“Δεν βάζω κανένα όριο στον αυτοσχεδιασμό”: Ο Γιώργος Αθανασίου για το “Οτιδήποτε”, το σινεμά διαλόγων, και το να ζει κανείς ή να μη ζει

Δύο φίλοι και μουσικοί ταξιδεύουν σε ένα απομονωμένο χωριό στα βουνά της Αρκαδίας. Σκοπός τους είναι να ηχογραφήσουν έναν αυτοσχεδιαστικό δίσκο. Μέσα από μουσικές απόπειρες, κουβέντες και περιπλανησεις, διαπραγματεύονται την επιθυμία τους για επαφή και σύνδεση, καθώς ο φόβος, η ζωή και ο θάνατος εκτυλίσσονται μέσα στην έννοια του οτιδήποτε.

“Το Οτιδήποτε” είναι μια υβριδική ταινία που ισορροπεί ανάμεσα στην μυθοπλασία και το ντοκιμαντέρ, που πρωταγωνιστούν μουσικοί της μουσικής σκηνής της Αθήνας. Γυρισμένη χωρίς χρηματοδότηση και με ελάχιστα μέσα, είναι μια ταινία για τη δημιουργικότητα, τη ζωή, τον θάνατο, τη φιλία και την ελαφρότητα, στην οποία ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί/μουσικοί δούλεψαν με βασικό εργαλείο τον αυτοσχεδιασμό.

Με αφορμή την προβολή της ταινίας στο Cinobo Πατησίων, ο σκηνοθέτης Γιώργος Αθανασίου μιλάει στο NEWS24/7 για τον αυτοσχεδιασμό στο σινεμά, τα υπαρξιακά μοτίβα των ταινιών του, για το “Before Sunset” του Λινκλέιτερ, και τις αγαπημένες του στιγμές αυτοσχεδιασμών.

Και στο “Οτιδήποτε” και στο “Άνθη στα Άνθη” παίζεις πολύ με τα όρια της μυθοπλαστικής αφήγησης και του αυτοσχεδιασμού στα όρια της παρατήρησης. Πού σταματά η σκηνοθεσία και πού αρχίζει ο αυτοσχεδιασμός; Πώς το χειρίζεσαι ως σκηνοθέτης και ως αφηγητής;

Στις ταινίες αυτές υπάρχει μια ομαδική δυναμική. Υπάρχει ένας σκελετός σεναρίου πάνω στον οποίο δουλεύουμε τον αυτοσχεδιασμό αλλά σε μεγάλο βαθμό το περιεχόμενο είναι προς συζήτηση. Υπάρχουν σκηνές πάνω στις οποίες είχα σχεδιάσει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που τελικά βγήκε. Υπάρχουν άλλες τις οποίες τις πρότειναν οι πρωταγωνιστές. Και υπάρχουν και άλλες οι οποίες απλώς συνέβησαν την ώρα της λήψης.

Είναι μια πολύ οργανική κατάσταση η οποία λειτουργεί μέσω της φιλικής σχέσης που έχουμε μεταξύ μας, και όλα είναι προς συζήτηση. Συνεργαζόμαστε και μουσικά με όλη την ομάδα της ταινίας, στα μουσικά σχήματα Deftera, Το Κορίτσι Κοιμάται.

Πώς οριοθετείς έναν έντονο αυτοσχεδιασμό ώστε να βγάλει νόημα στο πλαίσιο της ιστορίας που είχες εξαρχής στο μυαλό σου;

Κατα βάση δεν βάζω κανένα όριο στον αυτοσχεδιασμό αρκεί να δένει με το ποιοι είναι. Μου αρέσει πως μέσα από τον αυτοσχεδιασμό μπορούν να δημιουργηθούν σκηνές οι οποίες μπορεί να μην προχωρούν την πλοκή της ταινίας αλλά δίνουν στο κοινό περισσότερες πληροφορίες για το ποιοι είναι αυτοί οι χαρακτήρες. Με αυτόν τον τρόπο παίρνουν ζωή ως περισσότεροι πραγματικοί άνθρωποι παρά φιγούρες που απλώς προσπαθούν να προχωρήσουν την ιστορία μέσω του διαλόγου τους.

Αυτό το λεπτό όριο ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και την μυθοπλασία για κάποιο λόγο ενισχύει το πόσο πιστευτό γίνεται το story. Πολύ θετικό που δουλεύουμε ψηφιακό αρχείο και όχι φιλμ, οπότε δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα να συνεχίσουμε να τραβάμε. Από την άλλη το μοντάζ αποτελεί πονοκέφαλο καθώς υπάρχει πολλαπλάσιο υλικό σε σχέση με μια συμβατική ταινία – νομίζω είμαστε κοντά στις 15 ώρες υλικό.

Μπορείς να σκεφτείς αγαπημένες περιπτώσεις αυτοσχεδιασμών στο σινεμά;

Καλά κορυφαία στιγμή το “I know” αντί για το “I love you too” του Han Solo στο “Star Wars: The Empire Strikes Back”.

Εξαιρετικά αληθινή αποτρίχωση στήθους στο “40-Year-Old Virgin” με τον κορυφαίο Steve Carell. Είχα λυθεί στα γέλια αν και έχουν περάσει χρόνια από τότε που το είδα.

“I didn’t know you could read”. Το έμαθα πρόσφατα πως ο Tom Felton αυτοσχεδίασε την συγκεκριμένη ξεκαρδιστική ατάκα διότι απλώς είχε ξεχάσει τα λόγια του στην αρκετά μέτρια θα πω ταινία “Harry Potter and the Chamber of Secrets”.

Η τριλογία των “Before” του Λινκλέιτερ είναι ίσως η διασημότερη περίπτωση ταινιών με δύο χαρακτήρες που περπατάνε και μιλάνε, και όπου επίσης οι ηθοποιοί έχουν μεγάλο δημιουργικό ρόλο πέραν της ερμηνείας. Πώς βλέπεις εκείνες τις ταινίες, τι σου έχει κάνει μεγαλύτερη εντύπωση σε αυτές; Ποια ξεχωρίζεις, και τι κρατάς από αυτήν;

Να πω την αλήθεια μου έχω δει μόνο το “Before Sunrise” και μου άρεσε πολύ, τις άλλες δύο δεν έχω προλάβει ακόμα. Υπάρχουν αμέτρητες ταινίες εκεί έξω και η καθεμία έχει κάτι διαφορετικό να σου προσφέρει.

Είναι τελείως κατανοητό να μαθαίνεις τον άλλον με βάση τις πράξεις του – όπως συνηθίζεται στο σινεμά – το πως γνωρίζεις δύο χαρακτήρες αποκλειστικά μέσω απο συζήτηση με εξιτάρει καθώς σπάνια έχουμε τόσο χρόνο μέσα στη διάρκεια μιας ταινίας για να μάθουμε κάποιον.

Από την άλλη μου θυμίζει και από τη δική μου ζωή στην οποία μπορεί να πετύχεις ένα φίλο που έχεις να δεις καιρό και μέσα σε λίγες ώρες, αν υπάρχει ένα κλίμα ανοιχτότητας έρχονται οι δύο κόσμοι σας και συναντιούνται ξανά, και αυτό είναι ένα συναίσθημα που θα ήθελα να το φέρω μπροστά στο κοινό – ως εναλλακτική μιας πολύ παραδοσιακής δομής.

Υπάρχουν άλλες ταινίες, ή ευρύτερα άλλα δείγματα δημιουργίας, από τα οποία νιώθεις πως έχεις αντλήσει έμπνευση ή σημεία αναφοράς ώστε να πραγματοποιήσεις μια ταινία σαν το Οτιδήποτε;

Σίγουρα βασική μου επιρροή είναι το κίνημα του αμερικάνικου ανεξάρτητου κινηματογράφου που ονομάστηκε από τους κριτικούς “mumblecore”, δηλάδη ταινίες που αποτελούνται κυρίως από μουρμούρα(mumble) παρά οτιδήποτε άλλο. Βλέπε “Tiny Furniture” της Lena Dunham, “Frances Ha” – Noah Baumbach, “The Puffy Chair” – Duplass Brothers, “Hannah Takes the Stairs” – Joe Swanberg, “Slacker” – Richard Linklater.

Στις ταινίες σου η φύση, το περιβάλλον, λειτουργούν σαν χαρακτήρες. Πώς επιλέγεις του χώρους, πώς τους διαμορφώνεις ώστε να ταιριάξουν με αυτό που θες να δημιουργήσεις;

Κυρίως βλέπω την φύση ως σημείο έμπνευσης για εμένα και για τους χαρακτήρες. Σίγουρα υπάρχει μια εικαστική προσέγγιση για να ντυθεί όμορφα ένα πλάνο, αλλά πολλές φορές φανταζόμαστε με βάση το πλάνο τι θα μπορούσαν να κάνουν οι χαρακτήρες. Συνήθως υπάρχει πολύ μικρή επιρροή πάνω στο περιβάλλον – εμφανίζονται οι χαρακτήρες, αλληλεπιδρούν, φεύγουν.

Στο “Οτιδήποτε” η φύση παίρνει έναν ρόλο ως ένας τρίτος χαρακτήρας τον οποίο σιγά σιγά αφυπνούν οι πρωταγωνιστές – με κάποιο τρόπο δίνει ώθηση στην μυθοπλασία να φτάσει στην κορύφωση της προς το φινάλε της ταινίας.

Καθαρά θεματικά, βλέπουμε τους δύο χαρακτήρες να συζητούν διαρκώς για την ίδια την καλλιτεχνική δημιουργία σε έναν υπαρξιακό τόνο. Είναι οι ίδιοι σου οι προβληματισμοί πάνω στην τέχνη που σε ώθησαν να κάνεις αυτή την ταινία; Ποια είναι τα ερεθίσματα που σε εμπνέεουν ή προκαλούν να σκεφτείς περισσότερο πάνω σε αυτές τις ιδέες; Σου αρέσει να εξερευνάς τις σκέψεις σου και ακαδημαϊκά ή περισσότερο εμπειρικά;

Μοιράζομαι πολλούς προβληματισμούς που εκφράζουν οι χαρακτήρες των ταινιών μου. Υπάρχει νιώθω το ερώτημα μέσα σε όλους μας – ύπαρξη ενάντια στην μη ύπαρξη, δημιουργία ενάντια στη στασιμότητα, να ζει κανείς η να μην ζει. Ψάχνουμε συνεχώς από κάπου να πιαστούμε – και πολύ καλά κάνουμε διότι το απόλυτο κενό είναι μάλλον κάτι που θα βιώσουμε αργά η γρήγορα ( άλλο θέμα συζήτησης και αυτό που καλύτερα να μην πιάσω).

Οπότε έρχεται η δημιουργικότητα , η συντροφικότητα, η φιλία, η αγάπη για να γεμίσει αυτόν τον χώρο ο οποίος με κάτι πρέπει να γεμίσει – μετά μπαίνει στο τραπέζι η ευχαρίστηση, και αν αυτή είναι περισσότερο νοοτροπία παρά πραγματικά εξαρτώμενη από το περιεχόμενο της ζωής μας. Πιάνει λίγο και τον βουδισμό που έχω ως βασικό μου ερέθισμα από την παιδική μου ηλικία λόγω των γονιών μου.

Η ταινία είναι πυκνή σε ποπ και πολιτιστικές αναφορές. Υπάρχουν ταινίες, βιβλία, μουσικές που θεωρείς πως αντικατοπτρίζουν πλήρως τις σκέψεις ή τις εμμονές σου; Ή που ενδεχομένως θα αποτελούσαν ιδανικό συμπλήρωμα για το “Οτιδήποτε”;

Θα προσπαθήσω να προτείνω κάτι από το καθένα. Λοιπόν από ταινίες θα προτείνω το “Synecdoche New York” του Τσάρλι Κάουφμαν, σημαντική ταινία που μιλάει νιώθω για ένα πολύ συγκεκριμένο κομμάτι της ανθρώπινης κατάστασης – από βιβλία προτείνω το Ταο Τε Κονγκ του Λαό Τσέ – από τα παλαιότερα βιβλία του Ταοϊσμού, που μιλάει πάλι για το ίδιο πράγμα απο τελείως διαφορετική πλευρά και από μουσική θα προτείνω The Dillinger Escape Plan – Calculating Infinity – για την ειρωνεία με την οποία βλέπουν τα πράγματα.