“Σας Πιστεύουμε”: Ο Αρνό Ντιφεΐς γύρισε ένα δικαστικό δράμα σε αληθινό χρόνο

Η Αλίς καταθέτει σε ένα δικαστήριο, γνωρίζοντας ότι δεν πρέπει να κάνει κανένα λάθος. Πρέπει να υπερασπιστεί τα παιδιά της, καθώς το διακύβευμα είναι η κηδεμονία τους. Θα μπορέσει να τα προστατεύσει από τον πατέρα τους πριν να είναι αργά;

Το “Σας Πιστεύουμε” έρχεται με περγαμηνές από τη φεστιβαλική του διαδρομή όμως αναμφίβολα το μεγαλύτερο σημείο ενδιαφέροντός του είναι τελικά το θέμα του, σε συνάρτηση με το πώς αυτό αποδίδεται στην αφήγηση. Το δίδυμο των Σαρλός Ντεβιλέρς και Αρνό Ντιφεΐς, στο σκηνοθετικό τους ντεμπούτο(!) πήραν μια ριψοκίνδυνη απόφαση, που ήταν το να δούμε αυτή την ιστορία σε σχεδόν αληθινό χρόνο και χωρίς να φεύγουμε από την αίθουσα της εκδίκασης.

Το σκεπτικό είναι πως μια τέτοια ιστορία δε πρέπει να διασπάται με μια σωρεία πληροφοριών και παράλληλων ιστοριών που αφαιρούν από την αμεσότητα και τον ρεαλισμό. Όμως, ταυτόχρονα, αυτό κάνει πιο δύσκολη την αφήγηση.

Έτσι, το οικογενειακό αυτό δράμα ξετυλίγεται μέσα στην ασφυκτική οριοθέτηση ενός καφκικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης, στηριγμένο πάνω στην πρωταγωνίστρια Μιριάμ Ακεντιού η οποία δίνει μια εκπληκτική ερμηνεία με την κάμερα διαρκώς πάνω στο πρόσωπό της – στα λόγια της όσο και στις σιωπές της.

Η ταινία αποτελεί αποτέλεσμα συνεργασίας των Ντεβιλέρς και Ντιφεΐς, που έρχονται από διαφορετικά background κι είχαν διαφορετικά πράγματα να φέρουν στην ταινία. Ως επαγγελματίας υγείας που εργάζεται συχνά με θύματα κακοποίησης, η Ντεβιλέρς βοήθησε να καταγραφούν κάποιες από τις πιο προσωπικές πλευρές της πραγματικότητας σε ένα Δικαστήριο Προστασίας Ανηλίκων.

Ο δε Ντιφεΐς, κινηματογραφιστής και παραγωγός, έχει κερδίσει βραβεία με τις μικρού μήκους ταινίες του, συμπεριλαμβανομένης της πιο πρόσφατης του “Invincible Summer” που είχε προβληθεί στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 2024.

Πρόσφατα, ο Αρνό Ντιφεΐς βρέθηκε στην Ελλάδα για να παρουσιάσει το “Σας Πιστεύουμε” στην πρώτη του ελληνική προβολή, στο φετινό φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Λίγο πριν πρεμιέρα, μίλησε στο NEWS24/7 για το πώς προέκυψε αυτή η ταινία, τόσο σε επίπεδο σύλληψης της ιστορίας, όσο και ως προς την εντυπωσιακή τελική της μορφή.

Ποιο ήταν το ενδιαφέρον σου στο να αφηγηθείς αυτή την ιστορία; Είναι προφανώς ένα πολύ δύσκολο θέμα. Αναρωτιέμαι τι σε τράβηξε σε αυτό και πώς αποφάσισες να το αφηγηθείς με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο. Όχι δηλαδή ως ένα πιο συμβατικό οικογενειακό δράμα, αλλά εστιάζοντας σε αυτή την πλευρά.

Δούλεψα με τη Σαρλότ Ντεβιλέρς, η οποία εργάζεται σε μια κλινική σεξουαλικής υγείας στο Παρίσι. Έρχεται συχνά σε επαφή με θύματα κακοποίησης και γνωρίζει επίσης συλλόγους που βοηθούν θύματα στο Παρίσι. Με πήγε εκεί για να ακούσουμε μαρτυρίες θυμάτων και συνειδητοποιήσαμε πόσο μοιάζουν όλες αυτές οι ιστορίες μεταξύ τους. Υπάρχουν πάντα τα ίδια προβλήματα στο σύστημα δικαιοσύνης. Για πολλούς ανθρώπους τα στατιστικά στοιχεία είναι πολύ σημαντικά και νιώσαμε ότι ήταν απαραίτητο να μιλήσουμε για αυτό το θέμα σήμερα.

Θέλαμε να αφηγηθούμε την ιστορία σε ένα ενιαίο χρονικό μπλοκ, γιατί διαπιστώσαμε ότι πολλές ταινίες που ασχολούνται με τη δικαιοσύνη το κάνουν αποσπασματικά. Συχνά επικεντρώνονται στις σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων εκτός της αίθουσας ακροάσεων. Εμείς θέλαμε να δείξουμε την πολυπλοκότητα του δικαστικού συστήματος κατά τη διάρκεια μιας ακρόασης σε πραγματικό χρόνο, από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ξέραμε επίσης ότι με αυτόν τον τρόπο θα διαφοροποιούμασταν από άλλες ταινίες δικαστηρίου. Θέλαμε πραγματικά να βρισκόμαστε στη θέση του δικαστή και να καταλάβουμε ποια είναι τα διακυβεύματα της δουλειάς του.

Άρα το ενδιαφέρον σου είχε να κάνει κυρίως με το σύστημα δικαιοσύνης. Η Σαρλότ δεν έχει κινηματογραφικό υπόβαθρο, σωστά;

Όχι, αλλά είχε το υλικό. Τα συστατικά, ας πούμε. Γνωριστήκαμε μέσω Instagram. Με προσέγγισε στη διάρκεια του Covid για να κάνουμε μια ταινία πιο συγκεκριμένα για τη δουλειά της ως νοσηλεύτριας σε κλινική σεξουαλικής υγείας. Γράψαμε μάλιστα ένα άλλο σενάριο πριν από αυτό, αλλά τελικά αυτό το πρότζεκτ πήρε τη θέση του πρώτου.

Τι έρευνα κάνατε;

Συναντήσαμε γυναίκες που μίλησαν για τις εμπειρίες τους ως θύματα μαζί με τα παιδιά τους. Συναντήσαμε δικαστές και δικηγόρους. Διαβάσαμε βιβλία, μεταξύ άλλων ένα βιβλίο του δικαστή Ντουράντ στη Γαλλία, που είναι γνωστός για το έργο του σχετικά με τη δικαιοσύνη ανηλίκων.

Ήταν επίσης σημαντικό να δουλέψουμε με πραγματικούς δικηγόρους. Στην ταινία οι δικηγόροι είναι αληθινοί επαγγελματίες. Είχαμε νομικούς συμβούλους κατά τη συγγραφή, αλλά οι ηθοποιοί που παίζουν δικηγόρους είναι όντως δικηγόροι.

Οι επαγγελματίες ηθοποιοί έμαθαν το κείμενό τους λέξη προς λέξη. Οι πραγματικοί δικηγόροι, αντίθετα, κλήθηκαν να μην αποστηθίσουν το κείμενο. Προετοιμάστηκαν σαν να ήταν μια πραγματική ακρόαση, κρατώντας μόνο σημειώσεις. Δούλεψαν όπως στη δική τους επαγγελματική ζωή.

Η σύγκρουση αυτών των δύο μεθόδων δημιούργησε αυθορμητισμό και αυθεντικότητα. Κανείς δεν ήξερε ακριβώς πώς θα αντιδράσει ο άλλος. Προσπαθούσαμε κάθε λήψη να είναι μια ανανέωση της πραγματικότητας.

Εφόσον εκείνη γνώριζε καλύτερα αυτό το πεδίο, τι ανακάλυψες εσύ προσωπικά αναπτύσσοντας την ταινία; Σε σόκαρε κάτι ιδιαίτερα για το πώς λειτουργεί το σύστημα;

Ανακάλυψα ότι οι φωνές των παιδιών είναι σχεδόν… τίποτα. Δεν ακούγονται πραγματικά. Οι φωνές των παιδιών είναι σημαντικές, αλλά πάντα οι ενήλικες έχουν τη δύναμη. Είναι σημαντικό να ακούμε τα παιδιά, γιατί είναι οι ενήλικες του αύριο. Αν δεν τα πιστεύουμε, δεν μπορούν να γίνουν υπεύθυνοι ενήλικες μέσα στην κοινωνία.

Και σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν ένα παιδί μιλάει με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ο ρόλος του συστήματος είναι να εμβαθύνει, όχι να μπλοκάρει την ιστορία πίσω από διαδικασίες.

Ναι. Το τεκμήριο αθωότητας είναι μια πολύ σημαντική αρχή στη δικαιοσύνη. Αλλά μερικές φορές καταλαμβάνει πολύ μεγάλο μέρος της διαδικασίας, ακόμα κι όταν υπάρχει η αρχή της προφύλαξης και η ανάγκη προστασίας των παιδιών.

Πώς ήταν η συνεργασία με τα παιδιά στην ταινία;

Ήταν σημαντικό για εμάς η διαδικασία του να παίξουν τον ρόλο να είναι πολύ εύκολη για τα παιδιά και για τους άλλους ηθοποιούς. Με τον νεαρό ηθοποιό θέλαμε πρώτα να δημιουργήσουμε εμπιστοσύνη. Αυτή ήταν η βασική μας δουλειά πριν από τα γυρίσματα. Να καταλάβουμε πώς λειτουργεί.

Είναι δυσλεκτικός, οπότε είχε δυσκολία με το κείμενο. Του εξηγούσαμε κάθε σκηνή λίγο πριν τη γυρίσουμε. Του δίναμε μόνο έναν πολύ απλό στόχο κάθε φορά. Για παράδειγμα: «Θέλεις ο πατέρας σου να φύγει από το δωμάτιο». Μόνο ένα πράγμα στο μυαλό του.

Αυτή είναι γενικά η προσέγγισή μου με τους ηθοποιούς: μία ιδέα τη φορά. Αν χρειάζεται κάτι πιο σύνθετο, προσθέτουμε πράγματα σταδιακά. Γυρίζουμε μία φορά με έναν στόχο, μετά ξανά με έναν δεύτερο, και χτίζουμε την ερμηνεία με προσθήκες.

Η κεντρική ερμηνεία κουβαλάει σχεδόν όλη την ταινία. Μπορείς να μιλήσεις για τη στιλιστική επιλογή να περιορίσεις την ταινία σε αυτή την κλειστή διαδικασία;

Ξέραμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας θα διαδραματίζεται σε ένα δωμάτιο, οπότε δεν είχε ενδιαφέρον να κινηματογραφούμε λευκούς τοίχους ή καρέκλες. Θέλαμε το πρόσωπό της να είναι το πεδίο του γεγονότος, το μέρος όπου συμβαίνουν τα πράγματα.

Κατά τη συγγραφή είχαμε ως αναφορά “Το Πάθος της Ζαν ντ’ Αρκ” του Ντράγιερ. Τα συνεχόμενα κοντινά στο πρόσωπό της και οι άντρες γύρω της που συχνά βρίσκονται εκτός κάδρου, παρόντες μόνο μέσω του ήχου. Αυτό ήταν σημαντικό για εμάς.

Θέλαμε στην πρώτη σκηνή το κοινό να σχηματίσει μια ιδέα για εκείνη – ίσως ως μια «δυσλειτουργική» μητέρα – και στη συνέχεια να αποδομήσουμε αυτή την ιδέα. Θέλαμε να εστιάζουμε πάνω της ακόμα και όταν ακούει. Ήταν πολύ σημαντικό να κάνουμε μια ταινία ακρόασης περισσότερο παρά μια ταινία λόγου.

Ποιο ήταν το πιο δύσκολο σε όλα αυτά;

Το πιο δύσκολο, και ταυτόχρονα το πιο συναρπαστικό, ήταν η διατήρηση της έντασης. Ξεκινάμε την ταινία με πολύ υψηλή ένταση, αλλά θέλαμε να συνεχίσει να ανεβαίνει. Αυτό ήταν δύσκολο. Φοβόμουν μήπως κουράσουμε το κοινό, οπότε ήθελα να κρατήσω και την ένταση και την προσοχή.

Η επιλογή της μίας τοποθεσίας ήταν και πρακτική απόφαση λόγω budget;

Ήταν και τα δύο. Στο Βέλγιο υπάρχει ένα σύστημα χαμηλού προϋπολογισμού. Έπρεπε να παρουσιάσουμε μόνο τρεις σελίδες σύνοψης. Ο προϋπολογισμός ήταν 150.000 ευρώ και, αφού εγκρινόταν, έπρεπε να παραδώσουμε την ολοκληρωμένη ταινία μέσα σε 24 μήνες.

Γράψαμε το σενάριο σε έναν χρόνο και τον επόμενο χρόνο βρήκαμε επιπλέον χρηματοδότηση, προετοιμάσαμε και γυρίσαμε την ταινία. Ήταν πολύ γρήγορη διαδικασία, αλλά αυτός ο περιορισμός λειτούργησε σαν κινητήριος δύναμη.

Μου άρεσε η ιδέα να προσαρμόζουμε τη δημιουργικότητα στον προϋπολογισμό. Μερικές φορές μπορεί να είναι και βαρετό να κάνεις μια ταινία με δέκα εκατομμύρια ευρώ.