Η Μπέττυ Αρβανίτη και η Δήμητρα Χατούπη παίζουν με τη μοίρα και την τύχη

Στην πρώτη σκηνική μεταφορά του διάσημου έργου του Αλεξάντρ Πούσκιν Ντάμα Πίκα στο ελληνικό θέατρο, δύο εξαιρετικές ηθοποιοί, η Μπέττυ Αρβανίτη και η Δήμητρα Χατούπη, ενσαρκώνουν δύο από τους κεντρικούς χαρακτήρες υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Στάθη Λιβαθινού.

Η Ντάμα Πίκα, του Πούσκιν, γνωστή και από την ομώνυμη όπερα του Τσαϊκόφσκι, αποτελεί το αρχέτυπο των έργων του Ντοστογιέφσκι Έγκλημα και τιμωρία & Ο παίκτης.Το έργο, που παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα και γοητευτικά κείμενα της ρωσικής λογοτεχνίας, αναδεικνύει τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να κατανοήσουμε τη μοίρα, την τύχη και τα όρια του ατομικισμού.

Άξονα του διηγήματος αποτελεί η μεταστροφή του νεαρού Χέρμαν από πρότυπο συγκρατημένου ανθρώπου σε εμμονικό παίκτη. Όταν μαθαίνει πως η η γριά κόμισσα Άννα Φεντότοβνα γνωρίζει ένα μεγάλο μυστικό που θα του εξασφαλίσει σίγουρο κέρδος στα χαρτιά, ο περιορισμένης οικονομικής επιφάνειας νεαρός, που ποτέ ως τότε δεν έχει ρισκάρει, όχι απλώς υποκύπτει στον πειρασμό, αλλά βάζει ως στόχο ζωής να υποτάξει την ίδια τη μοίρα.

Στην προσπάθειά του να ελέγξει τα καπρίτσια της τύχης, κυνηγώντας μιαν εύκολη και σίγουρη νίκη στην πράσινη τσόχα, ο Χέρμαν θα αποκαλύψει έναν εαυτό που έλκεται από το σκοτάδι. Δεν υπολογίζει τίποτε και εμφανίζει ελάχιστη αντίσταση στα κελεύσματα της παντοδύναμης μοχθηρίας. Προκειμένου να αποσπάσει το μυστικό της κόμισσας, χρησιμοποιεί με απίστευτο κυνισμό τους ανθρώπους και αφήνει πίσω του νεκρούς.

Η Μπέττυ Αρβανίτη, που υποδύεται τη γριά κόμισσα, και η Δήμητρα Χατούπη, που ενσαρκώνει τον μοχθηρό πνεύμα του έργου, μας δίνουν μια ματιά στην προσωπικότητα των χαρακτήρων που εκφράζουν – μία εκκεντρική, γεμάτη αντιφάσεις γριά και το αόρατο, αλλά παρόν πνεύμα που οδηγεί τον Χέρμαν στην καταστροφή του.

Η Μπεττυ Αρβανίτη δηλώνει ενθουσιασμένη που ανεβαίνει το έργο αυτό για πρώτη φορά στην Ελλάδα “Είναι φοβερό!” λέει “Ο Πούσκιν είναι ένας τόσο σπουδαίος συγγραφέας, και το γεγονός ότι παίζουμε την Ντάμα Πίκα στην Ελλάδα για πρώτη φορά είναι σπουδαίο. Ο Πούσκιν είναι ο πατέρας της ρωσικής λογοτεχνίας, και είναι μεγάλη τιμή να φέρουμε το έργο του στη σκηνή.”

Η γοητεία του έργου

Η Μπέττυ Αρβανίτη εξηγεί τι είναι αυτό που τη γοήτευσε στη Ντάμα Πίκα: “Το έργο είναι μια πολύ γοητευτική νουβέλα του Πούσκιν. Ο Πούσκιν είναι ένας σπουδαίος Ρώσος συγγραφέας, και το βιβλίο είναι γεμάτο ανατροπές. Έχει ένα λεπτό χιούμορ, υποδόριο, και παράλληλα έναν φοβερό σασπένς. Το έργο είναι ελκυστικό και γοητευτικό, αλλά έχει και μια βαθιά σχέση με την ανθρώπινη ψυχή, την τύχη και τη μοίρα.”

Και η Δήμητρα Χατούπη παίρνει τη σκυτάλη και αναφέρει πως της αρέσει πολύ: “η δυναμική του κειμένου και τη γοητεία που ασκεί το ίδιο το σπουδαίο έργο του Πούσκιν.
Το μεταφυσικό στοιχείο που εμπεριέχει το κείμενο και το οποίο ενισχύεται στην παράσταση με την ύπαρξη ενός πνεύματος, του μοχθηρού πνεύματος. Ο ανεκπλήρωτος έρωτας ανάμεσα σε δύο νέους ανθρώπους. Ένας έρωτας που αναγκαστικά στη συγκεκριμένη συνθήκη του τυχοδιωκτισμού και της ματαιοδοξίας ματαιώνεται”.

Στη συνέχεια αναφέρει τι συμβολίζει η Ντάμα Πίκα λέγοντας πως “συμβολίζει την κρυφή μοχθηρία .
“Του φάνηκε ότι η ντάμα πίκα του έκλεισε το μάτι και του χαμογέλασε “, αναφέρει ο Πούσκιν.
Η Ντάμα Πίκα θα μπορούσε να είναι οι ενοχές μας. Θα μπορούσε να είναι οι ίδιες μας φαντασίες που δημιουργούν εμμονές, να είναι το παιχνίδι που μας παίζει η μοίρα όταν την αγνοούμε.
Είναι βέβαιο πάντως ότι ο Πούσκιν μας αφήνει να φανταστούμε, να μαντέψουμε, να αμφισβητήσουμε. Πρόκειται για μία αλληγορία που υπάρχει σε όλα τα μεγάλα κείμενα”.

Το κυνήγι της «τύχης»…

Η Μπέττυ Αρβανίτη τονίζει πως:  “Το παιχνίδι της τύχης είναι ένα παιχνίδι όπου μπορείς να κερδίσεις ή να χάσεις τα πάντα. Αυτό το στοιχείο του παιχνιδιού είναι που συναρπάζει τον κόσμο. Όλοι μας πέφτουμε στην παγίδα να κυνηγήσουμε την τύχη, να φανταστούμε ότι έχουμε τον έλεγχο. Αλλά τελικά, η τύχη είναι απρόβλεπτη. Θέλεις να πιάσεις την καλή χωρίς κόπο, με ένα μυστικό μαγικό τρόπο. Όμως, το πληρώνεις ακριβά, γιατί αυτό τελικά είναι ύβρις. Δεν γίνεται να κερδίσεις την τύχη χωρίς προσπάθεια, παρά μόνο με τύχη, και αυτό δεν έρχεται χωρίς συνέπειες.”

Η Δήμητρα Χατούπη συμπληρώνει πως “η Ντάμα Πίκα μας αφήνει να σκάψουμε μέσα στις αντιφάσεις μας, τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι σαν να αιωρείται κάπου μέσα μας και να μας θυμίζει ότι οι αντιφάσεις δημιουργούν τα διλήμματα και τα διλήμματα μας φέρνουν αντιμέτωπους με τις επιλογές μας.
Θέλεις να πετυχεις χωρίς να κοπιάσεις; Αυτό είναι το ερώτημα που σήμερα, ειδικά σήμερα, όπως σε κάθε εποχή κρίσης, αναδύεται”.

Και η Μπέττυ Αρβανίτη επισημαίνει: «Ναι, είναι έντονο και σήμερα. Είναι μια ψυχολογία εμμονής και φιλοδοξίας. Στο έργο άνθρωποι όπως ο Χέρμαν, δεν σταματούν μπροστά σε τίποτα για να κατακτήσουν αυτό που θέλουν».

Η κόμισσα και το μοσχθηρό πνεύμα

Η Μπέττυ Αρβανίτη περιγράφει τον χαρακτήρα της: «Η Κόμισσα είναι μια γριά, κοντά στον θάνατο, με μεγάλο αυτοσαρκασμό. Έχει καταλάβει τη ματαιότητα, αλλά συνεχίζει να διεκδικεί τη ζωή με τον τρόπο της. Δεν είναι μια σοφή γριά, αλλά μια εκκεντρική και κακομαθημένη γυναίκα που αγαπά το παρελθόν και μισεί το παρόν.

Είναι σαν να νομίζει ότι το παρόν της το οφείλει το παρελθόν. Ενσαρκώνει τη συναισθηματική σύγκρουση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Παρόλο που είναι πολύ κοντά στον θάνατο και το ξέρει, συνεχίζει να προσπαθεί να ελέγξει τη μοίρα της. Είναι ένας χαρακτήρας που συνδυάζει τη σοφία με τις αδυναμίες της, κάτι που την κάνει πολύ ανθρώπινη, παρά το γεγονός ότι έχει τα ελαττώματα των γερόντων.»

Και η Δήμητρα Χατούπη σκιαγραφεί τον δικό της ρόλο: “Το μοχθηρό πνεύμα δημιουργήθηκε, πήρε σάρκα και οστά ως ρόλος στην δραματουργία που αφορά την συγκεκριμένη παράσταση.
Είναι ένα πλάσμα που δεν ανήκει σε αυτό τον κόσμο. Είναι άυλο, αόρατο, ανήκουστο, όμως υπάρχει συνεχώς στο μυαλό και στην ψυχή του νεαρού Xέρμαν ο οποίος διώκει ή διαφορετικά προκαλεί την ίδια του την τύχη. Είναι συνεχώς δίπλα του, είναι το alter ego του. Το πνεύμα εμφανίζεται στους άλλους μόνο όταν παίρνει ένα ρόλο ανθρώπινο επίγειο. Μεταμορφώνεται συνεχώς, ωθεί και οδηγεί την ιστορία και τον ίδιο τον πρωταγωνιστή προς την ύβρι. Σαρκάζει, υπονομεύει, ειρωνεύεται, δημιουργεί συνθήκες”.

Τελικά μοίρα ή τύχη;

Η Μπέττυ Αρβανίτη λέει: «Η τύχη και η μοίρα είναι γοητευτικές έννοιες, αλλά δεν πιστεύω ότι η τύχη είναι το μόνο που καθορίζει τη ζωή μας. Πιστεύω στις συγκυρίες, στις τυχαίες συναντήσεις και καταστάσεις που μπορεί να αποβούν μοιραίες. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ξυπνήσαμε το πρωί είναι ήδη τύχη. Η αναγνώριση αυτών των μικρών στιγμών έχει κάτι πολύ γοητευτικό και ανθρώπινο.»

Και η Δήμητρα Χατούπη σημειώνει: “Πιστεύω ότι η τύχη δεν είναι ανεξάρτητη από εμάς τους ίδιους. Μπορεί να μας ευνοεί κάποιες φορές, αλλά αν πιστέψουμε ότι είμαστε ευνοούμενοι της τύχης, θεωρώ ότι υποχωρούμε από τις επιλογές μας. Ο άνθρωπος ακολουθεί στη ζωή διαδρομή που έχει να κάνει με τη μοναδικότητά του. Το θέμα είναι αν μπορούμε να δούμε τί συμβαίνει και πόσο μας επηρεάζει αυτό. Αν δεν μπορούμε να δούμε τί συμβαίνει γύρω μας, τότε υποσκάπτεται η προσωπική μας ευθύνη. Οπότε δεν έχει νόημα να πιστεύω στη μοίρα με αυτόν τον τρόπο”.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Απόδοση – Διασκευή: Έλσα Ανδριανού
Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία: Στάθης Λιβαθινός
Σκηνικά – Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου
Ηχητικός σχεδιασμός – περιβάλλον,
σύνθεση – διασκευή κομματιών : Τηλέμαχος Μούσας
Μουσική επιμέλεια: Νέστορας Κοψιδάς
Επιμέλεια κίνησης: Aννα Μάγκου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ηλέκτρα Μαγγίνα
Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Έμιλυ Κουκουτσάκη
Οπτική Ταυτότητα: Τάσος Αρβανίτης
Video παράστασης: Χρήστος Δήμας
Φωτογραφίες παράστασης: Ελίνα Γιουνανλή
Σχεδιασμός κομμώσεων – περούκες – μακιγιάζ: Γιάννης Παμούκης
Κομμώσεις: Joseph Tayar
Διεύθυνση παραγωγής: Μαρία Αλβανού
Παραγωγή: Θεατρική Εταιρία ΠΡΑΞΗ

Παίζουν: Μπέττυ Αρβανίτη, Νίκος Αλεξίου, Παναγιώτης Καμμένος, Εύα Σιμάτου, Γιάννης Σύριος, Δήμητρα Χατούπη

Η παράσταση επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού