Ο cowboy και οι μουλάδες

Η εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ δεν θα κάνει τον κόσμο χειρότερο. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι θα τον κάνει καλύτερο. Οφείλουμε να περιμένουμε. Αν το καθεστώς των μουλάδων ανατραπεί, μπορεί να ξημερώσει μια καλή μέρα. Δεν γνωρίζουμε, όμως, πόσο βαθιά θα είναι η νύχτα που θα προηγηθεί ή αυτή που ίσως ακολουθήσει.

Κανένας εχέφρων άνθρωπος δεν μπορεί να σταθεί υποστηρικτικά δίπλα στους μουλάδες. Το ίδιο δύσκολο, όμως, είναι να αποδεχθεί ως θεμιτή μια μονομερή, σχεδόν πειρατική ενέργεια από τον Τραμπ και τον Νετανιάχου. Αυτό που παρακολουθούμε μοιάζει με απόφαση δύο ανδρών. Και αν ο Νετανιάχου κινείται εντός της πάγιας στρατηγικής του Ισραήλ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ όφειλε να λειτουργήσει διαφορετικά. Δεν απευθύνθηκε στο Κογκρέσο, δεν επιδίωξε συντονισμό με τους συμμάχους. Δίνει την εντύπωση ότι χειρίζεται μόνος του τα κουμπιά της πολεμικής μηχανής. Είναι ο ίδιος άνθρωπος που μιλούσε για Νόμπελ Ειρήνης και κατηγορούσε τον Ομπάμα για τεχνητή κλιμάκωση με το Ιράν.

Το ιρανικό καθεστώς είναι απάνθρωπο και επικίνδυνο: καταστέλλει διαδηλώσεις στο αίμα, απαγχονίζει αντιφρονούντες, στηρίζει ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή και απειλεί το Ισραήλ με εξαφάνιση. Ακριβώς γι’ αυτό, μια ενδεχόμενη στρατιωτική ενέργεια θα έπρεπε να εδράζεται σε θεσμική νομιμοποίηση και καθαρή στρατηγική. Αν ο Τραμπ λειτουργούσε όπως οφείλει ένας πρόεδρος των ΗΠΑ, θα έφερνε το ζήτημα στο Κογκρέσο, θα επεδίωκε συμμαχικό συντονισμό και θα διατύπωνε ένα πειστικό και όχι προσχηματικό τελεσίγραφο. Αλλωστε, ο ίδιος είχε διαβεβαιώσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είχε ουσιαστικά εξουδετερωθεί. Τι μεσολάβησε; Υπερέβαλε τότε ή αναθεώρησε τώρα;

Μια πιθανή ανάγνωση οδηγεί στο συμπέρασμα κυνικής επιλογής: οι μουλάδες δείχνουν αποδυναμωμένοι και η συγκυρία θεωρείται ευνοϊκή για τελειωτικό πλήγμα. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί η ενεργειακή διάσταση. Ο έλεγχος των ιρανικών αποθεμάτων, μετά τη Βενεζουέλα, θα άλλαζε τις παγκόσμιες ισορροπίες και θα πίεζε την Κίνα στις προμήθειες της.

Η απόσταση, ωστόσο, από την απόφαση έως την επιτυχία είναι μεγάλη. Οταν οι ΗΠΑ επιχείρησαν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράκ, οι βομβαρδισμοί δεν ήταν αρκετοί. Χρειάστηκε χερσαία εισβολή. Και η στρατιωτική υπεροχή δεν απέτρεψε τα χρόνια αστάθειας που ακολούθησαν. Το Ιράν δεν είναι Λιβύη ούτε Ιράκ. Είναι χώρα με ιστορικό βάθος, κοινωνική συνοχή, στρατό και έντονη εθνική αυτοσυνείδηση. Αν αποσταθεροποιηθεί, δεν θα καταρρεύσει σαν ντόμινο. Πιθανότερο είναι να σπάσει σε φατρίες, σε ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος και κάθε ρήγμα να εξελιχθεί σε νέα εστία έντασης.

Ναι, είναι νωρίς ακόμα. Και η πρώτη εικόνα που έχει σχηματιστεί είναι αυτή της νέας τάξης πραγμάτων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ενεργεί κατά βούληση, χωρίς να λογοδοτεί πουθενά. Θέτει τις προσωπικές του μπίζνες πάνω από κάθε άλλη έννοια συμφέροντος. Και κάνει τον cowboy χιλιάδες μίλια μακριά από το Τέξας.