το 7ο KinoFest: Ταινίες και κρασί στην ονειρική Achaia Clauss

Όταν ακούσαμε για την πρόσφατη φωτιά στην Achaia Clauss, ένας κόμπος ανέβηκε στον λαιμό. Η φωτιά ευτυχώς προκάλεσε περιορισμένες ζημιές και, λίγες εβδομάδες αργότερα, βρεθήκαμε εκεί για το KinoFest. Κάθε μέρα το Οινόκαστρο άνοιγε τις πύλες του για να δούμε ταινίες, κάτω από τον έναστρο ουρανό, με τη συνοδεία κρασιού.

Το Φεστιβάλ Γερμανόφωνου Κινηματογράφου πραγματοποιήθηκε για έβδομη χρονιά, από τις 23 έως τις 27 Σεπτεμβρίου, με εννέα διαγωνιστικές ταινίες και περισσότερους από 2.300 θεατές στις δωρεάν προβολές. Ανάμεσά τους βρήκαμε τις αγαπημένες μας, γνωρίσαμε την Achaia Clauss και νιώσαμε τη φροντίδα των διοργανωτών, που είχαν να αντιμετωπίσουν φέτος τις συνέπειες της φωτιάς και τον περίεργο καιρό.

Φίλοι και γνωστοί που είχαν βρεθεί στο KinoFest άλλες χρονιές μάς είχαν μιλήσει για τις οινογνωσίες, τις παρέες με τα ποτήρια του κρασιού και τις βόλτες ανάμεσα στις προβολές. Φέτος, η φωτιά άλλαξε τις συνθήκες και οι γευσιγνωσίες πέρασαν σε δεύτερο πλάνο. Τη θέση τους πήραν οι ταινίες και οι άνθρωποι που συναντήσαμε εκεί.

Οι διοργανωτές μάς μίλησαν με ανακούφιση για το ότι η φωτιά περιορίστηκε σε ένα κτίριο. Πρόκειται για το βασικό κτίριο της εισόδου στο Οινοκάστρο και ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημεία της Achaia Clauss, το οποίο υπέστη εκτεταμένες ζημιές. Ανέπαφα – ευτυχώς – έμειναν το ιστορικό αρχείο, με τα σπάνια χειρόγραφα και τις παλιές φωτογραφίες, καθώς και τα πολύτιμα βαρέλια με την παλαιωμένη μαυροδάφνη — ανάμεσά τους και κρασί από τη σοδειά του 1873.

Σε κάθε περίπτωση, η Achaia Clauss έχει κάτι από μεσαιωνικό παραμύθι, με τους πέτρινους πύργους, τις αυλές, τα κατάφυτα μονοπάτια και τα παλιά κελάρια της. Αυτή η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της χάρισε το προσωνύμιο «Οινόκαστρο», ένα όνομα που συνοδεύει μέχρι σήμερα το ιστορικό οινοποιείο.

Φτάνοντας με το δωρεάν πούλμαν από την Πάτρα γύρω στις πέντε, όταν το φως γλύκαινε πάνω στα κτίρια είχαμε χρόνο για βόλτες και κουβέντες με ένα ποτήρι κρασί στο χέρι, ώσπου νύχτωνε και φωτιζόταν η μεγάλη οθόνη.

Πρεμιέρες, προσβασιμότητα και παιδιά

Περισσότερες από 42 ταινίες γέμισαν το φετινό KinoFest: μικρού και μεγάλου μήκους, ντοκιμαντέρ και επιλογές για παιδιά, ανάμεσά τους 13 ελληνικές πρεμιέρες. Το κοινό μπορούσε να παρακολουθήσει δωρεάν κάθε προβολή στην Achaia Clauss, έναν χώρο που, όπως μας λέει ο συντονιστής του KinoFest, Αντώνης Κορκοντζήλας, έχει καθορίσει τον χαρακτήρα του φεστιβάλ.

«Προσπαθήσαμε να έχουμε ένα πρόγραμμα ποικιλόμορφο, δίνοντας έμφαση στις σύγχρονες θεματικές και στις ταινίες που ανοίγουν συζητήσεις» μας λέει. Ιδιαίτερος είναι ο ενθουσιασμός του για τις παιδικές προβολές και τα εργαστήρια, που φέτος αυξήθηκαν. Μια ταινία που θα αγγίξει ένα παιδί, μας εξηγεί, μπορεί να του αλλάξει τη ζωή. Η βροχή μπορεί να περιόρισε τη φετινή προσέλευση των μικρών θεατών, αλλά η επαφή μαζί τους συνεχίζεται τον χειμώνα, με οργανωμένες προβολές για σχολεία μέσα στην πόλη.

Η προσβασιμότητα ήταν επίσης πιο εμφανής φέτος, με ράμπες για αμαξίδια, υπότιτλους για κωφούς και βαρήκοους θεατές και προβολή με προσαρμοσμένες αισθητηριακές συνθήκες. Ο Α.Κορκοντζήλας μάς εξηγεί ότι στόχος είναι, μέχρι τη δέκατη διοργάνωση, να έχουν γίνει προσβάσιμοι όλοι οι χώροι και όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος. «Θεωρούμε ότι έχουμε καθυστερήσει να το κάνουμε», παραδέχεται. Η ελεύθερη είσοδος και η δωρεάν μετακίνηση από την Πάτρα βοηθούν ήδη περισσότερους ανθρώπους να φτάσουν στις προβολές.

Είναι ένα φεστιβάλ για την πόλη

Η Μαίρη Κολώνια, πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, γνώρισε φέτος το KinoFest και εντυπωσιάστηκε από τον χώρο και την ποιότητα εικόνας και ήχου στις υπαίθριες προβολές. «Σπάει τα όρια της Πάτρας», μας λέει, θεωρώντας ότι θα μπορούσε να σταθεί ισότιμα σε οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Μιλά με ενθουσιασμό για τα φεστιβάλ που γίνονται σε όλη την Ελλάδα, δίνοντας σε ανθρώπους κάθε ηλικίας πρόσβαση στο σινεμά και αφορμές να συναντηθούν και να συζητήσουν. Η δωρεάν είσοδος, η μετακίνηση και οι παρέες που επιστρέφουν στις προβολές του KinoFest έχουν για εκείνη ουσιαστική σημασία: «Είναι ένα φεστιβάλ για την πόλη. Για τους κατοίκους της πόλης».

Όταν καλείται να αξιολογήσει μια ταινία, εξετάζει τη σκηνοθεσία, το σενάριο, τις ερμηνείες και τη συμβολή των επιμέρους τμημάτων. Αυτό που βαραίνει ιδιαίτερα στην κρίση της είναι το ρίσκο του δημιουργού και η ματιά του πάνω στο θέμα. Την ενδιαφέρει με ποιους τρόπους η ταινία θέτει τα ερωτήματά της, τι περιθώριο αφήνει στη συζήτηση και αν αναπαράγει μια πατριαρχική οπτική. Πάντως, όπως επισημαίνει, κάθε βραβείο εκφράζει τη ματιά των συγκεκριμένων ανθρώπων που συγκροτούν την κριτική επιτροπή.

Οι ταινίες – Από τους πιο εκκεντρικούς παππούδες στο θάρρος της 12χρονης Karla

Στο πλαίσιο της παραμονής μας είδαμε έξι ταινίες, τις οποίες μετά από κάθε προβολή είχαμε τη δυνατότητα να ψηφίσουμε για το βραβείο κοινού.

Το «I’m Not Stiller» του Stefan Haupt ξεκινά με μια σύλληψη στα ελβετικά σύνορα τη δεκαετία του ’50. Ένας Αμερικανός θεωρείται από τις αρχές ο εξαφανισμένος γλύπτης Άνατολ Στίλερ, παρότι επιμένει ότι είναι άλλος άνθρωπος. Ακόμη και η εν διαστάσει σύζυγος του Στίλερ, την οποία υποδύεται η Paula Beer, τον αναγνωρίζει. Η αβεβαιότητα γύρω από την ταυτότητά του τροφοδοτεί την ιστορία και ανοίγει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: τι περιθώριο έχουμε να ορίσουμε τον εαυτό μας όταν οι άλλοι είναι βέβαιοι ότι μας γνωρίζουν;

Το «Four Minus Three» του Adrian Goiginger, βασισμένο σε αληθινή ιστορία, ακολουθεί την Μπάρμπαρα, μια επαγγελματία κλόουν που χάνει τον σύντροφο και τα δύο παιδιά της σε δυστύχημα. Η Valerie Pachner δίνει μια εξαιρετική ερμηνεία, καθώς η ηρωίδα αναζητά τον δικό της τρόπο να πενθήσει, αντιμέτωπη και με τις υποδείξεις των γύρω της. Η διαδρομή ήταν πολύ δύσκολη για τους θεατές. Η σκηνή της κηδείας με τους κλόουν ήταν ό,τι πιο αισιόδοξα πένθιμο έχουμε δει τελευταία.

Το «Oh, This Unspeakable Void» του Simon Verhoeven ήταν η δική μας αγαπημένη. Ο εικοσάχρονος Γιόαχιμ χάνει τον αδερφό του και γίνεται δεκτός στη δραματική σχολή του Μονάχου – όπου μετακομίζει στη βίλα των παππούδων του. Ανάμεσα στις αλλόκοτες ασκήσεις υποκριτικής και στις εκκεντρικές, συχνά ποτισμένες με αλκοόλ συνήθειές τους, προσπαθεί να βρει τη θέση του στον κόσμο. Το χιούμορ, η τρυφερότητα και το πένθος συνυπάρχουν με μια φυσικότητα που μας κέρδισε. Αγαπήσαμε αυτό το παράξενο σπίτι και τους ανθρώπους του, τις αμηχανίες του Γιόαχιμ, τον τρόπο που η καθημερινότητα συνεχίζεται μαζί με τoν πόνο της απώλειας.

Στο «Sometimes, I Imagine Them All at a Party», η Daniela Magnani Hüller επιστρέφει στην απόπειρα γυναικοκτονίας από την οποία επέζησε ως δεκαεπτάχρονη, με δράστη έναν συμμαθητή της. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα συναντά ανθρώπους που συνδέθηκαν με εκείνη την περίοδο. Οι συζητήσεις της φέρνουν στο προσκήνιο την ευθύνη των προσώπων και των θεσμών, αλλά και τα κενά που παραμένουν στη μνήμη. Η ίδια ήταν παρούσα στην προβολή ενός ντοκιμαντέρ στο οποίο αναλαμβάνει τον έλεγχο της αφήγησης της δικής της ιστορίας.

Το «Love Alone Can’t Make a Child / Der Wunsch» της Judith Beuth παρακολουθεί τη Μαρία και την Κριστιάνε στη δεκαετή προσπάθειά τους να αποκτήσουν παιδί. Η Μαρία ζει με αναπηρία ύστερα από ατύχημα στα νεανικά της χρόνια. Η αναμονή, οι δυσκολίες στο σύστημα υγείας και οι απογοητεύσεις δοκιμάζουν τη σχέση τους, ενώ η επιθυμία για τη μητρότητα αρχίζει να έχει διαφορετικό βάρος για καθεμία. Πόσο χώρο μπορεί να καταλάβει ένα κοινό όνειρο στη ζωή δύο ανθρώπων ειδικά όταν δεν γίνεται τελικά πραγματικότητα;

Στο «Karla» της Christina Tournatzes, ένα δωδεκάχρονο κορίτσι καταγγέλλει τον πατέρα του για σεξουαλική κακοποίηση στο Μόναχο του 1962. Η δυσκολία της να μιλήσει συναντά την απαίτηση της δικαιοσύνης για αποδείξεις. Η ταινία σε αναγκάζει να σκεφτείς όσα ζητούνται από ένα παιδί για να γίνει πιστευτό: να θυμηθεί, να περιγράψει, να εκθέσει μπροστά σε αγνώστους όσα έχει υποστεί.

Στα κελάρια της γλυκειάς Μαυροδάφνης

Στο τριήμερό μας χωρέσαμε και μια ξενάγηση στα κελάρια, όπου γνωρίσαμε καλύτερα τον άνθρωπο που έδωσε το όνομά του στην Achaia Clauss. Ο Βαυαρός Γουσταύος Κλάους έφτασε στην Πάτρα για να εργαστεί στο εμπόριο της σταφίδας και το 1861 ίδρυσε το οινοποιείο. Το 1873, μαζί με τον οινολόγο Ιάκωβο Κλίπφελ, καταγράφει τη συνταγή της μαυροδάφνης που θα συνδέσει το όνομά του με την ιστορία του ελληνικού κρασιού.  Σύμφωνα με την παράδοση, ο Κλάους έδωσε στο γλυκό βαθυκόκκινο κρασί το όνομα της αρραβωνιαστικιάς του, Δάφνης, μιας όμορφης μελαχρινής Ελληνίδας με κατάμαυρα μάτια, η οποία πέθανε σε νεαρή ηλικία. Ο μύθος αυτός ακολουθεί τη Μαυροδάφνη μέχρι σήμερα.

Μπροστά στα μεγάλα δρύινα βαρέλια, τα 153 χρόνια αποκτούν μια απρόσμενα χειροπιαστή διάσταση. Στην ξενάγηση μάς εξήγησαν ότι παίρνουν δείγματα της παλαιωμένης Μαυροδάφνης για να ελέγχουν την κατάσταση του κρασιού και ότι διατηρούν ποσότητες από νεότερες σοδειές για τις επόμενες γενιές. Κάποιος γεμίζει σήμερα ένα βαρέλι γνωρίζοντας πως άλλοι, πολύ αργότερα, θα αναλάβουν τη φροντίδα του.

Τα ξυλόγλυπτα βαρέλια, αρκετά αφιερωμένα σε ιστορικά πρόσωπα, πολιτικούς, καλλιτέχνες και προσωπικότητες των τεχνών, σε κάνουν να πλησιάσεις για να παρατηρήσεις τις λεπτομέρειες και τις υπογραφές τους. Η ξενάγηση έχει κάτι από μάθημα ιστορίας και κάτι από γνωριμία με μια τέχνη που χρειάζεται χρόνο, εμπειρία και φροντίδα.

Η συζήτηση γυρνάει αναπόφευκτα στην πρόσφατη φωτιά, που τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο, με αποτέλεσμα ευτυχώς να σωθεί ο αναντικατάστατος ιστορικός και οινικός θησαυρός της Achaia Clauss.  Στο εσωτερικό του καταστράφηκε ολοσχερώς ένα από τα δύο γραφεία του Κλάους, ενώ σοβαρή απώλεια αποτελεί και ένα ρολόι του 19ου αιώνα.

Επίλογος με τέχνη και βραβεία

Παράλληλα με το κινηματογραφικό πρόγραμμα και την ξενάγηση στο οινοποιείο, είδαμε και την εικαστική έκθεση Between the Frames. Memory in Negotiation σε σχεδιασμό και επιμέλεια της Λιάνας Ζωζά / Cube Gallery. Η έκθεση με έργα που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά στο πλαίσιο του φεστιβάλ προσεγγίζει τη μνήμη όχι ως κάτι στατικό, αλλά ως ένα πεδίο συνεχούς επαναδιαπραγμάτευσης, φέρνοντας σε διάλογο την εικαστική δημιουργία, την προσωπική και συλλογική μνήμη και τις πολιτισμικές σχέσεις Ελλάδας και Γερμανίας.

Την Κυριακή η κριτική επιτροπή του φεστιβάλ – Μαίρη Κολώνια, Σόνια Λίζα Κέντερμαν και Αλέξης Τσάφας – ανακοίνωσαν ότι το «Four Minus Three» του Adrian Goiginger απέσπασε ομόφωνα το βραβείο καλύτερης ταινίας της κριτικής επιτροπής. Η ταινία θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες από την ABCinema. Εύφημος μνεία απονεμήθηκε στο «Oh, This Unspeakable Void» του Verhoeven, ενώ το βραβείο κοινού πήρε το ελβετικό «Hello Betty» του Monnard, ο οποίος παραβρέθηκε στην έναρξη της διοργάνωσης.

Το «Hello Betty» διαδραματίζεται το 1956 και ακολουθεί τη διαφημιστική κειμενογράφο Έμι Κρεόλα, η οποία δημιουργεί τη φανταστική μαγείρισσα Betty Bossi για να προωθήσει τα προϊόντα μιας εταιρείας. Η περσόνα γίνεται τόσο δημοφιλής ώστε το κοινό πιστεύει πως πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο. Η δημιουργός της παλεύει με τον ανταγωνισμό των ανδρών συναδέλφων της και με την απαίτηση να ανταποκρίνεται στο σπίτι στο πρότυπο της ιδανικής συζύγου και μητέρας που η ίδια βοήθησε να διαδοθεί.

Η θέρμη, ο ενθουσιασμός και η επιμονή των ανθρώπων του έφεραν το KinoFest στην έβδομη χρονιά του. Φέτος, με τη φωτιά να ανατρέπει σχέδια και τον καιρό να δυσκολεύει τις προβολές, η φροντίδα τους για το φεστιβάλ φάνηκε ακόμη περισσότερο. Άλλωστε, το μήνυμα δεν είναι ποτέ οι αντιξοότητες. Το μήνυμα είναι να μπαίνει ψυχή σε ένα πρότζεκτ, να αντλεί δύναμη από τον κόσμο και να συνεχίζει. Ραντεβού του χρόνου στο 8ο KinoFest με σύγχρονες ταινίες γερμανικού κινηματογράφου που δεν προϋποθέτουν να ξέρεις γερμανικά. Έχουν (ελληνικούς) υπότιτλους!