Διεθνής Αμνηστία: Μοτίβο παράνομης αστυνομικής βίας στην Ελλάδα και κουλτούρα ατιμωρησίας

Η ελληνική αστυνομία χρησιμοποιεί συχνά μη αναγκαία ή υπέρμετρη βία κατά ειρηνικών διαδηλωτών και διαδηλωτριών, φωτορεπόρτερ και δημοσιογράφων, με αποτέλεσμα σοβαρούς σωματικούς τραυματισμούς και ψυχολογικό τραύμα, ανέφερε η Διεθνής Αμνηστία σε έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα, καλώντας παράλληλα σε απαγόρευση της χρήσης χειροβομβίδων κρότου-λάμψης στην αστυνόμευση διαδηλώσεων.

Η έρευνα «Η διαμαρτυρία δεν είναι πεδίο μάχης: Μοτίβα παράνομης χρήσης αστυνομικής βίας και ατιμωρησίας» διαπιστώνει ότι αυτές οι βαθιά ανησυχητικές παραβιάσεις στηρίζονται σε νομοθεσία για τις διαδηλώσεις που δεν συμμορφώνεται με τα διεθνή και περιφερειακά πρότυπα, καθώς και σε μια διαρκή κουλτούρα ατιμωρησίας για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από αξιωματούχους επιβολής του νόμου που αστυνομεύουν διαδηλώσεις.

«Το δικαίωμα στην ελευθερία στο ειρηνικώς συνέρχεσθαι στην Ελλάδα παραβιάζεται κατάφωρα τόσο στη νομοθεσία όσο και στην πράξη, με ειρηνικούς διαδηλωτές και διαδηλώτριες να υφίστανται αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τους, να ποινικοποιούνται και να υφίστανται παράνομη χρήση βίας στα χέρια της αστυνομίας», δήλωσε η Κονδύλια Γώγου, Περιφερειακή Ερευνήτρια της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ευρώπη.

«Το οπτικοακουστικό υλικό και οι μαρτυρίες που έχουμε καταγράψει αποκαλύπτουν ένα μοτίβο επικίνδυνης χρήσης χειροβομβίδων κρότου-λάμψης και κακής χρήσης γκλομπ και άλλων λιγότερο θανατηφόρων όπλων, που έχουν προκαλέσει μια σειρά τραυματισμών, ενώ και δημοσιογράφοι βρίσκονται στο στόχαστρο. Οι τακτικές αυτές, σε συνδυασμό με τη διάχυτη ατιμωρησία για αστυνομικές παραβιάσεις, έχουν αποτρεπτικό αποτέλεσμα στην άσκηση του δικαιώματος στο ειρηνικώς συνέρχεσθαι».

Παράνομη χρήση βίας και μια κουλτούρα ατιμωρησίας

Η έκθεση, βασισμένη σε δύο χρόνια έρευνας και σε συνεντεύξεις με περισσότερες/ους από εκατό διαδηλώτριες/ές, δημοσιογράφους, δικηγόρους και άλλες/ους, καθώς και σε εκτενή επαλήθευση οπτικοακουστικού υλικού και ανάλυση πολλών διαφορετικών διαδηλώσεων, αποκαλύπτει ένα επίμονο μοτίβο μη απαραίτητης ή υπερβολικής χρήσης βίας από την αστυνομία κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.

Από τα 67 άτομα από τα οποία λήφθηκαν συνεντεύξεις σε σχέση με την παράνομη χρήση βίας κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων, 30 περιέγραψαν πώς η αστυνομία έριχνε χειροβομβίδες κρότου-λάμψης απευθείας κατά ειρηνικών διαδηλωτών, φωτορεπόρτερ και δημοσιογράφων, πάνω από τα κεφάλια τους ή στα πόδια τους και/ή μέσα σε πυκνά πλήθη.

Ο φωτορεπόρτερ Μάριος Λώλος υπέστη απώλεια ακοής και τραυματισμό στο κεφάλι, όταν χτυπήθηκε από χειροβομβίδα κρότου-λάμψης που έριξε αστυνομικός στις 26 Ιανουαρίου 2025, ενώ κάλυπτε διαδήλωση για την σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη.

Δήλωσε στη Διεθνή Αμνηστία: «Κρατούσα τη φωτογραφική μηχανή μου και ήταν ολοφάνερο πως ήμουνα φωτορεπόρτερ. Πιστεύω πως ο αστυνομικός των ΜΑΤ πέταξε σκοπίμως πάνω μου τη χειροβομβίδα κρότου-λάμψης... Με πέτυχε στην αριστερή πλευρά (του κεφαλιού μου) κι έσκασε δίπλα μου. Αν είχε σκάσει στο κεφάλι μου και όχι λίγο μετά, δεν θα μιλούσαμε μαζί αυτή τη στιγμή […]».

Βίντεο που έχει επαληθευτεί από τη Διεθνή Αμνηστία επιβεβαιώνει τη μαρτυρία του Λώλου και υποδηλώνει ότι ο αστυνομικός τον στόχευσε σκοπίμως.

Τον Μάιο του 2022, ο φοιτητής Γιώργος Μαύρος υπέστη ρήξη τυμπάνου, απώλεια ακοής, και πληγές και εγκαύματα στο δεξιό χέρι, μπράτσο και ώμο όταν η αστυνομία χρησιμοποίησε χειροβομβίδες κρότου-λάμψης κατά την διάρκεια ειρηνικής διαδήλωσης φοιτητών στην Θεσσαλονίκη.

Ο Γιώργος Μαύρος είπε: «Ήταν σαν να είχα χτυπηθεί από μεγάλο σιδηρολοστό».

Επαληθευμένο βίντεο δείχνει την αστυνομία να κάνει παράνομη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης δίπλα σε καφετέρια όπου κάθονταν άνθρωποι μετά την διάλυση διαδήλωσης τον Οκτώβριο του 2025 στην Αθήνα, με παριστάμενους να επηρεάζονται από το χάος.

Η έκθεση επίσης καταγράφει την παράνομη χρήση γκλόμπ συμπεριλαμβανομένων και περιστατικών όπου αστυνομικοί χτυπούν ειρηνικούς/ες διαδηλωτές/τριες, κυνηγούν διαδηλωτές σε λεγόμενες «εφόδους με κλομπ» και να χτυπά άτομα τα οποία ήδη είχαν ήδη τεθεί υπό έλεγχο από την αστυνομία.

Επιπρόσθετα, η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε μία σειρά από περιστατικά που αφορούν την κακή χρήση χημικών και αντιοχλαγωγικών οχημάτων εκτόξευσης νερού, παράνομη χρήση βίας κατά την διάρκεια της σύλληψης και/ή της κράτησης και παράνομη χρήση βίας από ομάδες δίκυκλης αστυνόμευσης.

Η Αναστασία Πολίτη, ηθοποιός και σκηνοθέτης θεάτρου, περιέγραψε στην Διεθνή Αμνηστία πως δύο αστυνομικοί που επέβαιναν σε μηχανή, ο ένας από αυτούς κρατώντας γκλόμπ, οδηγούσαν μέσα σε πλήθος που συμμετείχε σε μία διαδήλωση αλληλεγγύης στους Παλαιστίνιους την 7 Οκτώβρη 2025.

«Πρόλαβα κι ανέβηκα τελευταία στιγμή στο πεζοδρόμιο για να μην με παρασύρει το μηχανάκι… και ένιωσα ωστόσο την μηχανή να περνά ξυστά πίσω μου και ταυτόχρονα ένα πολύ δυνατό χτύπημα στην πλάτη» είπε. Περιέγραψε πώς «έσκασε κάτω σαν καρπούζι», με αποτέλεσμα ένα σπασμένο χέρι, ένα σπασμένο πλευρό, ελαφρές εγκεφαλικές κακώσεις και τραύματα στο αριστερό γόνατο και την κνήμη.

Τα θύματα παράνομης χρήσης βίας από δυνάμεις της αστυνομίας συχνά δυσκολεύονται να βρουν δικαιοσύνη. Ελλιπείς πειθαρχικές έρευνες, ποινικές έρευνες που δεν μπορούν να εντοπίσουν τους δράστες, ορισμένες δικαστικές αποφάσεις που ενέχουν τον κίνδυνο να νομιμοποιήσουν την παράνομη χρήση βίας, καθώς και η αποτυχία των μονάδων αποκατάστασης της τάξης να φέρουν εμφανή διακριτικά παρεμποδίζουν τη λογοδοσία.

Την ίδια στιγμή, ο μηχανισμός εποπτείας της αστυνομίας στην Ελλάδα (ΕΜΙΔΙΠΑ) δεν διαθέτει επαρκές προσωπικό και πόρους για να διενεργεί περισσότερες ίδιες έρευνες.

Ευρείες αστυνομικές εξουσίες, δρακόντειες τακτικές και περιοριστικοί νόμοι

Η χρήση υπερβολικά ευρέων αστυνομικών εξουσιών, που επιτρέπουν στην αστυνομία να σταματά διαδηλωτές και να τους προσαγάγει σε αστυνομικά τμήματα για εξακρίβωση στοιχείων, έχει οδηγήσει στο να εμποδίζονται άτομα από το να συμμετάσχουν σε διαδηλώσεις, συχνά χωρίς εύλογη υποψία τέλεσης αδικήματος.

Διαδηλωτές/τριες, δημοσιογράφοι και δικηγόροι που μίλησαν στη Διεθνή Αμνηστία υπέστησαν αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τους και περιέγραψαν μη αναγκαίες και/ή εξευτελιστικές σωματικές έρευνες, παράνομη χρήση βίας κατά τη σύλληψη και/ή κράτησή τους, καθώς και άρνηση παροχής ιατρικής βοήθειας. Ανέφεραν επίσης ότι η αστυνομία δεν διασφάλισε το δικαίωμά τους να ειδοποιήσουν πρόσωπο εκτός του χώρου κράτησης ούτε να τους παράσχει τροφή.

Η Άννυ Παπαρούσσου, δικηγόρος που παρείχε νομική συνδρομή σε ειρηνικούς /ες διαδηλωτές/τριες, και η Μαρίνα Μεϊντάνη, δημοσιογράφος που κάλυπτε μια διαδήλωση, στερήθηκαν και οι δύο την ελευθερία τους από την αστυνομία υπό το πρόσχημα προσαγωγής για εξακρίβωση στοιχείων.

Αμφότερες μίλησαν για τον παράνομο χαρακτήρα της προσαγωγής τους, ενώ η Μαρίνα Μεϊντάνη αναφέρθηκε επιπλέον στον εξευτελισμό που υπέστη όταν υποβλήθηκε σε σωματικό έλεγχο με μερική αφαίρεση ρούχων από την αστυνομία.

Η έκθεση αναδεικνύει επίσης την ποινικοποίηση ειρηνικών διαδηλωτών/τριών, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που κατηγορήθηκαν απλώς για τη συμμετοχή τους σε διαδηλώσεις ή για πράξεις πολιτικής ανυπακοής. Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε τη σύλληψη δύο δικών της ακτιβιστριών μετά τη διάλυση διαδήλωσης στην Αθήνα το 2022, κατά τη διάρκεια της οποίας περιέγραψαν ότι υπέστησαν περιττή και καταχρηστική χρήση βίας από την αστυνομία.

Η ελληνική νομοθεσία που διέπει τις διαδηλώσεις δεν είναι σύμφωνη με το διεθνές και περιφερειακό δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με τις δεσμεύσεις που απορρέουν για την Ελλάδα από τις διεθνείς συνθήκες στις οποίες είναι συμβαλλόμενο μέρος. Παρά ταύτα, οι ελληνικές αρχές έχουν καταβάλει προσπάθειες για περαιτέρω περιορισμό του δικαιώματος στην ελευθερία στο ειρηνικώς συνέρχεσθαι, συμπεριλαμβανομένης νομοθετικής διάταξης του 2025 που εισάγει γενική απαγόρευση των διαδηλώσεων σε τμήματα της Πλατείας Συντάγματος.

«Η συμμετοχή σε ειρηνικές διαδηλώσεις ή η κάλυψή τους δεν θα πρέπει να αναγκάζει τους ανθρώπους να περνούν μέσα από ένα επικίνδυνο “διάδρομο” ούτε να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή και την σωματική τους ακεραιότητα. Οι ελληνικές αρχές πρέπει επειγόντως να μεταρρυθμίσουν τη νομοθεσία για τις διαδηλώσεις, να θέσουν τέλος στις καταχρηστικές αστυνομικές πρακτικές, να προστατεύσουν όσες και όσους ασκούν τα δικαιώματά τους και να σπάσουν τον κύκλο ατιμωρησίας που έχει επιτρέψει τη συνέχιση αυτών των παραβιάσεων», δήλωσε η Κονδυλία Γώγου.

«Οι ελληνικές αρχές πρέπει επίσης να θέσουν τέλος στο ανησυχητικό μοτίβο παράνομης χρήσης βίας από την αστυνομία σε βάρος διαδηλωτών/τριων και δημοσιογράφων και να απαγορεύσουν τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης στην αστυνόμευση συναθροίσεων. Συσκευές στρατιωτικού τύπου δεν έχουν θέση στην αστυνόμευση διαδηλώσεων, ούτε στην Ελλάδα ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο».

Σύμφωνα με τη ΜΚΟ Greek Helsinki Monitor, εισαγγελικές αρχές διερεύνησαν 181 υποθέσεις που αφορούσαν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλα σοβαρά αδικήματα από όργανα επιβολής του νόμου μεταξύ του 2019 και του Νοεμβρίου 2025, ωστόσο υπήρξαν μόλις επτά καταδίκες. Από τις 60 υποθέσεις που διερευνήθηκαν για καταγγελίες βασανιστηρίων από όργανα επιβολής του νόμου την ίδια περίοδο, μόνο τέσσερις παραπέμφθηκαν σε δίκη και υπήρξε μόλις μία καταδίκη.

Η Διεθνής Αμνηστία και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συμμετέχουν στο Δίκτυο για Εμπόριο Χωρίς Βασανιστήρια καλούν τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να προωθήσουν, στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, μια Συνθήκη για Εμπόριο Χωρίς Βασανιστήρια, με σκοπό τη ρύθμιση του εμπορίου εξοπλισμού αστυνόμευσης.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει τεκμηριώσει και εκφράσει ανησυχίες για την αστυνόμευση των διαδηλώσεων στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια, μεταξύ άλλων και στις εκθέσεις του 2021 και του 2012.