ΜΠΟΡΟΥΝ ΟΙ ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΕΣ ΝΑ ΔΙΝΟΥΝ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΟΥΣ, ΟΠΩΣ Η ΜΑΤΣΑΔΟ ΣΤΟΝ ΤΡΑΜΠ;

Τα βραβεία Nόμπελ απονέμονται από το 1901. Επί 118 χρόνια, δεν υπήρξε ποτέ κάποιος που να επιλέχθηκε ως νικητής της όποιας κατηγορίας, ο οποίος να παρέδωσε το πιο αναγνωρισμένο βραβείο -παγκοσμίως- σε άλλα χέρια.

Η εξαίρεση του κανόνα ήλθε στην 119η χρονιά του θεσμού.

Ήλθε η ώρα να δούμε αν η κίνηση της Μαρία Κορίνα Ματσάδο προς τον Ντόναλντ Τραμπ, να του δώσει ό,τι ποθούσε περισσότερο (το Νόμπελ Ειρήνης) ήταν συμβολική ή αλλάζει κάτι στα καταστατικά των βραβείων Νόμπελ.

• Mπορεί ένας βραβευμένος με Νόμπελ να δώσει όπου θέλει το βραβείο;
• Υπάρχουν κυρώσεις;
• Τι δεν έδωσε η Ματσάδο, που συνοδευόταν με το βραβείο;

Ο Τραμπ είχε διεκδικήσει στο έπακρο το Νόμπελ Ειρήνης

Να θυμίσουμε πως ο πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν υποψήφιος, αλλά δεν προτιμήθηκε από την Επιτροπή, μολονότι, όπως έλεγε και ξαναέλεγε είχε τελειώσει 7 πολέμους –αν και η πραγματικότητα δεν τον επιβεβαίωνε.

Mάλιστα, η ανακοίνωση του αποτελέσματος είχε συνοδευτεί -όπως αναμενόταν- από την οργή του Τραμπ.

Ο πρόεδρος της Νορβηγικής Επιτροπής Νόμπελ, Γιούργκεν Βάτνε Φρίντνες είχε σχολιάσει τον Οκτώβρη πως «θέλουμε να στείλουμε ένα μήνυμα σε όλους τους αυταρχικούς ηγέτες: επιλέξτε τις κάλπες, όχι τις σφαίρες».

Εννοούσε τον Μαδούρο, καθώς η Ματσάδο τιμήθηκε για τον αγώνα της στην προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Βενεζουέλα. Την ίδια ώρα, υπήρξαν καταγγελίες για υποστήριξη της σε ξένη επέμβαση και κυρώσεις.

Ο κύριος Φρίντνες είχε προσθέσει πως «στη μακρά ιστορία των Νόμπελ Ειρήνης η Επιτροπή έχει δει αρκετές τέτοιες καμπάνιες (ανάλογες του Τραμπ), με χιλιάδες επιστολές από ανθρώπους που προτείνουν υποψήφιους. Η Επιτροπή συνεδριάζει σε ένα δωμάτιο με τα πορτρέτα όλων των νικητών και είναι (μια επιτροπή) γεμάτη θάρρος και ακεραιότητα. Βασιζόμαστε μόνο στο έργο και τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ για την απόφασή μας».

Παρεμπιπτόντως, στη διαθήκη του ο Σουηδός χημικός, Άλφρεντ Νόμπελ, ο οποίος αφιέρωσε την κληρονομιά του στην καθιέρωση των βραβείων, είχε γράψει πως το Νόμπελ Ειρήνης θα πρέπει να απονέμεται «στο άτομο που θα έχει κάνει το μεγαλύτερο ή το καλύτερο έργο, για την αδελφοσύνη μεταξύ των εθνών και την κατάργηση ή τη μείωση των μόνιμων στρατών και τον σχηματισμό και την εξάπλωση των συνεδρίων ειρήνης».

Πάμε τώρα, να απαντήσουμε σε κάποιες εύλογες απορίες.

Επιτρέπεται ένας νικητής βραβείου Νόμπελ να το δίνει όπου θέλει;

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην επίσημη ιστοσελίδα των βραβείων Νόμπελ, το Νόμπελ Ειρήνης δεν μεταβιβάζεται, δεν μοιράζεται και δεν ανακαλείται.

Μετά την κίνηση της Ματσάδο, η Επιτροπή διευκρίνισε σε ανακοίνωση της πως «το καταστατικό του Ιδρύματος Άλφρεντ Νόμπελ καθιστά την απόφαση οριστική και αμετάκλητη, μόλις ανακοινωθεί, απαγορεύοντας την ανάκληση, την κοινοποίηση ή την εκ νέου ανάθεση».

Δηλώσεις της Επιτροπής και τα αρχεία των Νόμπελ δείχνουν πως ουδείς άλλος βραβευμένος έχει μεταβιβάσει ποτέ, με επιτυχία, το βραβείο του σε άλλο άτομο. Υπάρχουν περιπτώσεις που έχουν δωριστεί τα χρυσά μετάλλια σε ιδιώτες, οργανισμούς (πχ πανεπιστήμια) ή μουσεία. Όχι όμως, το επίσημο βραβείο.

Αυτό δεν μεταβάλλει την επίσημη αναγνώριση από το Ίδρυμα Νόμπελ «που είναι τελική και ισχύει για πάντα».

Τι κράτησε η Ματσάδο για τον εαυτό της;

Μαζί με το Νόμπελ Ειρήνης, η Ματσάδο έλαβε ένα χρυσό μετάλλιο και χρηματικό έπαθλο. Για την ακρίβεια, το ποσό των 957.000 ευρώ (11 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες). Στον Τραμπ έδωσε μόνο το βραβείο.

Όπως φαίνεται, ο Άλφρεντ Νόμπελ δεν είχε προβλέψει αυτό που έγινε με την Ματσάδο και για αυτό στη διαθήκη του -και το καταστατικό του Ιδρύματος- δεν υπάρχει παράγραφος με συνέπειες, για όποιον αποδέκτη μεταφέρει το βραβείο σε άλλον άνθρωπο.

Το Ίδρυμα αρκείται στις δημόσιες διευκρινίσεις της “αμετάκλητης πολιτικής” του, δίχως κυρώσεις, όπως θα μπορούσε να είναι η ανάκληση του βραβείου ή η ανάκτηση του ποσού που συνοδεύει το βραβείο και το μετάλλιο. Το χρηματικό έπαθλο προκύπτει ετησίως, βάσει των επενδύσεων του Ιδρύματος Άλφρεντ Νόμπελ.

Έχει ανακληθεί ποτέ βραβείο Νόμπελ;

Στο παρελθόν, έχουν υπάρξει διαμάχες που αφορούν βραβευθέντες με Νόμπελ Ειρήνης, ουδέποτε όμως, έχει ανακληθεί. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Άλες Μπιαλιάτσι, νικητή του 2022, ο οποίος καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκισης από δικαστήριο της Λευκορωσίας για “οικονομικές παραβάσεις” και λαθρεμπόριο.

Όπως αναφέρει (και) το PBS η διεθνής κοινότητα χαρακτήρισε τη δίκη και την καταδίκη, πολιτικά υποκινούμενη, ως αντίποινα για την καταγραφή βασανιστηρίων και εξαφανίσεων αντιπολιτευομένων από τον «κορυφαίο υποστηρικτή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Λευκορωσίας», μετά την επανεκλογή του Αλεξάντερ Λουκασένκο, το 2020.

Για την ιστορία, ο Μπιαλιάτσι απελευθερώθηκε στις 13/12 του 2025, μαζί με 122 πολιτικούς κρατούμενους, έπειτα από διαπραγματεύσεις που έγιναν μεταξύ της κυβέρνησης της Λευκορωσίας και απεσταλμένου του Τραμπ στη χώρα, στο πλαίσιο της άρσης κυρώσεων των ΗΠΑ.

Η Επιτροπή είχε διευκρινίσει πως αφορούσε εξωτερικές πολιτικές ενέργειες και όχι παραβιάσεις των προϋποθέσεων που υπάρχουν για την ανάδειξη του νικητή, επαναλαμβάνοντας πως στο καταστατικό αναφέρεται ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης, για οποιονδήποτε λόγο -συμπεριλαμβανομένων σκανδάλων ή αλλαγή απόψεων.