Πάρκινσον: 4 συμπτώματα που εμφανίζονται χρόνια πριν τη διάγνωση

Για να τεθεί διάγνωση της νόσου του Πάρκινσον, οι νευρολόγοι αναζητούν χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα, όπως βραδύτητα, δυσκαμψία κ.ά.

Ωστόσο, συχνά μη κινητικά συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον, όπως η δυσκοιλιότητα και η απώλεια της όσφρησης, προηγούνται αυτών των αλλαγών στην κίνηση κατά περισσότερο από μία δεκαετία.

Αυτό το πρώιμο στάδιο της νόσου, γνωστό ως προδρομική φάση, σηματοδοτεί την αρχή μιας σταδιακής εκδήλωσης της νόσου.

«Είναι μια αργή νόσος, και συνειδητοποιούμε πόσο αργή μπορεί να είναι», λέει ο Ρόναλντ Πόστουμα, καθηγητής νευρολογίας και νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ. «Εξελίσσεται στον εγκέφαλο, χρόνο με τον χρόνο, μέχρι να περάσει ένα κατώφλι στο οποίο οι γιατροί μπορούν να κάνουν τη διάγνωση».

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι ερευνητές έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην κατανόηση δεικτών της προδρομικής νόσου Πάρκινσον, τους οποίους ελπίζουν ότι, κάποια μέρα, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για έγκαιρη διάγνωση.

«Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι δεν θα αναπτύξουν Πάρκινσον όλοι όσοι έχουν αυτά τα συμπτώματα», είπε η Ντόλχουν. «Αλλά γνωρίζουμε ότι σε ορισμένους ανθρώπους αυτά μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια».

Ακολουθούν τέσσερα πρώιμα συμπτώματα που συχνά εμφανίζονται σε ανθρώπους οι οποίοι αργότερα διαγιγνώσκονται με νόσο Πάρκινσον:

Απώλεια όσφρησης και Πάρκινσον

Η αδυναμία ανίχνευσης οσμών, γνωστή ως ανοσμία, μπορεί να είναι μια προσωρινή παρενέργεια από κρυολόγημα ή λοίμωξη των ιγμορείων, ή ακόμη και ένα πιο μόνιμο πρόβλημα μετά από λοίμωξη Covid.

Όμως πάνω από το 90% των ανθρώπων με νόσο Πάρκινσον χάνουν την όσφρησή τους σε βάθος χρόνου. Αυτό μπορεί να ξεκινήσει χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα κινητικά συμπτώματα.

«Έχουμε εκτιμήσει ότι η απώλεια της όσφρησης συμβαίνει 20 χρόνια πριν διαγνωστεί η νόσος», είπε ο Πόστουμα.

«Γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι που χάνουν την όσφρησή τους έχουν περίπου πενταπλάσιο αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν Πάρκινσον στο μέλλον. Οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητά τους να ανιχνεύουν και να αναγνωρίζουν οσμές, και συχνά δεν το αντιλαμβάνονται ιδιαίτερα, επειδή συμβαίνει τόσο σταδιακά».

Οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν τι προκαλεί την ανοσμία στη νόσο Πάρκινσον και γιατί είναι ένα από τα πιο πρώιμα συμπτώματα.

Μία υπόθεση αναφέρει ότι η νόσος μπορεί στην πραγματικότητα να ξεκινά στον οσφρητικό βολβό, το τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει την όσφρηση, όπου ανώμαλες πρωτεΐνες προκαλούν εκτεταμένες βλάβες και καταστρέφουν νευρώνες.

Ηθοποιοί των ονείρων μας

Κανονικά, ο οργανισμός εισέρχεται σε κατάσταση σχεδόν πλήρους παράλυσης κατά τη διάρκεια του ύπνου ταχείας κίνησης των ματιών (REM), που είναι το στάδιο του ύπνου με τα πιο ζωντανά όνειρα.

Η διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM είναι μια χρόνια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από απώλεια αυτής της παράλυσης, οδηγώντας τους ανθρώπους να «παίζουν» ως ηθοποιοί τα όνειρά τους.

Μπορεί να σηκώνονται στο κρεβάτι, να κάνουν μονόπλευρες συζητήσεις, ακόμη και να χτυπούν με γροθιές ή κλωτσιές τον/τη σύντροφό τους.

Μελέτες έχουν δείξει ότι μεταξύ 50% και 70% των ανθρώπων με διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM θα αναπτύξουν νόσο Πάρκινσον ή σχετική πάθηση όπως άνοια, μέσα σε κατά μέσο όρο 5 έως 10 χρόνια.

Άτομα 50 ετών και άνω με αυτή τη διαταραχή έχουν 130 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν Πάρκινσον σε σύγκριση με κάποιον χωρίς τη διαταραχή ύπνου.

Δυσκοιλιότητα

Η δυσκοιλιότητα είναι μία από τις συχνότερες γαστρεντερικές και συνήθως δεν είναι σοβαρή. Ωστόσο, δυσκοιλιότητα που επιμένει για αρκετές εβδομάδες ή περισσότερο επηρεάζει τα δύο τρίτα όλων των ανθρώπων με νόσο Πάρκινσον.

Η νόσος μπορεί να επηρεάσει τα νεύρα που επενδύουν τον πεπτικό σωλήνα, και μελέτες έχουν εντοπίσει συσσωματώματα ανώμαλης πρωτεΐνης σε νευρώνες που επενδύουν τα έντερα ανθρώπων με Πάρκινσον.

Μια μετα-ανάλυση εννέα μελετών διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι με δυσκοιλιότητα —είτε αξιολογημένη μέσω ερωτηματολογίου είτε διαγνωσμένη από επαγγελματία υγείας— είχαν διπλάσια πιθανότητα να αναπτύξουν Πάρκινσον σε σύγκριση με όσους δεν είχαν δυσκοιλιότητα.

Μια άλλη μελέτη παρακολούθησε 6.790 άνδρες ηλικίας 51 έως 75 ετών για 24 χρόνια, και όσοι είχαν κένωση λιγότερο συχνά από μία φορά την ημέρα είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο για Πάρκινσον.

«Έτσι, τώρα αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε: Επηρεάζει η νόσος τα νεύρα που ελέγχουν το έντερο ή μήπως η δυσκοιλιότητα αποτελεί και αυτή παράγοντα κινδύνου για Πάρκινσον», αναφέρει ο Παστούμα.

Ζάλη όταν σηκώνεται κάποιος όρθιος

Η ορθοστατική υπόταση, γνωστή ως ορθοστατική χαμηλή αρτηριακή πίεση, είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης που συμβαίνει όταν ένα άτομο περνά από καθιστή ή ξαπλωμένη θέση σε όρθια στάση. Μπορεί να οδηγήσει σε ζάλη, αίσθημα ελαφριάς κεφαλής και ακόμη και λιποθυμία.

Η ορθοστατική υπόταση μπορεί να προκληθεί από ήπια αφυδάτωση, χαμηλό σάκχαρο αίματος ή υπερθέρμανση. Όμως η χρόνια, επίμονη ορθοστατική υπόταση μπορεί να είναι πιο σοβαρή.

«Όταν έχει νευρολογική προέλευση —δηλαδή όχι αφυδάτωση, φάρμακα ή καρδιακό πρόβλημα— περίπου οι μισοί από αυτούς τους ασθενείς αναπτύσσουν Πάρκινσον ή σχετική πάθηση», είπε ο Πόστουμα. «Άρα είναι ένας πολύ υψηλός παράγοντας κινδύνου. Οι περισσότεροι άνθρωποι, όμως, δεν έχουν νευρολογική αιτία».

Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει την ορθοστατική υπόταση ως πιθανό χαρακτηριστικό της προδρομικής νόσου Πάρκινσον, αν και τα στοιχεία δεν είναι τόσο ισχυρά όσο για άλλους δείκτες. Για παράδειγμα, μία μελέτη διαπίστωσε ότι η κατά τα άλλα ανεξήγητη ορθοστατική υπόταση συνδέθηκε με τελική διάγνωση Πάρκινσον ή σχετικής πάθησης σε 18 από 79 (23%) ασθενείς μετά από παρακολούθηση 10 ετών.

Τι σημαίνουν οι προδρομικοί δείκτες για τη νόσο του

Σε αυτό το στάδιο, αυτοί οι προδρομικοί δείκτες δεν είναι αρκετά ειδικοί ώστε να σηματοδοτούν οριστικά Πάρκινσον από μόνοι τους, και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να οφείλονται σε διαφορετική αιτία ή ιατρική κατάσταση.

Όμως, αν έχετε πολλούς δείκτες ταυτόχρονα ή οικογενειακό ιστορικό της νόσου, ίσως θελήσετε να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

«Αν αρχίσετε να συνδυάζετε κάποια από αυτά τα συμπτώματα, τότε αυξάνεται πραγματικά ο κίνδυνος να αναπτύξετε νόσο Πάρκινσον στο μέλλον», είπε η Κέλι Μιλς, διευθύντρια του Κέντρου Νόσου Πάρκινσον και Διαταραχών Κίνησης στο Johns Hopkins Medicine.

«Αν κάποιος έχει δυσκοιλιότητα, απώλεια της αίσθησης της όσφρησης και “παίζει” τα όνειρά του, τότε προσθέτετε τον κίνδυνο αυτών των διαφορετικών παραγόντων. Αλλά μην βγάζετε απαραίτητα συμπεράσματα χωρίς να γίνει αξιολόγηση».