ΗΠΑ–Ιράν: Η αμερικανική συγκέντρωση δυνάμεων και η πιθανή αντίδραση της Τεχεράνης

Καθώς οι εντάσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν κλιμακώνονται, οι ΗΠΑ ενισχύουν τα στρατιωτικά τους μέσα στη Μέση Ανατολή, ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το Ιράν έχει “το πολύ 10 έως 15 ημέρες” για να συμφωνήσει σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα και το απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων.

Πέρα από το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο παγκοσμίως, το USS Gerald R Ford, το οποίο φέρεται να κατευθύνεται προς ένωση με την ομάδα κρούσης του USS Abraham Lincoln στην Αραβική Θάλασσα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει και καίρια υποστηρικτικά μέσα ισχύος, όπως αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου τύπου E-3 Sentry (AWACS), ενισχύοντας σημαντικά τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες στην περιοχή.

Σε επιστολή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, το Ιράν ανέφερε ότι, μολονότι η χώρα δεν επιδιώκει «ένταση ή πόλεμο και δεν θα ξεκινήσει πόλεμο», οποιαδήποτε αμερικανική επιθετική ενέργεια θα αντιμετωπιστεί «αποφασιστικά και αναλογικά».

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα φέρουν πλήρη και άμεση ευθύνη για οποιεσδήποτε απρόβλεπτες και ανεξέλεγκτες συνέπειες», προστίθεται στην επιστολή.

Το Al Jazeera συγκέντρωσε τα στοιχεία που είναι γνωστά για την πρόσφατη ανάπτυξη αμερικανικών στρατιωτικών μέσων στη Μέση Ανατολή — ανάπτυξη που έχει επίσης προκαλέσει διαφωνίες με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τη χρήση της κοινής στρατιωτικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία.

Ποια αεροπορικά μέσα έχει αναπτύξει η Ουάσινγκτον στη Μέση Ανατολή

Σύμφωνα με αναλυτές και δεδομένα παρακολούθησης στρατιωτικών πτήσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να έχουν αναπτύξει περισσότερα από 120 αεροσκάφη στην περιοχή μέσα σε λίγες ημέρες — τη μεγαλύτερη ενίσχυση της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος στη Μέση Ανατολή από τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003.

Οι αναφερόμενες μετακινήσεις περιλαμβάνουν αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου E-3 Sentry (AWACS), μαχητικά κρούσης χαμηλής παρατηρησιμότητας F-35 και αεροσκάφη αεροπορικής υπεροχής F-22, καθώς και F-15 και F-16. Τα δεδομένα παρακολούθησης πτήσεων καταδεικνύουν ότι πολλά εξ αυτών αναχώρησαν από βάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη, με υποστήριξη μεταγωγικών αεροσκαφών και ιπτάμενων δεξαμενόπλοιων εναέριου ανεφοδιασμού — στοιχείο που υποδηλώνει διαρκή επιχειρησιακό σχεδιασμό και όχι συνήθη εναλλαγή δυνάμεων.

«Παρακολουθήστε οποιαδήποτε μετακίνηση B-2. Αυτό θα υποδήλωνε πιθανή επανάληψη της “Midnight Hammer”», δήλωσε στο Al Jazeera ο Mark Cancian, απόστρατος συνταγματάρχης των Πεζοναυτών και ανώτερος σύμβουλος στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) με έδρα την Ουάσινγκτον.

Όπως αναφέρει ανάρτηση του Clashreport στην πλατφόρμα Χ, συνοδευόμενη από βίντεο και φωτογραφίες, περίπου δώδεκα αμερικανικά μαχητικά F-22 έχουν περάσει από το Ηνωμένο Βασίλειο με κατεύθυνση τη Μέση Ανατολή. Η ίδια πηγή επισημαίνει ότι σημαντικός αριθμός αεροσκαφών F-35 και A-10, μαζί με αεροσκάφη ανεφοδιασμού, μεταφορικά και ειδικών επιχειρήσεων, έχουν εντοπιστεί στον κόλπο της Σούδας στην Ελλάδα.

Το παρόν κύμα ανάπτυξης είχε προηγηθεί, αρκετές εβδομάδες νωρίτερα, από την άφιξη μαχητικών F-15E Strike Eagle της Πολεμικής Αεροπορίας. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (US Central Command) ανέφερε τότε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος «ενισχύει την ετοιμότητα μάχης και προάγει την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα».

Ο ρόλος του Ντιέγκο Γκαρσία και του Ηνωμένου Βασιλείου

Η προσοχή έχει στραφεί επίσης στο Ντιέγκο Γκαρσία, την κοινή βρετανοαμερικανική στρατιωτική βάση στον Ινδικό Ωκεανό, στο αρχιπέλαγος Τσάγκος, η οποία μπορεί να φιλοξενήσει στρατηγικά βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών B-2.

Η απομακρυσμένη αυτή βάση έχει ιστορικά χρησιμοποιηθεί ως σημείο εκκίνησης μεγάλων αμερικανικών αεροπορικών εκστρατειών στην περιοχή.

Ωστόσο, το Ντιέγκο Γκαρσία αποτελεί βρετανικό κυρίαρχο έδαφος εκμισθωμένο στην Ουάσινγκτον, πράγμα που σημαίνει ότι το Λονδίνο πρέπει να εγκρίνει τη χρήση του για επιθετικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με δημοσιεύματα βρετανικών μέσων ενημέρωσης, ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έχει επισημάνει στον Τραμπ ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν βρετανικές αεροπορικές βάσεις — συμπεριλαμβανομένων του Ντιέγκο Γκαρσία και της RAF Fairford στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου σταθμεύει ο αμερικανικός στόλος βαρέων βομβαρδιστικών στην Ευρώπη — για πλήγματα κατά του Ιράν, καθώς αυτό θα συνιστούσε παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Ο Τραμπ αντέδρασε αποσύροντας την αμερικανική υποστήριξη στην απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να μεταβιβάσει τα Νησιά Τσάγκος στον Μαυρίκιο, απόφαση που είχε ανακοινωθεί το προηγούμενο έτος.

Την Τετάρτη, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι ο Στάρμερ «διαπράττει μεγάλο λάθος» με τη συμφωνία μεταβίβασης της κυριαρχίας του αρχιπελάγους.

«ΜΗΝ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΤΕ ΤΟ ΝΤΙΕΓΚΟ ΓΚΑΡΣΙΑ!», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στο Truth Social, υποστηρίζοντας ότι η βάση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε οποιαδήποτε μελλοντική στρατιωτική επιχείρηση για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης ιρανικής επίθεσης.

Τα αμερικανικά πολεμικά πλοία στην Αραβική Θάλασσα

Το USS Gerald R Ford αναπτύσσεται εκ νέου από την Καραϊβική προς τη Μέση Ανατολή. Το αεροπλανοφόρο και η συνοδευτική του ομάδα κρούσης αναμένεται να αφιχθούν στην περιοχή τις προσεχείς εβδομάδες.

Πρόκειται για το ίδιο πλοίο που είχε προηγουμένως υποστηρίξει αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα, περιλαμβανομένων αποστολών στο πλαίσιο της Επιχείρησης Southern Spear.

Το USS Gerald R Ford θα ενωθεί με την ομάδα κρούσης του USS Abraham Lincoln, η οποία, σύμφωνα με πρόσφατες δορυφορικές εικόνες, επιχειρεί στην Αραβική Θάλασσα ανοικτά των ακτών του Ομάν, τοποθετώντας την αμερικανική ναυτική ισχύ σε απόσταση πλήγματος από το Ιράν.

Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ διαθέτει επίσης πολλαπλά αντιτορπιλικά κατευθυνομένων πυραύλων στην περιοχή, εξοπλισμένα με προηγμένα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων. Τα πλοία αυτά μπορούν να μεταφέρουν και να εκτοξεύουν πυραύλους cruise Tomahawk, ικανούς να πλήξουν χερσαίους στόχους βαθιά στο ιρανικό έδαφος, παράλληλα με αποστολές ανθυποβρυχιακού πολέμου και προστασίας στόλου.

Η πιθανή αντίδραση του Ιράν

Το Ιράν έχει προειδοποιήσει δημοσίως ότι θα θεωρήσει οποιοδήποτε αμερικανικό στρατιωτικό πλήγμα ως σοβαρή πρόκληση.

Η Τεχεράνη προχώρησε επίσης στις προγραμματισμένες στρατιωτικές της δραστηριότητες. Την Τετάρτη ανακοίνωσε και ξεκίνησε κοινές ναυτικές ασκήσεις με τη Ρωσία στη Θάλασσα του Ομάν και στον βόρειο Ινδικό Ωκεανό, με στόχο την ενίσχυση της ναυτικής συνεργασίας και την αποστολή αποτρεπτικού μηνύματος εν μέσω αυξανόμενης αμερικανικής πίεσης.

Στο πλαίσιο αυτών των ασκήσεων, οι ιρανικές αρχές εξέδωσαν NOTAM για εκτοξεύσεις ρουκετών πάνω από το νότιο Ιράν από 03:30 έως 13:30 GMT και προχώρησαν σε προσωρινό κλείσιμο τμημάτων των Στενών του Ορμούζ, στρατηγικής σημασίας θαλάσσιας οδού, κατά τη διάρκεια ασκήσεων με πραγματικά πυρά.

Παράλληλα, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ προειδοποίησε ότι αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν θα είχε σοβαρές συνέπειες, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο κλιμάκωσης σε περίπτωση διεύρυνσης των εχθροπραξιών.

Δορυφορικές εικόνες που δημοσίευσε το Reuters δείχνουν ότι το Ιράν έχτισε πρόσφατα σκυρόδεμα γύρω από μια νέα στρατιωτική εγκατάσταση και την κάλυψε με χώμα, προχωρώντας τις εργασίες σε περιοχή που, όπως αναφέρουν πληροφορίες, είχε βομβαρδιστεί από το Ισραήλ το 2024.

Οι εικόνες δείχνουν επίσης ότι το Ιράν έχει θάψει εισόδους σηράγγων σε πυρηνική εγκατάσταση που είχε πληγεί από τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του περσινού δωδεκαήμερου πολέμου Ισραήλ–Ιράν, έχει ενισχύσει εισόδους σηράγγων κοντά σε άλλη εγκατάσταση και έχει επισκευάσει βάσεις πυραύλων που επλήγησαν στη σύγκρουση.

Αναλυτικές εκθέσεις υποδηλώνουν ακόμη ότι το Ιράν έχει αναπτύξει πολυεπίπεδη άμυνα βασισμένη σε νάρκες, πυραύλους, υποβρύχια και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, με σκοπό την επιβράδυνση των αμερικανικών δυνάμεων.

Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν ενδέχεται να επιδιώξει την αποφυγή άμεσης γενικευμένης σύγκρουσης, αν και αυτό μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο.

«Οι Ιρανοί, τους τελευταίους έξι μήνες, έχουν λάβει αθόρυβα πρόσθετα μέτρα για να μετακινήσουν κρίσιμα μέσα βαθύτερα στο υπέδαφος», δήλωσε ο Vali Nasr, καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, σε συζήτηση που διοργάνωσε το πρόγραμμα Μέσης Ανατολής του CSIS.

«Θα είναι απρόβλεπτοι», είπε. «Ενδέχεται να αντιδράσουν δυναμικά εξαρχής ή να επιδιώξουν να σύρουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια παρατεταμένη κατάσταση.

»Πλήττεις ένα δεξαμενόπλοιο ή μια πετρελαϊκή εγκατάσταση ή ένα αμερικανικό πλοίο και τότε εναπόκειται στον πρόεδρο Τραμπ να αποφασίσει αν θα κλιμακώσει περαιτέρω. Και μπορεί να υπάρξει συνέχεια.

»Βρισκόμαστε σε σενάριο όπου η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει πολύ γρήγορα από τον έλεγχο», πρόσθεσε ο Nasr.

Είναι πιθανό οι ΗΠΑ να επιτεθούν στο Ιράν;

Σύμφωνα με ειδικούς, το ενδεχόμενο είναι απολύτως ρεαλιστικό.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν όλα όσα θα έκαναν εάν επρόκειτο να πραγματοποιήσουν κάποιου είδους επίθεση», δήλωσε ο Cancian στο Al Jazeera. «Έχουν μετακινήσει αεροσκάφη στην περιοχή, δύο αεροπλανοφόρα, καθώς και υποστηρικτικά μέσα όπως τα AWACS».

Η Barbara Slavin, διακεκριμένη συνεργάτιδα του Stimson Center, συμφώνησε με την εκτίμηση αυτή. «Φαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποφασίσει να επιτεθεί εκ νέου στο Ιράν, και υποθέτω σε συντονισμό με τους Ισραηλινούς», ανέφερε.

«Ποιοι είναι οι στόχοι, μένει να φανεί. Μπορεί να περιοριστεί; Θα εμπλακούν και άλλοι; Αυτά είναι κρίσιμα ερωτήματα και δεν διαθέτουμε ακόμη απαντήσεις».

Πρόκειται για παρόμοια κατάσταση με εκείνη στη Βενεζουέλα;

Η συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών μέσων στην Καραϊβική, πλησίον της Βενεζουέλας, που άρχισε τον Σεπτέμβριο του 2025, οδήγησε σε πολλαπλά πλήγματα κατά βενεζουελανικών σκαφών, τα οποία οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν — χωρίς αποδείξεις — ότι μετέφεραν ναρκωτικά. Η κλιμάκωση κορυφώθηκε με τη δραματική επιδρομή της 3ης Ιανουαρίου στο Καράκας από αμερικανικές δυνάμεις και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο, ο οποίος αντιμετωπίζει πλέον δίκη στη Νέα Υόρκη για κατηγορίες περί όπλων και ναρκωτικών.

«Η συγκέντρωση [στην Αραβική Θάλασσα] παρουσιάζει ομοιότητες, αλλά υπάρχει μία βασική διαφορά στο στρατηγικό πλαίσιο», δήλωσε ο Cancian.

«Σε αντίθεση με την επιδρομή στη Βενεζουέλα, δεν έχει υπάρξει μεγάλη ανάπτυξη Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων, ενώ η γεωγραφία του Ιράν, μακριά από τις ακτές και με ισχυρή άμυνα, καθιστά απίθανη μια ταχεία χερσαία επιχείρηση.

»Εάν υπάρξουν πλήγματα, θα ανέμενα επιθέσεις πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς κατά δυνάμεων ασφαλείας, όπως το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Πιθανά είναι και πλήγματα κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων, αν και πύραυλοι όπως οι Tomahawk μπορούν να προκαλέσουν ζημιές κυρίως σε υπέργειες εγκαταστάσεις», πρόσθεσε.

Ο αμερικανός ΥΠΕΞ φέρεται να προγραμματίζει επίσκεψη στο Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου για συνάντηση με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, σύμφωνα με αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία, καθώς η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή δοκιμάζεται και οι αποφάσεις των δύο πλευρών θα καθορίσουν το επόμενο στάδιο αυτής της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.