ΒΡΕΘΗΚΑΜΕ ΣΤΙΣ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ – Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΟΛΟΛΕΥΚΕΣ ΟΨΕΙΣ ΤΟΥΣ

Πρώτη μέρα στην Αίγυπτο και φτάνοντας στον χώρο του πρωινού, συνειδητοποιώ πως έχω μπροστά μου την υπέροχη θέα των Πυραμίδων. Η θέασή τους και μόνο σε γεμίζει δέος, σου κόβει σχεδόν την ανάσα. Δεν είναι τυχαίο πως συμπεριλαμβάνονται στα 7 θαύματα του κόσμου, είναι μάλιστα το μοναδικό σωζόμενο.

Το ραντεβού με τον οδηγό και ξεναγό μας έχει οριστεί για τις 9.00 το πρωί. Σε λίγα λεπτά έχουμε φτάσει. Μου κάνει εντύπωση ο τρόπος που έχουν εκμεταλλευτεί οι Αιγύπτιοι τον τουριστικό αυτό χώρο.
Πολυτελής η διακόσμηση, μαρμάρινη, καινούρια τα εκδοτήρια των εισιτηρίων.

Φανταζόμουν η αλήθεια λίγο πιο αρχέγονη την κατάσταση εκεί. Την έρημο να απλώνεται μπροστά μας, σκόνη παντού και εμείς σαν άλλοι Ιντιάνα Τζόουνς να περπατάμε στην άμμο ανάμεσα στις Πυραμίδες. Καμία σχέση.

Ο ξεναγός μας εξηγεί πως τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μια εκτεταμένη αναβάθμιση του χώρου, με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση των επισκεπτών. Όλη η εμπειρία είναι οργανωμένη στην τελευταία λεπτομέρεια, κάτι που εντυπωσιάζει μεν, δίνει ωστόσο την εντύπωση ενός μεγάλου θεματικού πάρκου και αφαιρεί ένα μεγάλο κομμάτι από την αυθεντικότητά της.

Επιβιβαζόμαστε σε άνετα λεωφορεία και ακολουθούμε έναν άψογα ασφαλτοστρωμένο δρόμο μέχρι την πρώτη μας στάση. Κοιτάζω γύρω μου και νιώθω σαν να βρίσκομαι σε μια μικρή τουριστική όαση, με μία πλατεία που θυμίζει τουριστικό θέρετρο, γεμάτη μαγαζιά και καφέ.

Μέσα στην έρημο, η θέα των Πυραμίδων επιβλητική και αιώνια, αλλά οι παλμοί του τόπου έχουν σχεδόν εξατμιστεί από την εμπορική του εκμετάλλευση. Ο ξεναγός μας προσφέρεται να μας φωτογραφίσει και μας καθοδηγεί στην τέχνη της “τέλειας φωτογραφίας”, με τα χέρια μας να «τσιμπάνε» τις κορυφές των Πυραμίδων. Ο στόχος είναι σαφής: Όλα για το Instagram.

Στη συνέχεια μας ρωτά αν θέλουμε να ανέβουμε σε καμήλες, απαντάμε καταφατικά και πηγαίνει να το κανονίσει προκειμένου να μην μας “κλέψουν”. Η καμήλα μου λέγεται Μάικλ Τζάκσον και είναι 7 ετών. Ο καμηλιέρης, τρέχοντας σχεδόν, με την κελεμπία του να ανεμίζει, οδηγεί την καμήλα ενώ εμείς «καθισμένοι» νιώθουμε λίγο σαν τουρίστες σε μία φαρσοκωμωδία.

Αναρωτιέμαι πόσες φορές τη μέρα κάνει αυτή τη διαδρομή. Μας φωτογραφίζει, κάνει και τα δικά του ινσταγκραμικά σκέρτσα και φυσικά μας ζητά και φιλοδώρημα για αυτές τις έξτρα υπηρεσίες του. Είναι προφανές πως, πέρα από το μοναδικό αυτό σημείο στον κόσμο, όλοι φροντίζουν να προσφέρουν το ίδιο: Μια εκδρομή για την «τέλεια εικόνα».

Μπαίνουμε και πάλι στο λεωφορείο για την επόμενη στάση. Ο ξεναγός μας, με απλότητα και σαφήνεια, ξεκινά το θεωρητικό μέρος της ξενάγησης. Μας μιλά για τις εποχές, τις δυναστείες και τις προσωπικότητες των Φαραώ. Τα ονόματα των βασιλιάδων πέφτουν βροχή, κάποια στιγμή χάνω το μέτρημα.

Συγκρατώ τα βασικά και πιο ουσιώδη: οι πυραμίδες ήταν τάφοι για τους Φαραώ. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν πως το σχήμα τους προήλθε από τους παλαιότερους τύμβους ή πως συμβόλιζε τις ακτίνες του ήλιου, ενώ άλλοι θεωρούν πως συμβόλιζε μια σκάλα που οδηγεί στον ουρανό. Αυτή η βαθιά θρησκευτική σύνδεση συνόδευε τον κάθε Φαραώ στην πορεία του προς το αιώνιο. Είναι τρομερό πόσο η αιγυπτιακή φιλοσοφία είναι τοποθετημένη γύρω από έναν κόσμο που προσπαθούσε να διασφαλίσει τη συνέχεια.

Ο ξεναγός συνεχίζει μιλώντας μας για τον Νείλο, για τη ζωτική του σημασία στην ανέγερση των πυραμίδων καθώς μέσω αυτού μεταφέροντας οι τεράστιοι ογκόλιθοι και η σκέψη μου γυρίζει στον όγκο των λατομείων, στους χιλιάδες εργάτες, στο χτίσιμο μέσω του ποταμού ενός κόσμου όπου ο θάνατος δεν ήταν το τέλος, αλλά μια μετάβαση προς την αιωνιότητα.

Τελικά οι πυραμίδες ήταν λευκές;

Αυτό που πραγματικά με εντυπωσιάζει το γεγονός πως οι ιστορικοί διατείνονται πως οι πυραμίδες ήταν λευκές. Τις κάλυπτε ένα λευκό γυαλιστερό περίβλημα και τις έκανε να αντανακλούν τις ακτίνες του ήλιου. Όπως μας εξηγεί ο ξεναγός, το περίβλημα αυτό ήταν από ασβεστόλιθο, ο οποίος έδινε στις πυραμίδες μια λαμπερή, σχεδόν υπερφυσική όψη, σε σημείο που λέγεται πως από απόσταση φαίνονταν σαν να έλαμπαν στον ήλιο.

Κοιταζοντας στην κορυφή της Πυραμίδας του Χεφρήνου, παρατηρούμε ακόμα τα απομεινάρια αυτού του περίβλήματος, που μοιάζουν σαν μικρές λευκές πέτρες διάσπαρτες γύρω από την κορυφή. Εξακολουθείς να μπορείς να φανταστείς πώς η πυραμίδα, γεμάτη από αυτή τη γυαλιστερή επικάλυψη, είχε δημιουργήσει ένα φαινόμενο που εντυπωσίαζε κάθε επισκέπτη της εποχής.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο ξεναγός, το περίβλημα αυτό, που προσέδιδε στις πυραμίδες το εντυπωσιακό τους χαρακτηριστικό, δεν άντεξε στο πέρασμα των χρόνων. Οι σεισμοί που χτύπησαν την περιοχή και η εκμετάλλευση των λίθων για άλλες κατασκευές είχαν ως αποτέλεσμα να αφαιρεθεί και να εξαφανιστεί μεγάλο μέρος αυτού του εξωτερικού καλύμματος.

Μήπως τις Πυραμίδες τις κατασκεύασαν εξωγήινοι;

Η θεωρία που θέλει τις πυραμίδες της Γκίζας να έχουν χτιστεί από εξωγήινους είναι μια από τις πιο διαδεδομένες αλλά και πιο αμφιλεγόμενες αντιλήψεις γύρω από τα θαύματα του αρχαίου κόσμου. Την αναφέρει και αυτή ο ξεναγός προκειμένου να συντηρήσει το ενδιαφέρον μας.

Κάποιοι, κυρίως οι υπέρμαχοι αυτής της θεωρίας, επισημαίνουν ότι η τεχνική που απαιτούν οι πυραμίδες για την κατασκευή τους είναι απίστευτα προηγμένη και, για πολλούς, φαίνεται αδύνατη να έχει πραγματοποιηθεί από έναν πολιτισμό χωρίς σύγχρονα εργαλεία ή εξειδικευμένο εξοπλισμό.

Ωστόσο, η πραγματικότητα της αιγυπτιακής τεχνολογίας και μηχανικής εντυπωσιάζει. Οι Αιγύπτιοι είχαν τα εργαλεία και τη γνώση για να επεξεργαστούν τις πέτρες και να κατασκευάσουν τα μεγάλα μνημεία τους.

Επιπλέον, τα συστήματα μεταφοράς που χρησιμοποίησαν, όπως κυλίνδρους και ράγες, τους επέτρεψαν να κινούν τις τεράστιες πέτρες με εκπληκτική ακρίβεια. Όσον αφορά τη γεωμετρία και την τοποθέτηση των πυραμίδων με την ακριβή κατεύθυνση προς τον βορρά, οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν εξελιγμένα εργαλεία για την αστρονομία και την παρατήρηση του ουρανού, χωρίς να απαιτείται η χρήση πυξίδας.

Η κατασκευή των πυραμίδων της Γκίζας, το σύμβολο του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού, αποτελεί ένα αριστούργημα μηχανικής και συντονισμού, αλλά και μια μαρτυρία για τη σκληρή δουλειά χιλιάδων ανθρώπων.

Οι πέτρες που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή τους εξορύχθηκαν κυρίως από το ίδιο το οροπέδιο της Γκίζας, με λίγες εξαιρέσεις. Η επένδυση ασβεστόλιθου προερχόταν από το Τούρα, απέναντι από τον Νείλο, και ο γρανίτης που στόλιζε τα εσωτερικά δωμάτια της πυραμίδας προερχόταν από την Ασουάν, με αποτέλεσμα μια ατέλειωτη αλυσίδα εφοδιασμού και μεταφοράς που απαιτούσε συντονισμό και εργατική δύναμη.

Η Πυραμίδα του Χέοπα

Φτάνοντας στην Πυραμίδα του Χέοπα – όπου και βρίσκεται άλλη μία όμορφη πλατεία με μαγαζιά με τουριστικά είδη και καφέ- δεν μπορείς παρά να σταθείς και να θαυμάσεις το απόλυτο μεγαλείο που εκφράζεται μέσα από κάθε της πλευρά. Είναι απλώς επιβλητική. Το μέγεθός της είναι συγκλονιστικό — 230 μέτρα και από τις τέσσερις πλευρές, ισοδύναμο με 7 ή 8 γήπεδα ποδοσφαίρου.

Η πιο μεγάλη και πιο διάσημη από τις πυραμίδες της Γκίζας, η Πυραμίδα του Χέοπα (ή Χούφου), δεν είναι απλώς ένα κτίσμα. Είναι το αρχιτεκτονικό θαύμα της αρχαιότητας που επιβιώνει μέχρι σήμερα, σχεδόν 4.500 χρόνια μετά την κατασκευή της.

Η αίσθηση του ύψους είναι τρομακτική: 146,6 μέτρα που αιωρούνται στον αέρα, ενώ η βάση της με τις τελείες διαστάσεις των 230,35 μέτρων κάνει ακόμα και το βλέμμα σου να χάνεται. Η πυραμίδα αυτή, με όγκο 2.521.000 κυβικά μέτρα, καλύπτει μια τεράστια έκταση 54.000 τετραγωνικών μέτρων, και το βάρος της φθάνει τα 6,5 εκατομμύρια τόνους, στοιχείο που την καθιστά απόλυτο θαύμα κατασκευαστικής τέχνης για την εποχή της.

Ο Ηρόδοτος περιγράφει την κατασκευή της πυραμίδας και παραθέτει τις μαρτυρίες που του έδωσαν οι Αιγύπτιοι οδηγοί του, αναφέροντας πως για την κατασκευή της συμμετείχαν 100.000 εργάτες – δούλοι και ότι το έργο διήρκεσε περίπου 20 χρόνια. Οι λεπτομέρειες που αναφέρει ο αρχαίος ιστορικός, αν και εντυπωσιακές, δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν πλήρως, καθώς οι πληροφορίες του προέρχονται από μια δεύτερη χέρια αφήγηση, δύο χιλιετίες μετά την κατασκευή.

Αυτό το τεράστιο έργο, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, πραγματοποιήθηκε από δούλους που δουλεύανε ασταμάτητα κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Οι Αιγύπτιοι χρειάστηκαν να κατασκευάσουν έναν ολόκληρο δρόμο για τη μεταφορά των πετρών, κάτι που ο σπουδαίος Έλληνας ιστορικός θεωρεί ότι δεν ήταν λιγότερο σημαντικό από την κατασκευή της ίδιας της πυραμίδας.

Αξιοσημείωτο είναι πως η πυραμίδα, αν και κατασκευάστηκε για να προσφέρει προστασία στο σώμα του φαραώ Χέοπα, δεν κατάφερε να αποτρέψει τους ληστές τάφων που αναζητούσαν θησαυρούς και μυστικά του παρελθόντος. Ωστόσο, η ίδια η πυραμίδα, με τις επιβλητικές διαστάσεις και την ανθεκτικότητά της, παραμένει σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα μνημεία που συνεχίζει να προκαλεί θαυμασμό και απορία σε όλους όσοι την αντικρίζουν.

Το εσωτερικό της παραμένει ο απόλυτος λαβύρινθος. Ένας εντυπωσιακός συνδυασμός διαδρόμων και θαλάμων που εμποδίζουν την εύκολη πρόσβαση στο κύριο δωμάτιο, όπου βρίσκεται η σαρκοφάγος του Φαραώ. Όχι δεν μπήκα μέσα, είχε και πολύ κόσμο και ο ξεναγός μας διαβεβαίωσε πως δε χάνουμε κάτι φοβερό αν δεν μπούμε.

Οι πυραμίδες δεν στέκονταν μόνες τους, αλλά αποτελούσαν μέρος ενός συμπλέγματος κτιρίων που περιλάμβανε ναούς, παρεκκλήσια, άλλους τάφους και τεράστια τείχη. Έχουν επίσης ανασκαφεί υπολείμματα ταφικών βαρκών. Δίπλα στην Πυραμίδα του Χέοπα βρίσκεται το σημείο όπου βρέθηκε και το Ηλιακό του Σκάφος.

Μετά την Πυραμίδα του Χέοπα, περνάμε και από δύο άλλες μεγάλες πυραμίδες χτίστηκαν στη Γκίζα, για τον γιο του Χούφου, βασιλιά Χαφρέ (Χέφρεν), και έναν διάδοχό του, Μενκαούρε (Μυκερίνος).

Η Σφίγγα

Επόμενη μεγάλη μας στάση η διάσημη Σφίγγα, ένα τεράστιο άγαλμα λιονταριού με ανθρώπινο κεφάλι. Είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Προσπαθώ να την παρατηρήσω, αλλά δεν είναι και εύκολο. Είναι απίστευτα πολύς ο κόσμος εκεί. Μπαίνω σε μία τεράστια ουρά που ούτε που ξέρω πού οδηγεί, ωστόσο την ακολουθώ μηχανικά.

Συνειδητοποιώ πως και πάλι οδηγούμαστε σε ένα σημείο αρκετά κοντά της που μπορούμε να βγάλουμε ωραίες φωτογραφίες. Ο ξεναγός τώρα μας στήνει ακόμη πιο ιδιαίτερα έτσι ώστε να φαίνεται πως φιλάμε τη Σφίγγα στο στόμα.

Βγάζω και αυτή τη φωτό και κοιτάζω το άγαλμα λίγο καλύτερα. Συνδυάζει τη μορφή του λιονταριού με το ανθρώπινο κεφάλι και στέκεται αγέρωχη εκεί, με όλο το μυστήριο και την ιστορία που κουβαλά πάνω της. Με μήκος 73,5 μέτρα και ύψος 20,22 μέτρα, είναι το μεγαλύτερο μονολιθικό άγαλμα στον κόσμο και ένα από τα πιο μυστηριώδη έργα της αρχαιότητας. Δεν έχει μόνο το μέγεθος και την αίσθηση της δύναμης, αλλά και μια αίσθηση του ακατανόητου, του ανεξήγητου, που την καθιστά ένα από τα πιο εντυπωσιακά σύμβολα του αρχαίου κόσμου.

Η ετυμολογία της λέξης «Σφίγγα» προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «σφίγγω», το οποίο αναφέρεται στην πράξη του να σφίγγεις και να σκοτώνεις όποιον αποτυγχάνει να λύσει το αίνιγμα που θέτει το πλάσμα. Ο μύθος της Σφίγγας της Θήβας, όπου η σφίγγα έπιανε και έσφιγγε τα άτυχα θύματα της, μας δίνει μια ξεκάθαρη εικόνα του είδους του πλάσματος που αποτελεί το σύμβολο. Ωστόσο, η Σφίγγα της Γκίζας, παρά τις εμφανείς ομοιότητες, είναι κάπως διαφορετική, καθώς δεν διαθέτει φτερά, όπως η μυθολογική εκδοχή.

Η ταυτότητα και η προέλευση της Σφίγγας παραμένουν αδιευκρίνιστες. Αν και πιστεύεται ότι δημιουργήθηκε από τον φαραώ Χεφρήνο περίπου το 2500 π.Χ., η Σφίγγα δεν αναφέρεται σε επιγραφές της εποχής του, γεγονός που ενισχύει τις διάφορες θεωρίες και αμφισβητήσεις γύρω από την κατασκευή και τον σκοπό της. Εξίσου ασαφές είναι και το ποιον απεικονίζει η προτομή της. Ορισμένοι θεωρούν ότι πρόκειται για τον ίδιο τον Χεφρήνο, άλλοι υποστηρίζουν ότι απεικονίζει μια μορφή θεού ή ακόμα και τον Αμενχοτέπ Β΄.

Το άγαλμα της Σφίγγας είναι σχεδόν ολοκληρωτικά καλυμμένο από άμμο και, για αιώνες, παρέμεινε θαμμένο, με μικρές ανασκαφές να αποκαλύπτουν την περιοχή γύρω από τη σιλουέτα της. Η πρώτη συστηματική εκσκαφή πραγματοποιήθηκε το 1817, και έκτοτε η εικόνα της Σφίγγας έχει γίνει σύμβολο του αρχαίου κόσμου και της αρχαιολογικής ανακάλυψης.

Η καταστροφή της μύτης της είναι επίσης άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της. Σύμφωνα με μια γνωστή εκδοχή, η μύτη της καταστράφηκε από τον μουσουλμάνο εικονομάχο Muhammad Sa’im al-Dahr το 1378, όταν εξοργίστηκε από το γεγονός ότι οι Αιγύπτιοι προσέφεραν δωρεές στο άγαλμα για να εξασφαλίσουν καλή σοδειά. Άλλη θεωρία αναφέρει ότι η καταστροφή της έγινε κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του Ναπολέοντα, ωστόσο τα πρώτα σχέδια της Σφίγγας χωρίς μύτη εμφανίζονται ήδη το 1737, πολύ πριν από την άφιξη του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο.

Παρά τα όσα έχουν γραφτεί για την ιστορία και τη διατήρησή του, η Σφίγγα συνεχίζει να προκαλεί τη φαντασία και το ενδιαφέρον, κρύβοντας βαθιά μέσα της μυστήρια και αινίγματα που παραμένουν αναλλοίωτα από τις εποχές που τη γέννησαν.

Τελικά άξιζε η επίσκεψη στις Πυραμίδες;

Φεύγοντας από τις Πυραμίδες, σκεφτόμουν πως τελικά, η εμπειρία της Γκίζας, με τις Πυραμίδες και τη Σφίγγα, είναι ένα ταξίδι στον χρόνο, όπου η αρχαιότητα στέκεται μπροστά σου με όλη τη μεγαλοπρέπεια και το μυστήριο που την περιβάλλει. Οι επιβλητικοί όγκοι των Πυραμίδων και η μυστηριώδης μορφή της Σφίγγας παραμένουν ζωντανά σύμβολα ενός κόσμου που αδυνατούμε πλήρως να κατανοήσουμε.

Όσο κι αν η σύγχρονη τουριστική εκμετάλλευση φέρνει μία αίσθηση αποκοπής από το αυθεντικό πνεύμα του τόπου, δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσεις τη μαγεία του να βρίσκεσαι εκεί, μπροστά σε μνημεία που αγγίζουν τα όρια της ανθρώπινης δημιουργικότητας και της αιωνιότητας. Κάθε στιγμή σε αυτόν τον ιστορικό χώρο είναι μια υπενθύμιση του τι σημαίνει πραγματικά το πέρασμα του χρόνου, η επιθυμία για αθανασία και η συνεχής αναζήτηση του ανθρώπου για να αφήσει το στίγμα του στον κόσμο.