Η Art Athina συναντά μια άλλη Αθήνα: Η Γιάννα Γραμματοπούλου μιλά για το στοίχημα του Ρέντη

Η Art Athina διανύει φέτος μια από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές της διαδρομής της. Η μετακόμιση από το Ζάππειο στο Onassis Ready, στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη, αλλάζει τη φυσιογνωμία της διοργάνωσης και ανοίγει μια συζήτηση για τη γεωγραφία της σύγχρονης τέχνης στην Αθήνα. Με 65 γκαλερί από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ένα πλούσιο παράλληλο πρόγραμμα και δράσεις που επεκτείνονται στη γειτονιά, η 33η διοργάνωση επιχειρεί να συναντήσει ένα ακόμη ευρύτερο κοινό.

Από το 1993, όταν ξεκίνησε η Art Athina, μέχρι σήμερα, πολλά έχουν αλλάξει στην ελληνική εικαστική σκηνή. Οι Έλληνες καλλιτέχνες διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στο εξωτερικό, νέοι ανεξάρτητοι χώροι τέχνης αναπτύσσονται και πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ μια νεότερη γενιά επισκεπτών αρχίζει να ενδιαφέρεται και για τη συλλογή έργων τέχνης.

Η πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης και ψυχή της Art Athina, Γιάννα Γραμματοπούλου, μιλά στο NEWS 24/7 για το στοίχημα της μετακόμισης στον Ρέντη, τη θέση της σύγχρονης τέχνης στην καθημερινότητα της ελληνικής πόλης, τις δυνατότητες αλλά και τις αδυναμίες της εγχώριας αγοράς τέχνης και τη θέση που μπορεί να διεκδικήσει η Αθήνα στον διεθνή εικαστικό χάρτη.

Η Art Athina αφήνει φέτος το Ζάππειο και μεταφέρεται στο Onassis Ready, έναν χώρο με έντονο βιομηχανικό χαρακτήρα, στον Ρέντη. Τι σηματοδοτεί αυτή η μετάβαση για τη φυσιογνωμία της διοργάνωσης και πώς επηρεάζει την παρουσίαση των έργων και την εμπειρία των επισκεπτών;

Η μεταφορά της Art Athina από το ιστορικό κέντρο της πόλης, όπου πραγματοποιούνταν τα προηγούμενα χρόνια σε ένα βιομηχανικό περιβάλλον, αποτελεί για εμάς ευκαιρία για περαιτέρω εξέλιξη του θεσμού και ανανέωσης της σχέσης της με την πόλη. Η Art Athina επιδιώκει να συνδεθεί ουσιαστικά με την περιοχή, να αντλήσει έμπνευση από την ιστορία της αλλά και τις καθημερινές συνήθειες που τη διατρέχουν και εντέλει, να αφήσει το δικό της πολιτιστικό στίγμα. Για τον λόγο αυτό, το παράλληλο πρόγραμμα που αγκαλιάζει τον βασικό πυρήνα των γκαλερί, «βγαίνει» στη γειτονιά στην ενότητα των performance αλλά και του εκπαιδευτικού προγράμματος για παιδιά.

Το πειραματιζόμενο 11ο εργαστήριο της ΑΣΚΤ, σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα και τους φορείς της περιοχής, διαμορφώνει μια δημιουργική και παιγνιώδη διαδρομή, η οποία αναδεικνύει την ιδιαίτερη ταυτότητα της γειτονιάς. Παράλληλα, μέσα από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, η γειτονιά γίνεται αφετηρία παρατήρησης και δημιουργίας, φέρνοντας τα παιδιά σε επαφή με την τοπική κοινότητα και τους ανθρώπους της.

Φιλοδοξία μας είναι η Art Athina 2026 να ξεπεράσει τον χαρακτήρα μιας καθιερωμένης συνάντησης για το κοινό της σύγχρονης τέχνης και να λειτουργήσει ως αφορμή για μια διαφορετική γνωριμία με την Αθήνα. Μια πρόσκληση να εξερευνήσουμε περιοχές που βρίσκονται έξω από τις συνηθισμένες πολιτιστικές διαδρομές, να ανακαλύψουμε νέες ιστορίες και να αναγνωρίσουμε τις δημιουργικές δυνατότητες που υπάρχουν σε κάθε γωνιά της πόλης.

Ποια είναι τα σημαντικότερα σημεία του φετινού προγράμματος και ποιες συμμετοχές ή δράσεις θεωρείτε ότι αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής;

Ο επισκέπτης αξίζει να αφιερώσει αρκετό χρόνο στην περιήγησή του στα περίπτερα των γκαλερί, καθώς αποτελούν τον κεντρικό πυρήνα της Art Athina και προσφέρουν τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με ένα ευρύ και πολυδιάστατο δείγμα της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα κατέχει η ενότητα Project Spaces, με τίτλο Holding Ground, την οποία επιμελείται η ομάδα της ARTWORKS, με τη Μαρίλη Κωνσταντινοπούλου και τον Πάνο Γιαννικόπουλο. Η συγκεκριμένη ενότητα επιχειρεί να αναδείξει λιγότερο προβεβλημένες πτυχές της ελληνικής καλλιτεχνικής σκηνής, παρουσιάζοντας ανεξάρτητους χώρους τέχνης που δραστηριοποιούνται σε νησιά, μικρότερες πόλεις και αγροτικές περιοχές, διευρύνοντας έτσι την εικόνα της καλλιτεχνικής παραγωγής πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Εξίσου αξιοσημείωτη είναι η ενότητα Design, σε επιμέλεια της Τίνας Δασκαλαντωνάκη και του Μάνθου Καλούμενου, η οποία εστιάζει στη σύγχρονη ελληνική δημιουργία στον χώρο του design. Μέσα από έπιπλα και αντικείμενα που ξεφεύγουν από την αυστηρά χρηστική τους διάσταση, αναδεικνύονται οι εκφραστικές δυνατότητες της φόρμας, της υφής και των υλικών.

Η εμπειρία, ωστόσο, δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην περιήγηση στα εκθεσιακά περίπτερα. Το παράλληλο πρόγραμμα της διοργάνωσης περιλαμβάνει μια σειρά από δράσεις που προσθέτουν διαφορετικές διαστάσεις στην επίσκεψη. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το πρόγραμμα Performance, σε επιμέλεια του Νικόλα Βαμβουκλή και με τίτλο DESIRE AFTER ALL, το οποίο προσεγγίζει φέτος την έννοια της επιθυμίας μέσα από την καλλιτεχνική έκφραση. Παράλληλα, η ενότητα ONSITE φιλοξενεί την performance Αιματοβαμμένη Πανήγυρις (Με Ιδρωμένους Ναύτες και Βελούδινο Αγριογούρουνο), υπό την επίβλεψη του Κωστή Σταφυλάκη. Αξιοποιώντας πραγματικές αφηγήσεις, στοιχεία μυθοπλασίας και ιστορίες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα, η δράση δημιουργεί ένα ιδιότυπο συλλογικό αφήγημα, εξερευνώντας τη γειτονιά του Ρέντη. Στο πρόγραμμα συμμετέχει επίσης το Flux Laboratory, το οποίο επιστρέφει στην Art Athina με μια ανατρεπτική performance του Andi Xhuma. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα Touch the City, σε επιμέλεια της Χριστίνας Μπότσου, που προσκαλεί τα παιδιά να ανακαλύψουν τη σχέση της τέχνης με την πόλη μέσα από μια βιωματική και συμμετοχική διαδικασία.

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, σε συνεργασία με το Art for Tomorrow, πραγματοποιούνται τα Art Athina Art for Tomorrow Talks, με συντονίστρια τη Farah Nayeri, αρθρογράφο πολιτισμού των New York Times. Οι συζητήσεις επικεντρώνονται στην πολιτιστική κληρονομιά και στον διάλογό της με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, ενώ παράλληλα εξετάζουν τον ρόλο της τέχνης, του πολιτισμού και της αρχιτεκτονικής στη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου και της ταυτότητας των σύγχρονων πόλεων. Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ ότι η Art Athina αξίζει να προσεγγιστεί ως μια ολοκληρωμένη πολιτιστική εμπειρία και όχι απλώς ως μια έκθεση προς επίσκεψη. Η ποικιλία των ενοτήτων, των καλλιτεχνικών προτάσεων και των παράλληλων δράσεων προσφέρει στον επισκέπτη πολλαπλές αφορμές για ανακάλυψη, προβληματισμό και ουσιαστική σύνδεση με τη σύγχρονη τέχνη.

Οι φετινές συζητήσεις εστιάζουν στην πολιτιστική κληρονομιά και στον δημόσιο χώρο, ενώ performances και εκπαιδευτικές δράσεις επεκτείνονται στη γειτονιά του Ρέντη. Πόσο χώρο έχει πραγματικά η σύγχρονη τέχνη στην καθημερινότητα της ελληνικής πόλης; Τι χρειάζεται για να αποκτήσει μια πιο ουσιαστική παρουσία;

Θεωρώ ότι η σύγχρονη τέχνη εξακολουθεί να έχει περιορισμένη παρουσία στην καθημερινότητα της ελληνικής πόλης, όχι λόγω έλλειψης καλλιτεχνικής παραγωγής, αλλά κυρίως επειδή δεν υπάρχουν πάντοτε οι κατάλληλες συνθήκες για τη σταθερή σύνδεσή της με την κοινωνία. Χρειάζεται να ξεφύγουμε από την αντίληψη ότι η τέχνη αφορά αποκλειστικά ένα εξειδικευμένο κοινό ή ότι η πρόσβαση σε αυτήν προϋποθέτει συγκεκριμένες γνώσεις. Εδώ θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό τον εκπαιδευτικό ρόλο των πολιτιστικών διοργανώσεων. Η εξοικείωση με τη σύγχρονη τέχνη, η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και η δυνατότητα του κοινού να προσεγγίζει διαφορετικές μορφές έκφρασης είναι διαδικασίες που απαιτούν συνέπεια και συνέχεια.

Στη φετινή Art Athina επιχειρούμε να αναπτύξουμε αυτή τη σχέση με την περιοχή του Ρέντη μέσα από τις performances, τις δράσεις στον δημόσιο χώρο και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Μας ενδιαφέρει η διοργάνωση να μην περιορίζεται σε όσα συμβαίνουν μέσα στο κτίριο, αλλά να δημιουργεί αφορμές συνάντησης με την τοπική κοινότητα. Πιστεύω ότι για να αποκτήσει η σύγχρονη τέχνη ουσιαστικότερη παρουσία στην πόλη χρειάζονται περισσότερες πολιτιστικές πρωτοβουλίες με διάρκεια, συνεργασίες με εκπαιδευτικούς και τοπικούς φορείς, αλλά και μια σταθερή πολιτική που θα αντιμετωπίζει τον πολιτισμό ως αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής.

Μέσα από τα ανοιχτά στούντιο των Onassis AiR και Onassis ONX, οι επισκέπτες θα γνωρίσουν έργα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Τι προσφέρει αυτή η επαφή με τη δημιουργική διαδικασία και ποιος είναι ο ρόλος του πειραματισμού και των νέων τεχνολογιών στη φετινή διοργάνωση;

Σε συνεργασία με το ίδρυμα Ωνάση, οι καλλιτέχνες των Onassis AiR και Onassis ONX θα ανοίξουν τα studio της, δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό της Art Athina να έρθει σε επαφή με έργα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Συνήθως το κοινό συναντά το τελικό αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής διαδικασίας. Εδώ έχει την ευκαιρία να δει και όσα προηγούνται: την έρευνα, τις δοκιμές, τις αλλαγές και τις διαφορετικές κατευθύνσεις που μπορεί να πάρει ένα έργο. Πιστεύω πως αυτή η επαφή βοηθά τον επισκέπτη να κατανοήσει βαθύτερα τη φύση της καλλιτεχνικής δημιουργίας και να αντιληφθεί ότι η τέχνη αποτελεί μια συνεχή διαδικασία αναζήτησης.

Ο πειραματισμός αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της σύγχρονης τέχνης. Οι νέες τεχνολογίες διευρύνουν τα εκφραστικά μέσα των καλλιτεχνών και δημιουργούν νέες δυνατότητες, αλλά και ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μας με την εικόνα και την πληροφορία. Μας ενδιαφέρει η Art Athina να παρακολουθεί αυτές τις εξελίξεις και να δίνει χώρο σε διαφορετικές καλλιτεχνικές πρακτικές, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει την τεχνολογία ως αυτοσκοπό. Αυτό που έχει σημασία είναι η καλλιτεχνική ιδέα και ο τρόπος με τον οποίο κάθε μέσο υπηρετεί και διευρύνει την έκφρασή της.

Πώς έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού για τη σύγχρονη τέχνη; Βλέπετε να διαμορφώνεται μια νέα γενιά συλλεκτών και να διευρύνεται ουσιαστικά η ελληνική αγορά τέχνης;

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μεγαλύτερη εξοικείωση του ελληνικού κοινού με τη σύγχρονη τέχνη και αυξημένο ενδιαφέρον για τις διαφορετικές μορφές της. Περισσότεροι άνθρωποι επισκέπτονται εκθέσεις, παρακολουθούν καλλιτεχνικές δράσεις και αναζητούν ευκαιρίες να γνωρίσουν από κοντά τη δουλειά Ελλήνων και ξένων δημιουργών. Παράλληλα και οι Έλληνες καλλιτέχνες έχουν ενισχύσει την παρουσία τους στη διεθνή εικαστική σκηνή.

Υπάρχει ενδιαφέρον από νεότερους ανθρώπους για τη συλλογή έργων τέχνης, όμως χρειάζεται ακόμη δουλειά ώστε η αγορά να γίνει πιο εξωστρεφής και να αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος. Η καλλιέργεια μιας νέας γενιάς συλλεκτών προϋποθέτει ενημέρωση, εξοικείωση με την καλλιτεχνική παραγωγή και, κυρίως, την κατανόηση ότι η απόκτηση ενός έργου τέχνης δεν είναι μόνο μια οικονομική συναλλαγή, αλλά και μια σχέση με τον πολιτισμό και τη δημιουργία. Εδώ ο ρόλος των γκαλερί είναι καθοριστικός. Ως Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αιθουσών Τέχνης, θεωρούμε βασική μας αποστολή τη στήριξη των μελών μας και τη δημιουργία συνθηκών που ενισχύουν τη βιωσιμότητα και την ανάπτυξη της ελληνικής αγοράς τέχνης. Η Art Athina συμβάλλει σε αυτή την κατεύθυνση, με την παρουσία αιθουσών από το εξωτερικό, τη συμμετοχή διαφορετικών γενεών καλλιτεχνών και τη διεύρυνση του παράλληλου προγράμματος οι οποίες αντανακλούν τις αλλαγές και τη δυναμική της σύγχρονης εικαστικής σκηνής.

Σε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική διεθνή εικαστική σκηνή, ποια θέση μπορεί να διεκδικήσει η Art Athina; Τι ξεχωριστό έχει να προσφέρει η Αθήνα στη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα και ποιες είναι οι φιλοδοξίες σας για τα επόμενα χρόνια;

Η Art Athina έχει μια διαδρομή που ξεκινά το 1993 και αποτελεί σήμερα έναν από τους μακροβιότερους θεσμούς του είδους στην Ευρώπη. Αυτή η συνέχεια είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Σε ένα διεθνές περιβάλλον με πολλές και ισχυρές διοργανώσεις, χρειάζεται διαρκής ανανέωση, σαφής ταυτότητα και ουσιαστική σύνδεση με τη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα. Πιστεύω ότι το ιδιαίτερο πλεονέκτημα της Αθήνας είναι η ίδια η πολιτιστική και ιστορική της πολυπλοκότητα, η «εντοπιότητά της» σε συνδυασμό με μια σύγχρονη εικαστική σκηνή που έχει έντονη δημιουργικότητα και εξωστρέφεια.

Για εμάς, η διεθνής παρουσία της Art Athina δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των ξένων συμμετοχών, αλλά και από την ποιότητα των συνεργασιών και των επαφών που αναπτύσσονται. Βασική μας προτεραιότητα παραμένει η υποστήριξη των ελληνικών γκαλερί, η ανάδειξη των καλλιτεχνών τους και η δημιουργία ευκαιριών για τη διασύνδεσή τους με τη διεθνή αγορά. Φιλοδοξία μας είναι η Art Athina να συνεχίσει να εξελίσσεται, προβάλλοντας τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και να ενισχύει τη θέση της Αθήνας στον διεθνή εικαστικό χάρτη.