Από το αόρατο στο ορατό ή πώς να αναπαραστήσεις το αδιανόητο

Η έκθεση καλεί τους επισκέπτες να αναγνωρίσουν και να επανεξετάσουν την κλιματική κρίση όχι μόνο ως περιβαλλοντική καταστροφή, αλλά ως απόρροια των πολιτικών και οικονομικών συστημάτων που κυριαρχούν στον πλανήτη. Αυτή δεν είναι αλήθεια;

Είχα την τύχη να είναι καλή μου φίλη η φωτογράφος Εφη Χαλιορή που εκθέτει μεταξύ άλλων στην “Servare Intaminatum” η οποία, ένα βράδυ μεταξύ τυρού και αχλαδιού, μου μίλησε για την έκθεση. Ετρεξα να τη δω φυσικά και έμεινα άφωνη. Αφωνη, συγκλονισμένη – εκεί, αν απομονώσεις τους ήχους του εξωτερικού περιβάλλοντος και ξεχάσεις από πού ήρθες και πού θα πας μετά την επίσκεψη και καταφέρεις να αφεθείς στην ατμόσφαιρα και στις σοκαριστικές εικόνες, θα νιώσεις στο πετσί σου και βαθιά στο στομάχι σου, πώς οι ίδιοι γινόμαστε μικροί εγκληματίες της ομορφιάς που μας χαρίστηκε. Και γιατί; Πάντα γιατί ένα «κέρδος», τελικά συχνά ακατανόητο και ακατονόμαστο κερδίζει μπροστά στην ίδια την υγεία μας στην τελική.

Για λίγες ημέρες ακόμα λοιπόν, ο Λόφος Νυμφών μετατρέπεται σε σημείο συνάντησης σύγχρονης τέχνης, επιστήμης και δημόσιου διαλόγου γύρω από την κλιματική κρίση. Η ομαδική εικαστική έκθεση σύγχρονης τέχνης «Servare Intaminatum. Κλιματική Κρίση – Από το Αόρατο στο Ορατό ή πώς να αναπαραστήσεις το αδιανόητο», σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα αριθμεί τη συμμετοχή 22 καλλιτεχνών, 6 σχημάτων performance και περισσότερων από 25 ομιλητριών και ομιλητών.

Στο βιβλίο του «Η Γη χωρίς εμάς», ο Alan Weisman προτείνει ένα νοητικό πείραμα ώστε να κατανοήσουμε το κλιματικό παρόν μας: τι απομένει από τον άνθρωπο αν η παρουσία του στη Γη έχει ήδη ολοκληρωθεί; Ποιο είναι το αχνό αλλά ανθεκτικό σημάδι που αφήνει πίσω του στον πλανήτη — ή ακόμη και στο σύμπαν;

Δεν πρόκειται απλώς για ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά για μια διαρθρωτική κρίση που αναδεικνύει τις συνέπειες ενός τρόπου ανάπτυξης βασισμένου στην υπερκατανάλωση, την εκμετάλλευση φυσικών πόρων και την εκμετάλλευση των ανθρώπων, ειδικά των φτωχότερων και πιο περιθωριοποιημένων πληθυσμών του πλανήτη. Παράλληλα, επιχειρεί να επαναφέρει στο βλέμμα ό,τι συστηματικά αποκρύπτεται: απόβλητα, ρύπανση, τοξικά κατάλοιπα, ενεργειακά ίχνη και διαστημικά απορρίμματα, που αποκαλύπτουν ότι η λογική της απόρριψης δεν γνωρίζει όρια. Το Σύμπαν μετατρέπεται σε συνέχεια της γήινης χωματερής, επιβεβαιώνοντας ότι η κρίση δεν αφορά μόνο τη Γη, αλλά και το ίδιο το φαντασιακό της ανθρώπινης κυριαρχίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η τέχνη γίνεται ο τόπος όπου το αδιανόητο της κλιματικής κρίσης μπορεί να αποκτήσει μορφή, αποκαλύπτοντας την αλληλεξάρτηση του ανθρώπου με τη φύση και τη σημασία της κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης.

Οι καλλιτέχνες και οι καλλιτέχνιδες που συμμετέχουν συγκροτούν, μέσα από τα έργα τους, μια συνολική και συλλογικού τύπου παρέμβαση στον χώρο του Αστεροσκοπείου. Η συνύπαρξη χώρου και έργων αναδεικνύει το μείζον πολιτικό, οικονομικό και πολιτισμικό ζήτημα της κλιματικής κρίσης, που γιγαντώνεται και απειλεί την ποιότητα ζωής των έμβιων όντων στον πλανήτη Γη. Το κοντράστ ανάμεσα στον χώρο και τα έργα δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος για ερωτήματα, ιδέες και στοχασμούς πάνω στα κρίσιμα και υπό διεθνή συζήτηση ζητήματα που θέτει η κλιματική κρίση.

Η έκθεση μας καλεί να φανταστούμε τη Γη όχι ως αντικείμενο εκμετάλλευσης, αλλά ως ζωντανό σώμα, εύθραυστο και κοινό. Το ερώτημα, ίσως τελικά, δεν είναι πώς θα σωθεί ο πλανήτης, αλλά πώς θα μάθουμε να ζούμε χωρίς να λειτουργούμε ως παράσιτα. Πώς θα μετασχηματίσουμε τα απόβλητα σε μνήμη, την κρίση σε αφήγηση και την καταστροφή σε αφετηρία ενός άλλου τρόπου ζωής και ύπαρξης; Αυτά δεν είναι ρητορικά ερωτήματα. Είναι οι μόνες ερωτήσεις που μετράνε.

Ο επιμελητής της έκθεσης, Δημήτρης Τρίκας, πραγματοποιεί ξεναγήσεις για το κοινό στις 1, 2 και 4 Ιουλίου 2026, στις 20:00.

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες/ιδες: Δημήτρης Αληθεινός, Γιώργος Δρόσος, Ράνια Εμμανουηλίδου, Δημήτρης Εφέογλου, Θοδωρής Ζαφειρόπουλος, Νίκος Iavazzo & Ανδρέας Καλλή, Αναστάσης Καρράς, Πέγκυ Κλιάφα, Κώστας Κοϊνός, Παναγιώτης Κουλουράς, Ανδρέας Λόλης, Κατερίνα Μπότσαρη, Πανδώρα Μουρίκη, Ελένη Πανουκλιά, Αντιγόνη Πασίδη, Άννα Προβατάρη, Πάνος Σκλαβενίτης, Κώστας Τζημούλης, Klajdi Tsano, Έφη Χαλιορή, Δέσποινα Χαριτωνίδη.