“Το αναλογικό είναι ζωντανό – γερνάει μαζί μου, αλλάζει μαζί μου”: 5 πράγματα που μάθαμε στο masterclass του Ρένου Χαραλαμπίδη
Διαβάζεται σε 12'
Στο πλαίσιο του 67ου φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ο Ρένος Χαραλαμπίδης παρουσίασε το masterclass «Ο αναλογικός κόσμος αντεπιτίθεται» με την υποστήριξη της Φυσικό Αέριο. Αυτές είναι μερικές σκέψεις που κρατάμε μαζί μας.
- 17 Νοεμβρίου 2026 10:20
Η αξία του αναλογικού κόσμου, η δύναμη της μνήμης και η σημασία της ανθρώπινης ατέλειας σε μια εποχή που κυριαρχείται από την ψηφιακή τεχνολογία βρέθηκαν στο επίκεντρο του masterclass με τίτλο «Ρένος Χαραλαμπίδης: Ο αναλογικός κόσμος αντεπιτίθεται», που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στο Ύψιλον, στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Μια συνάντηση γύρω από τη μνήμη, τον χρόνο και την αξία των πραγμάτων που αφήνουν το αποτύπωμά τους, με μια θεματική που συναντά τη φιλοσοφία της Φυσικό Αέριο, μιας εταιρείας με 169 χρόνια ιστορίας και τη δική της ματιά σε όσα βρίσκονται «Πίσω από τα Φώτα».
Σε ένα κατάμεστο Ύψιλον, με κόσμο να παρακολουθεί ακόμα κι από το πεζοδρόμιο ακριβώς έξω από την αίθουσα, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός προσκάλεσε το κοινό σε ένα ταξίδι στην προσωπική και κινηματογραφική του διαδρομή, παρουσιάζοντας αντικείμενα, φωτογραφίες και αναμνηστικά που συνδέονται με καθοριστικές στιγμές της ζωής και της καλλιτεχνικής του πορείας. Η Φυσικό Αέριο έδωσε τη δική της αναλογική πινελιά στη συνάντηση, προσφέροντας στους παρευρισκόμενους ως δώρο ένα ξεχωριστό τετράδιο με κείμενο του Ρένου Χαραλαμπίδη: ένα αντικείμενο που συνδέεται άμεσα με τη θεματική της εκδήλωσης και την αξία του χειρόγραφου και του προσωπικού αποτυπώματος.
Η σύνδεση αυτή δεν είναι τυχαία. Με 169 χρόνια παρουσίας, η Φυσικό Αέριο έχει πίσω της μια μακρά διαδρομή, την οποία αναδεικνύει και μέσα από την επικοινωνιακή της πλατφόρμα «Πίσω από τα Φώτα». Μια προσέγγιση που στρέφει την προσοχή όχι μόνο στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά και στους ανθρώπους, στις ιστορίες, στη διαδικασία και σε όσα συνήθως δεν βρίσκονται στο προσκήνιο. Με έναν διαφορετικό τρόπο, αυτή ακριβώς η διάθεση να κοιτάξουμε πίσω από την επιφάνεια και να αναγνωρίσουμε την αξία όσων διαμορφώνουν το αποτέλεσμα διατρέχει και το masterclass του Χαραλαμπίδη.
Το masterclass προλόγισε ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στην επιστροφή του αναλογικού κόσμου και στην ανάγκη επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με τον χρόνο και την εικόνα. «Είναι μια μόδα; Είναι μια εμμονή στη νοσταλγία; Εγώ έχω την απάντηση, η οποία είναι αρνητική: όχι. Είναι μια ανάγκη, μια ανάγκη της ιστορίας της τέχνης, που θέλει να επανέλθει στην ουσία των πραγμάτων», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Όπως εξήγησε, πρόκειται για την αναζήτηση ενός διαφορετικού ρυθμού, «πιο αργού, πιο σημαντικού», που υπερβαίνει τη λογική της γρήγορης κατανάλωσης περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Έτσι λοιπόν, με παλιά αντικείμενα γύρω του και με μια απαλή μουσική να μας συντροφεύει, ο Ρένος Χαραλαμπίδης ξεκίνησε τη διαδρομή στις σκέψεις του, με παρέα το πολυάριθμο κοινό που συμμετείχε με ενθουσιασμό. Αυτά είναι πέντε από τα μαθήματα που πήραμε μαζί μας μετά από αυτή τη βραδιά.
Επιστροφή στον αναλογικό κόσμο: Κάτι πολύ περισσότερο από νοσταλγία
«Ξέρω γιατί ήρθατε όλοι σήμερα εδώ. Γιατί όλοι έχουμε μια απορία. Τι είναι αυτό που μας αναγκάζει να επιστρέψουμε στην ύλη; Τι είναι αυτό που μας αναγκάζει, για να απολαύσουμε τη ζωή, να πρέπει να την πιάσουμε με τα χέρια μας; Τι είναι αυτό που μας επιστρέφει στον αναλογικό κόσμο; Αναλογικός κόσμος είναι ο κόσμος των αναλογιών. Ο κόσμος που γίνεται απτός με τα χέρια μας, με την αφή μας».
«Οφείλω να ομολογήσω ότι είμαι από αυτούς που, όπως όλοι μας, έχω ένα κινητό στην τσέπη μου. Δεν είπα ότι αμφισβητώ τον ψηφιακό κόσμο. Είπα ότι ξαναεπιστρέφω από εκεί που ξεκίνησα. Καλώς μας ήρθες, ψηφιακή επανάσταση. Καλώς μας ήρθες, αντεπίθεση του αναλογικού κόσμου. Δεν θα συγκρουστούμε με το σήμερα, δεν θα συγκρουστούμε με το τώρα».
«Κινηματογραφώ ψηφιακά, προετοιμάζομαι αναλογικά».
Όλοι χρειαζόμαστε ένα προσωπικό μουσείο
«Οφείλουμε όλοι, όπως οι πρόγονοί μας, να έχουμε ένα προσωπικό μουσείο. Ένα προσωπικό μουσείο, ένα άλμπουμ φωτογραφιών. Παλιά που είχαμε, ήταν μουσείο, ήταν εκεί και το έπιανες».
«Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από το προσωπικό μας μουσείο, από το προσωπικό μας αρχείο. Ξέρετε, είναι πολύ ωραίο να φύγουμε από αυτή τη ζωή και να αφήσουμε πίσω μας υλικά. Δηλαδή, ακόμα και τα άλμπουμ φωτογραφιών που είχαν οι γονείς μας και εμείς δεν έχουμε. Πόσο σημαντικό είναι να μπορούμε να πατάμε σε υλικά που κάποτε υπήρξαν».
«Ο Κοντορεβιθούλης άφηνε πίσω του ρεβίθια, έτσι ώστε αν χαθεί, να βρει τον δρόμο της επιστροφής στο σπίτι του. Ήταν αναλογικός. Άφηνε ύλη. Σήμερα, αν χαθούμε μέσα μας ή χαθούμε μες στον κόσμο, τι σημαδούρες έχουμε για να γυρίσουμε; Πιστέψτε με, η σημαδούρα είναι κάτι πολύ προσωπικό».
«Τη μουσική την πιάνω. Είναι εδώ. Η μουσική δεν είναι κάπου μακριά. Η μουσική είναι εδώ. Μπορεί τώρα να μην το έχω, να μην το παίζω στο πικάπ, αλλά η μουσική είναι μαζί μου και την ακούω και η καρδιά μου ζεσταίνεται».
«Το φιλμ είναι το υλικό των ονείρων, το οποίο όμως μπορούμε να το πιάνουμε στα χέρια μας. Αυτή η κόπια είναι η κόπια από τα Φτηνά Τσιγάρα. Τα Φτηνά Τσιγάρα τα κρατάω στα χέρια μου. Το υλικό των ονείρων είναι εδώ. Ο άνθρωπος είναι και σώμα, όχι μόνο ποίηση και ιδέες».
Ο χρόνος είναι που μετατρέπει ένα αντικείμενο σε κάτι πολύτιμο
«Τι κάνει ένα παλιό κέρμα να έχει αξία; Ο χρόνος που έκατσε πάνω του. Στον ψηφιακό κόσμο δεν μπορεί να κάτσει ο χρόνος πουθενά. Μια πιστωτική κάρτα ποτέ δεν θα έχει την εμπειρία του χρόνου. Αν έχει μέσα ένα ευρώ τώρα, σε χιλιάδες χρόνια δε θα έχει περισσότερα».
Σε αυτό το σημείο, ο Χαραλαμπίδης μίλησε για ένα έργο που γύρισε το 1996. Τριάντα χρόνια αργότερα, οι αλλοιώσεις που προκάλεσαν η φύση και η χημεία έχουν δημιουργήσει μια εικόνα που δεν θα μπορούσε να έχει σχεδιάσει ο ίδιος.
«Σήμερα είναι συλλεκτικό και θα το δείτε και στην ταινία, όπου έχει καταστραφεί από τη φύση, από τη χημεία και έχει δώσει χρώματα που κανείς επαγγελματίας της ψηφιακής επεξεργασίας δεν θα μπορούσε να αναπαράγει με τον ίδιο τρόπο, δε θα μπορούσε να επιτύχει».
«Άρα λοιπόν είναι ζωντανό, αλλάζει μαζί μου, ζει μαζί μου, γερνάει μαζί μου, ολοκληρώνεται μαζί μου».
Το προσωπικό αρχείο μπορεί να γίνει η αφετηρία, ακόμα και δεκαετίες αργότερα
Ο Χαραλαμπίδης μάς παρουσίασε μια κάμερα που αγόρασε από μια λαϊκή αγορά στου Ζωγράφου το 1992. Την κράτησε για περισσότερες από τρεις δεκαετίες και τη χρησιμοποίησε τόσο στην πρώτη του ταινία όσο και στο νέο του έργο, το «Κλασικό Αριστούργημα».
«Ξεκινάω το 1992. Αν τώρα, δηλαδή, είχα μία ψηφιακή κάμερα, δεν θα υπήρχε λόγος. Μετά από τριάντα τόσα χρόνια την έχω κρατήσει. Δηλαδή, από ό,τι έχετε προσέξει, τα ψηφιακά μηχανήματα φεύγουν πολύ γρήγορα από τη ζωή μας».
Στη συνέχεια, μίλησε για μια φωτογραφία που ένας φίλος του «κατέστρεψε» κάνοντας μια γκριμάτσα και χαλώντας το στιγμιότυπο.
«Τότε μου κατέστρεψε τη φωτογραφία. Τριάντα χρόνια μετά, λόγω της φωτογραφίας αυτής, εμπνεύστηκα το Κλασικό Αριστούργημα και το ενέταξα στην ταινία. Αν δεν ήταν ο αναλογικός κόσμος που είχε πολύ καλά κρύψει νάρκες για τριάντα χρόνια, μετά να τις πατήσω, δεν θα υπήρχε αυτή τη στιγμή στην ταινία».
«Αν εγώ δεν είχα το αρχείο μου – ένα αρχείο που όλοι ξέρουμε ότι ετοιμάζουμε – αν δεν είχα το προσωπικό μου μουσείο Ρένου Χαραλαμπίδη, δεν θα υπήρχε αυτή η ταινία».
Το χειρόγραφο αποκαλύπτει χαρακτήρα, και πράγματα για εμάς που δεν αποτυπώνει το πληκτρολόγιο
«Συνειδητοποιώ ότι σκέπτομαι πιο βαθιά γράφοντας με το χέρι. Είσαι πιο πολύ εσύ, ο γραφικός σου χαρακτήρας, που δεν αποκαλύπτεται στον ψηφιακό κόσμο. Είναι το βαθύ μας χάραγμα, ξέρετε. Άλλο χαρακτήρας, άλλο η προσωπικότητα».
«Η προσωπικότητά μας μπορεί να φανεί σε μια σελίδα στο ίντερνετ. Ο χαρακτήρας μου, όμως, θα φανεί από τον τρόπο που γράφω. Έχω ένα πρόβλημα; Πάω σπίτι μου, κάθομαι, το γράφω και το τακτοποιώ. Αν το γράψω στο κομπιούτερ, δεν το τακτοποιώ».
«Γράφοντας με το χέρι, έρχεσαι πιο κοντά στον πυρήνα σου».
«Γιατί μέσα στα ορθογραφικά λάθη, ξέρετε, είμαι εγώ. Η ανθρωπίλα. Ο ψηφιακός κόσμος έχει στημένα λάθη. Ο αναλογικός κόσμος έχει αληθινά λάθη. Τα ορθογραφικά μου λάθη είναι κι αυτά μέρος της υπογραφής μου».
«Μια κοπέλα μου είχε γράψει ένα υπέροχο ερωτικό γράμμα με πάρα πολλά ορθογραφικά λάθη. Το διάβαζα τις προάλλες και δεν με ενδιέφερε το γράμμα. Με ενδιέφεραν τα ορθογραφικά της λάθη. Πόσο υπέροχα ήταν τα λάθη της. Αυτό το γράμμα το έκανε μοναδικό. Και αν το έγραφε σωστά, τι νόημα έχει;»
Μετά το masterclass: Η αναλογική εμπειρία συνεχίστηκε
Η εμπειρία δεν περιορίστηκε στην αίθουσα του masterclass. Η Φυσικό Αέριο είχε φροντίσει ώστε η συνάντηση να συνεχιστεί και μετά το τέλος της συζήτησης, με ένα afterparty που έδωσε στο κοινό την ευκαιρία να παραμείνει στον χώρο και να ανταλλάξει εντυπώσεις. Καφές και νεγκρόνι προσφέρθηκαν στους παρευρισκόμενους, ενώ η μουσική παρέμεινε πιστή στην επιθυμία του Χαραλαμπίδη: απαλή τζαζ, όπως ακριβώς είχε φανταστεί να συνοδεύει την εκδήλωση.
Η κινηματογραφική συνάντηση συνεχίστηκε και την επόμενη ημέρα, αυτή τη φορά στο σινεμά Απόλλων, με την προβολή της ταινίας του Ρένου Χαραλαμπίδη «Κλασικό Αριστούργημα». Η Φυσικό Αέριο προσέφερε ζεστό κρασί σε εμαγιέ κούπες στους θεατές. Κάποια στιγμή άρχισε να βρέχει, οι ομπρέλες άνοιξαν, αλλά κανείς δεν έφυγε. Μια μικρή, απρόσμενη σκηνή που έμοιαζε να συμπληρώνει ιδανικά τη συζήτηση της προηγούμενης ημέρας για τη σημασία των κοινών εμπειριών και των στιγμών που μένουν στη μνήμη.
Από το τετράδιο που πήραν μαζί τους οι συμμετέχοντες μέχρι τις συζητήσεις μετά το masterclass και την προβολή της επόμενης ημέρας, η παρουσία της Φυσικό Αέριο λειτούργησε ως μέρος μιας ευρύτερης εμπειρίας γύρω από τον κινηματογράφο, τους ανθρώπους και τις ιστορίες που αφήνουν πίσω τους. Μια εμπειρία που συναντά τη βασική ιδέα του «Πίσω από τα Φώτα»: να στρέφουμε την προσοχή σε όσα δεν φαίνονται πάντα, αλλά έχουν τη δική τους αξία στη διαμόρφωση κάθε αποτελέσματος.