Τάκης Τλούπας: Το παγκόσμιο βλέμμα ενός παγκόσμιο φωτογράφου

Είχα την τύχη να γνωρίσω τη Βάνια Τλούπα πριν από λίγα χρόνια. «Είχα την τύχη» γιατί δεν γνώρισα απλώς μία εξαιρετική φωτογράφο που μου έκανε την τιμή να με συμπεριλάβει στα πορτρέτα της έκθεσης που έκανε “50 women over 50” στην Ελληνοαμερικανική Ενωση, αλλά γιατί ανακάλυψα έναν υπέροχο άνθρωπο, με ευαισθησίες σπάνιες για την εποχή και αληθινές, που θα είναι δίπλα σου για πάντα και για όλα.

Η πλευρά τώρα της κόρης, είναι επίσης ενδιαφέρουσα: η Βάνια δεν αγαπά απλώς πολύ έναν πατέρα, έχει μεγάλο βαθύ και απεριόριστο θαυμασμό στο έργο του και επιμελείται με κόπο και μεγάλη αφοσίωση του ανεκτίμητο αρχείο του. Ένα αρχείο με θησαυρούς της Ελλάδας ενώ τώρα ανακαλύπτουμε και την Ευρώπη μέσα από τα δικά του μάτια.

Ο φωτογράφος, στρέφει αυτή τη φορά το βλέμμα του πέρα από τα ελληνικά σύνορα και καταγράφει πόλεις, τοπία, ανθρώπους και στιγμές με ξεχωριστή ειλικρίνεια και ρομαντισμό. Η έκθεση «Μία άλλη Ευρώπη – Τάκης Τλούπας», είναι αφιερωμένη σε μια λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά γοητευτική πτυχή του έργου του και παρουσιάζει φωτογραφίες από τα ευρωπαϊκά ταξίδια του κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Οι εικόνες του δεν λειτουργούν απλώς ως ταξιδιωτικά τεκμήρια αλλά ως αποτυπώσεις ενός βλέμματος που αναζητούσε σε κάθε τόπο την κοινή ανθρώπινη εμπειρία.

Στις γκαλερί της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης μαζί με τις φωτογραφίες του παρουσιάζονται προσωπικά αντικείμενα, αρχειακό υλικό και η χαρακτηριστική Vespa του. Επίσης, θα προβληθούν αποσπάσματα του ντοκιμαντέρ της Καλλιόπης Λεγάκη «Το φωτογραφείο του μπαμπά μου». Ο Τάκης Τλούπας αφιέρωσε τη ζωή του στη φωτογραφία και στην καταγραφή της Ελλάδας που άλλαζε. Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες κατέγραψε τοπία, ανθρώπους και καθημερινές ιστορίες, δημιουργώντας ένα πολύτιμο φωτογραφικό αρχείο ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας. Το 1994 τιμήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού για τη συνολική προσφορά του. Μέχρι τον θάνατό του, το 2003, παρέμεινε ενεργός στη φωτογραφία. Η εκτύπωση του φωτογραφικού υλικού, πραγματοποιήθηκε σε φωτογραφικό χαρτί Fujifilm DP II.

Ο Τάκης Τλούπας έχει ταυτιστεί κυρίως με τη Θεσσαλία και την ελληνική ύπαιθρο. Τι αποκαλύπτει αυτή η έκθεση για έναν Τλούπα που μέχρι σήμερα γνωρίζαμε λιγότερο;

Η έκθεση «Μια άλλη Ευρώπη» ανατρέπει την εικόνα του Τάκη Τλούπα ως δημιουργού
προσηλωμένου αποκλειστικά στην ελληνική ύπαιθρο, αποκαλύπτοντας έναν ανήσυχο,
κοσμοπολίτη οδοιπόρο. Το φωτογραφικό υλικό από τα ταξίδια του με τη Vespa και το Citroën 2CV στις δεκαετίες του 1950 και 1960 φέρνει στο φως έναν καλλιτέχνη με ευρωπαϊκό αέρα και παγκόσμια ματιά. Ο Τλούπας δεν φωτογραφίζει ως τουρίστας, αλλά ως διεισδυτικός
παρατηρητής του αστικού τοπίου και της καθημερινότητας στη Γαλλία, στην Ιταλία,
στην Αυστρία. Στο επίκεντρο παραμένει πάντα η ίδια βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση που έχει, είτε αντικρίζει τον Θεσσαλό αγρότη είτε τον Ευρωπαίο αστό, αναζητά και αποτυπώνει με την ίδια ειλικρίνεια την κοινή ανθρώπινη μοίρα και αξιοπρέπεια.

Βλέποντας σήμερα τις φωτογραφίες από τα ταξίδια του στην Ευρώπη, τι σου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση; Ανακάλυψες κι εσύ κάτι καινούργιο για το βλέμμα του πατέρα σου;

Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο, ήταν η απίστευτη νεωτερικότητα και η ελευθερία του βλέμματός του. Αν και μεγάλωσα μέσα στο αρχείο του, το ευρωπαϊκό υλικό των δεκαετιών του ’50 και ’60, μου σύστησε την κοσμοπολίτικη πλευρά του πατέρα μου. Είχα συνηθίσει, όπως όλος ο κόσμος, να τον συνδέω με την ύπαιθρο, τον μόχθο και το ελληνικό φως. Όταν όμως αντίκρισα αυτό το ανέκδοτο υλικό με εντυπωσίασε το πόσο φυσικά, μετατόπισε την τέχνη του, από τον θεσσαλικό κάμπο στο σύγχρονο αστικό τοπίο. Ανακάλυψα μια οπτική χωρίς σύνορα, γεμάτη πρωτόγνωρη γεωμετρία και δυναμισμό.

Με ποια κριτήρια επέλεξες τις φωτογραφίες της έκθεσης μέσα από ένα τόσο μεγάλο αρχείο; Υπήρξαν εικόνες που σε δυσκόλεψαν ιδιαιτέρως να αφήσεις εκτός;

Η επιλογή είναι πάντα απίστευτα δύσκολη, επειδή το υλικό είναι εξαιρετικά σημαντικό και πολύτιμο. Για να μην χαθώ, κοιτάζω κάθε φορά να δημιουργώ μια ιστορία, ένα κεντρικό νήμα που ουσιαστικά να με καθοδηγεί στις επιλογές μου. Ακόμα κι έτσι όμως, μέχρι την τελευταία στιγμή κάνω αλλαγές. Όμως η οικονομία μιας έκθεσης απαιτεί αυστηρότητα για να μείνει καθαρό το κεντρικό μήνυμα. Βέβαια, το ότι κάποιες φωτογραφίες δεν επιλέγονται και παραμένουν στο αρχείο, δεν σημαίνει ότι κλείνονται σε ένα συρτάρι και δεν έχει κανείς πρόσβαση να τις δει. Το αρχείο είναι ζωντανό, αρχειοθετημένο και τεκμηριωμένο σε ένα μεγάλο μέρος.
Όταν έπρεπε να διαλέξω τις εικόνες για την συγκεκριμένη έκθεση, η πρόκληση ήταν να αναδείξω την αγάπη του για τα ταξίδια. Θέλω ο επισκέπτης να μπαίνει στην έκθεση και να νιώθει ότι ταξιδεύει μαζί του.

Όταν ο Τλούπας έβγαινε στην Ευρώπη, άλλαζε ο τρόπος με τον οποίο κοιτούσε τους ανθρώπους και τον χώρο ή παρέμενε αναγνωρίσιμη η ίδια ματιά;

Το σκηνικό άλλαζε ριζικά, αλλά η βαθιά ανθρωποκεντρική του ματιά, παρέμενε απολύτως αναγνωρίσιμη.
Στην Ευρώπη πειραματίστηκε περισσότερο με τις γραμμές των κτιρίων, τις σκιές, τις αντανακλάσεις και την κίνηση της πόλης. Όμως, ο τρόπος που πλησίαζε την ανθρώπινη φιγούρα, μέσα σε αυτό το νέο αστικό περιβάλλον, είχε την ίδια ακριβώς τρυφερότητα, τον ίδιο σεβασμό και την ίδια καθαρότητα. Δεν άλλαξε το βλέμμα του, απλώς το διαφορετικό φως και οι ρυθμοί της Ευρώπης αποκάλυψαν νέες πτυχές του. Ο πατέρας μου δεν ήταν διαφορετικός φωτογράφος στην Ευρώπη. Αντίθετα, ήταν ακριβώς ο ίδιος, κι αυτό είναι το μαγικό.

Είσαι ταυτόχρονα κόρη του και φωτογράφος. Πόσο δύσκολο είναι να επιμελείσαι το έργο του χωρίς να παρεμβάλλεται η προσωπική μνήμη και η συναισθηματική σχέση; ‘Η παρεμβάλλεται και δεν πειράζει;

Σαφώς η ιδιότητα της φωτογράφου, μου δίνει την τεχνική απόσταση να κρίνω τη σύνθεση ή το φως. Όμως, ως κόρη του, ξέρω τις σιωπές του, την οπτική του και τι τον συγκινούσε. Η προσωπική μνήμη είναι το κλειδί για να ξεκλειδώσω το αρχείο του.
Γι’ αυτό και η έκθεση αυτή, δεν έγινε με την οπτική ενός ουδέτερου επιμελητή, αλλά με πολλή αγάπη.
Σήμερα, κάθε φορά που επιστρέφω στο υλικό, ο «μπαμπάς» μεταμορφώνεται διαρκώς μέσα μου σε έναν ολοένα και πιο σπουδαίο δημιουργό. Αντιλαμβάνομαι ότι δεν κατέγραφε απλώς τη ζωή, αλλά διέσωζε την ψυχή μιας ολόκληρης εποχής. Η συναισθηματική σχέση είναι η γέφυρα για να αγγίξω το έργο του με το δέος και τον σεβασμό που του αξίζει.

Υπάρχει κάποια φωτογραφία της έκθεσης που για σένα έχει μια ιδιαίτερη προσωπική ιστορία ή που αισθάνεσαι ότι συμπυκνώνει καλύτερα τον άνθρωπο και τον φωτογράφο Τάκη Τλούπα;

Για μένα, η φωτογραφία που συμπυκνώνει απόλυτα τον άνθρωπο και τον καλλιτέχνη είναι εκείνη με τη Vespa του, φορτωμένη σε έναν ευρωπαϊκό δρόμο.
Αυτή η φωτογραφία συμπυκνώνει τα πάντα για εκείνον, την ελευθερία, τη δίψα για ζωή και τη μαγεία του άγνωστου που τον καθοδηγούσε. Δείχνει τον άνθρωπο που δεν φοβόταν να αφήσει την ασφάλεια του τόπου του για να γνωρίσει τον κόσμο, έχοντας ως μοναδικά εφόδια τη Vespa του, το βλέμμα του, τη φωτογραφική μηχανή του και ένα χαμόγελο. Για εμένα, αυτή η λήψη είναι η ίδια η ουσία του πατέρα μου, ενός ελεύθερου πνεύματος και ενός ανήσυχου δημιουργού.

Περισσότερα από είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό του, τι πιστεύεις ότι μπορεί να πει το έργο του Τάκη Τλούπα σε έναν νέο άνθρωπο που βλέπει σήμερα αυτές τις φωτογραφίες για πρώτη φορά;

Πιστεύω ότι το έργο του μπορεί να δείξει σε έναν νέο άνθρωπο, πως ο Τάκης Τλούπας ήταν ένας δημιουργός, που βρισκόταν πάντα μπροστά από την εποχή του.
Αν και οι εικόνες αυτές αποτυπώνουν μια άλλη δεκαετία, η φρεσκάδα, η γεωμετρία και η ελευθερία τους, παραμένουν αφοπλιστικά σύγχρονες. Σε μια εποχή, που οι νέοι κατακλύζονται από εκατοντάδες γρήγορες, φιλτραρισμένες εικόνες στα κινητά τους, οι φωτογραφίες του πατέρα μου, προσφέρουν ένα μάθημα αυθεντικότητας. Τους δείχνει πώς να επιβραδύνουν και να κοιτάζουν τον κόσμο με ουσιαστική περιέργεια, καθαρότητα και σεβασμό.
Το έργο του αποδεικνύει ότι η πραγματική πρωτοπορία δεν κρύβεται στα τεχνολογικά μέσα, αλλά στην ψυχή και στην τόλμη του δημιουργού να ξεπερνά τα όρια του τόπου του. Τους καλεί, να βγουν και να δουν τον κόσμο με ανοιχτό βλέμμα.

Ελληνοαμερικανική Ένωση, Μασσαλίας 22, Αθήνα, τηλ. 210 3680972

Διάρκεια: Από 02 Οκτ. ως 04 Νοεμβρίου