“Posidonia Oceanica: Do Not Disturb”: Μια βουτιά πιο κοντά στην προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας

Ένα σημαντικό βήμα για την διαφύλαξη των λιβαδιών Ποσειδωνίας και των ελληνικών θαλασσών υλοποιήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου, στο Λιμάνι Μεσογαίας στο Πόρτο Ράφτη, — μια δράση που, όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν απλώς μια τεχνική παρέμβαση, αλλά η αρχή ενός νέου, καθοριστικού μοντέλου προστασίας.

Η Aegean Rebreath με τη στήριξη της TP Greece προχώρησε στην τοποθέτηση οικολογικών αγκυροβολίων στο πλαίσιο της δράσης «Posidonia Oceanica: Do Not Disturb», ενός πιλοτικού προγράμματος που εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην περιβαλλοντική στρατηγική της TP Greece και στο πρόγραμμα Citizen of the Planet και στοχεύει στη διατήρηση ενός κρίσιμου οικοσυστήματος για τη βιοποικιλότητα, την ποιότητα των υδάτων και τη θωράκιση των ακτών.

Στη δράση παρευρέθηκαν ο κ. Ευάγγελος Κυριαζόπουλος, Γενικός Γραμματέας Ναυτιλίας και Λιμένων, o κ. Κωνσταντίνος Αλλαγιάννης, Δήμαρχος Μαρκοπούλου Μεσογαίας, o κ. Αναστάσιος Νικολακόπουλος, Πρόεδρος του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου του Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας, η κα Μαρία Μαργαρίτα Μαντάλα, Αντιδήμαρχος Τουρισμού του Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας, καθώς και η Μυρσίνη Σωτηροπούλου, CMO της TP Greece.

Λιβάδια της Ποσειδωνία: Μια ματιά κάτω από την επιφάνεια του νερού

Η ανεξέλεγκτη αγκυροβόληση σκαφών αναψυχής αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες καταστροφής των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Μέσα από τη δημιουργία βιώσιμων σημείων αγκυροβολίας, το πρόγραμμα παρεμβαίνει ουσιαστικά για την πρόληψη περαιτέρω φθοράς του θαλάσσιου βυθού.

Το έργο ξεκίνησε πριν από περίπου έναν χρόνο και περιλαμβάνει χαρτογράφηση της περιοχής, αξιολόγηση της κατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, διαβούλευση με τους παραγωγικούς φορείς, εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία και εφαρμογή πρακτικών λύσεων. Υλοποιείται με την επιστημονική καθοδήγηση του ΕΛΚΕΘΕ και με τη συνεργασία της τοπικής αυτοδιοίκησης, της κεντρικής διοίκησης και της αλιευτικής κοινότητας.

Όσοι είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε από κοντά την δράση, κατανοήσαμε την ευθραυστότητα και τη ζωντάνια αυτού του οικοσυστήματος και συνειδητοποιήσαμε πόσο καθοριστική είναι κάθε λεπτομέρεια για τη διατήρησή του.

Το πρωί της Τετάρτης (11/2), επιβιβαστήκαμε σε μια βάρκα και είδαμε από κοντά τους δύτες να καταδύονται και να τοποθετούν τα οικολογικά αγκυροβόλια στον βυθό. Η οθόνη μετέδιδε ζωντανή εικόνα από τις υποβρύχιες κάμερες, δείχνοντάς μας την κατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας και τη διαδικασία της τοποθέτησης με ακρίβεια και προσοχή.

Ο Γιώργος Σαρελάκος, Ιδρυτής και Πρόεδρος της Aegean Rebreath, ήταν κοντά μας καθ’ όλη την διάρκεια εξηγώντας την σημασία αλλά και την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος:

«Η Ελλάδα ακολουθεί τις σύγχρονες ευρωπαϊκές τάσεις στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αξιοποιώντας πόρους και εργαλεία που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη διαφύλαξη ευαίσθητων οικοσυστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, υλοποιείται για πρώτη φορά, με τη στήριξη της ΤΡ, ένα ολοκληρωμένο και πολυεπίπεδο πρόγραμμα προστασίας, το οποίο ξεκίνησε πριν από περίπου έναν χρόνο και χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό δυσκολίας και πολυπλοκότητας».

Όπως επεσήμανε, το εγχείρημα απαιτεί πληθώρα αδειοδοτήσεων από αρμόδια Υπουργεία, εκτεταμένη γραφειοκρατική διαδικασία και επιστημονικές αξιολογήσεις από το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), που αφορούν την κατάσταση του πεδίου και την ποιότητα των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Πλέον, το πρόγραμμα εισέρχεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα στάδιά του, που αφορά την εγκατάσταση οικολογικών αγκυροβολίων (eco-moorings).

«Τα αγκυροβόλια αυτά αποτελούν βασικό εργαλείο για την παθητική προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας, τα οποία καταστρέφονται κυρίως από τα σκάφη αναψυχής και τις άγκυρες που σύρονται στον βυθό. Σε πολλές περιοχές η καταστροφή είναι ήδη εκτεταμένη, με αποτέλεσμα να έχουν απομείνει μόνο μικρές και κατακερματισμένες εκτάσεις λιβαδιών».

Τα eco-moorings είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να είναι φιλικά προς το περιβάλλον: η αλυσίδα τους δεν ακουμπά στον βυθό, αλλά αιωρείται μέσα στο νερό, αποτρέποντας τη φθορά της Ποσειδωνίας.

Ωστόσο, η τοποθέτησή του απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και ακρίβεια: «Η εφαρμογή τους είναι ιδιαίτερα απαιτητική, ειδικά σε περιοχές με μικρό βάθος, όπως εδώ, όπου η σταθερότητα των αγκυροβολίων είναι πιο δύσκολη, ιδίως σε συνθήκες κακοκαιρίας ή σε περιπτώσεις κακής χρήσης από σκάφη. Για τον λόγο αυτό χρειάστηκε ειδικός σχεδιασμός και τεχνική προσαρμογή».

Από την παθητική στην ενεργητική προστασία με τη φύτευση λιβαδιών Ποσειδωνίας

Ωστόσο, η τοποθέτηση αγκυροβολίων είναι μόνο η αρχή, αφού παράλληλα με την παθητική προστασία, προβλέπεται και ενεργητική παρέμβαση: «Μέσα στους επόμενους μήνες προγραμματίζεται η εμφύτευση νέων λιβαδιών Ποσειδωνίας, με στόχο την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων περιοχών», εξήγησε ο κ. Σαρελάκος.

Σε αυτό το στάδιο το έργο θα περάσει από την πρόληψη στην αποκατάσταση. Όχι μόνο να σταματήσει η καταστροφή, αλλά να επανέλθει η ζωή. Η εμφύτευση θα γίνει σε επιλεγμένα σημεία, με επιστημονική παρακολούθηση και στόχο τη σταδιακή επαναφορά του οικοσυστήματος.

Σημειώνεται πως το πρόγραμμα δεν περιορίζεται μόνο στις τεχνικές παρεμβάσεις. Περιλαμβάνει επτά άξονες δράσης, ξεκινώντας από την επιστημονική έρευνα και φτάνοντας έως την πρακτική εφαρμογή, την εκπαίδευση και την κοινωνική συμμετοχή. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εκπαιδευτικά εργαστήρια σε σχολεία της περιοχής, καθώς και διαβούλευση και συνεργασία με τοπικούς φορείς.

Πρόκειται για ένα ολιστικό μοντέλο που συνδυάζει καινοτομία, περιβαλλοντική προστασία και κοινωνική ευαισθητοποίηση. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στο ότι δεν αποτελεί μια απλή θεωρητική προσέγγιση, αλλά μια ολοκληρωμένη δράση με μακροπρόθεσμο και ουσιαστικό αντίκτυπο.

Μάλιστα, το ενδιαφέρον άλλων Δήμων για την υιοθέτηση του μοντέλου προστασίας είναι ήδη μεγάλο: «Το πιλοτικό στάδιο υλοποιείται στο Πόρτο Ράφτη και φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο για άλλες περιοχές της Ελλάδας. Ήδη υπάρχει ενδιαφέρον από νησιωτικούς δήμους (Κέα, Πάρος) για την αναπαραγωγή του μοντέλου, ενώ τα συμπεράσματα του έργου αναμένεται να αξιοποιηθούν και σε εθνικό επίπεδο».

Το κοινό όραμα για την προστασία των λιβαδιών της Ποσειδωνίας

Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγράμματος παίζει η σύμπραξη όλων των εμπλεκόμενων φορέων – δημόσιων, επιστημονικών και τοπικών. Η συνεργασία και η δημιουργία ισχυρών συμμαχιών αποδεικνύονται θεμέλιο για την υλοποίηση ενός τόσο σύνθετου εγχειρήματος, που απαιτεί υπομονή, συνέπεια και κοινό όραμα. Το πρόγραμμα φιλοδοξεί όχι μόνο να προστατεύσει και να αποκαταστήσει τα λιβάδια Ποσειδωνίας, αλλά και να λειτουργήσει ως παράδειγμα βιώσιμης διαχείρισης για ολόκληρη τη χώρα.

Σε δηλώσεις του ο Γενικός Γραμματέας Ναυτιλίας και Λιμένων, Ευάγγελος Κυριαζόπουλος επισήμανε: «Είναι η πρώτη φορά που υλοποιείται μια τέτοια δράση για τα λιβάδια Ποσειδωνίας, σε συνέχεια μελέτης του ΕΛΚΕΘΕ και σχετικής αδειοδότησης από το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι για το αποτέλεσμα, το οποίο μπορεί να αποτελέσει βάση για επέκταση και σε άλλες περιοχές. Η συνεργασία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, δηλαδή της TP Greece, της ΜΚΟ Aegean Rebreath, του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Μαρκοπούλου Μεσογαίας και του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό case study. Άλλωστε, η θάλασσα είναι ένα πεδίο που προσφέρει σημαντικές δυνατότητες συνεργασιών μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, τόσο στον χώρο της ναυτιλίας όσο και στον θαλάσσιο τουρισμό».

Η Charlotte Foucteau, CEO της TP Greece δήλωσε σχετικά με την πρωτοβουλία: «Η προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία των θαλασσών μας και τη βιωσιμότητα των ακτών μας. Στη βάση της επιστημονικής έρευνας και των μετρήσεων που προηγήθηκαν, σήμερα περνάμε από τη μελέτη στην πράξη, στηρίζοντας μια πρωτοβουλία που υλοποιεί ένα ουσιαστικό βήμα για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Για εμάς στην TP Greece, η περιβαλλοντική υπευθυνότητα σημαίνει έμπρακτη στήριξη δράσεων με ουσιαστικό αντίκτυπο, σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα, τους ειδικούς και τις τοπικές κοινωνίες».

Συμπληρωματικά η Μυρσίνη Σωτηροπούλου ανέφερε: «Η τοποθέτηση των αγκυροβολίων στο Πόρτο Ράφτη αποτελεί ένα ουσιαστικό στάδιο μιας ευρύτερης και μακροχρόνιας προσπάθειας για την προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Η πιλοτική αυτή εφαρμογή επιβεβαιώνει ότι η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος απαιτεί συνέπεια, συνεργασία και συγκεκριμένες παρεμβάσεις με μετρήσιμο αποτέλεσμα, συμβάλλοντας στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των θαλασσών μας».