Μέση Ανατολή: “Ευρωπαϊκός πυρετός” για την ενέργεια – Προβλέψεις και ρίσκα

Ο πληθωριστικός “πονοκέφαλος” επιστρέφει πάνω από την Ευρώπη, με αιχμή την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους. Θέλοντας να προλάβουν τα νέα αυτά “σύννεφα” οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιχειρούν να βρουν βηματισμό.

Έτσι, στο Eurogroup της ερχόμενης Δευτέρας, όπου θα μετάσχει και η διοίκηση της ΕΚΤ, με βάση πληροφορίες, το θέμα του κόστους ενέργειας, μπαίνει στην κορυφή της ατζέντας. Ούτως ή άλλως ήταν ενταγμένο στα θέματα προς συζήτηση, ωστόσο, πλέον μπαίνει στην “πρώτη γραμμή”. Μάλιστα, οι προπαρασκευαστικές διαβουλεύσεις στο Euroworking Group είναι εντατικές.

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης

Στο μεταξύ, χθες, ο Κυριάκος Πιερρακάκης μιλώντας στο Λουξεμβούργο, στο «EIB Group Forum 2026: A strongEurope in a changing world» τόνισε ότι απαιτείται άμεση δράση, εν όψει της κρίσης. «Η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας έχει τελειώσει. Η ευρωπαϊκή κυριαρχία είναι προϋπόθεση για την οικονομική επιβίωση και τη θεσμική ισχύ» τόνισε.

Όπως είπε «η Μέση Ανατολή βρίσκεται στον πυρήνα των παγκόσμιων ενεργειακών ροών και των κρίσιμων εμπορικών διαδρόμων. Όταν η αστάθεια πλήττει αυτό το κέντρο, οι συνέπειες είναι άμεσες και μετρήσιμες. Οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται. Το κόστος μεταφορών και ασφάλισης ανεβαίνει. Η πλήρης κλίμακα των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια αυτής της κρίσης. Από αυτήν θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό το πραγματικό αποτύπωμα στις ναυτιλιακές ροές, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στην εμπιστοσύνη των επενδυτών. Όσο περισσότερο διαρκεί η αβεβαιότητα, τόσο ευρύτερο θα είναι το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης» σημείωσε.

Και συμπλήρωσε: «Η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας έχει τελειώσει. Η ευρωπαϊκή κυριαρχία δεν είναι πλέον μια αφηρημένη φιλοδοξία -είναι προϋπόθεση για την οικονομική επιβίωση και τη θεσμική ισχύ» κάνοντας λόγο για την ανάγκη για αποφασιστική δράση. “Αυτό που απαιτείται σήμερα είναι μια σαφής αίσθηση κατεπείγοντος- με πλήρη αντίληψη ότι σε περιόδους κρίσης ο χρόνος δεν είναι ποτέ ουδέτερη μεταβλητή. Η Ευρώπη διαθέτει τα εργαλεία για να διαμορφώσει τις εξελίξεις και να επαναβεβαιώσει τη στρατηγική της ισχύ. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είναι ένα από τα σημαντικότερα από αυτά τα εργαλεία. Οφείλουμε να κινηθούμε γρήγορα και συντονισμένα ώστε να διασφαλίσουμε ότι θα το επιτύχουμε” τόνισε λέγοντας ότι “Η Ευρώπη έχει αποδείξει πολλές φορές στο παρελθόν την ανθεκτικότητά της. Αντιμετωπίσαμε χρηματοπιστωτικές αναταράξεις, κρίση δημόσιου χρέους, μια πανδημία και μια ενεργειακή κρίση. Προστατεύσαμε τις κοινωνίες μας. Σταθεροποιήσαμε τις οικονομίες μας. Δράσαμε από κοινού όταν είχε σημασία».

Το Eurogroup

Στο φόντο αυτό το Eurogroup εστιάζει συνολικά τα θέματα θωράκισης της οικονομίας της Ευρωζώνης, καθώς θα πρέπει να “στρώσει” το δρόμο για το Euro Summit της 19ης Μαρτίου, την εαρινή σύνοδο, όπου μεταξύ άλλων συζητούνται και τα θέματα ανταγωνιστικότητας. Το θέμα, δε, του κόστους ενέργειας, τίθεται στην ατζέντα, στο πλαίσιο του “αγώνα” για διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, που πλέον παίρνει επείγοντα χαρακτήρα, μετά και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Έτσι, αναμένεται να εξεταστεί μια “παλέτα” μέτρων για να “φρενάρουν” πιθανές μεγάλες ανατιμήσεις στα καύσιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα.

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι, το βράδυ της Τρίτης, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας στην εκδήλωση για την απονομή των Growth Awards 2026 της Eurobank και της Grant Thornton ανέφερε ότι είναι θέμα ημερών οι ανακοινώσεις της κυβέρνησης για το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας, με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της. Σημείωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το θέμα είναι μακρές, καθώς η Επιτροπή έχει τους δικούς της ρυθμούς αν και πλέον τα “συμφραζόμενα” έχουν αλλάξει.

Εν αναμονή των εξελίξεων

Πάντως, κριτήριο για τις αποφάσεις είναι η διάρκεια της κρίσης. Με βάση αρμόδιες πηγές “η κατάσταση είναι αβέβαιη” και πως το “κλειδί” δεν είναι άλλο από το πόσο θα κρατήσει το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ. “Αν μπούμε έτσι και στον Απρίλιο, τότε τα πράγματα θα δυσκολέψουν”, τονίζουν χαρακτηριστικά, την ώρα που οι αρμόδιες υπηρεσίες “μετράνε” λεπτό- λεπτό τις επιπτώσεις της κρίσης, που ήδη διανύει το έκτο 24ωρο, χωρίς να διαφαίνονται σημάδια αποκλιμάκωσης.

Παρατηρούν, ωστόσο, ότι παρά την κρίση, η έως τώρα αντίδραση των αγορών, αναφορικά με το πετρέλαιο, είναι μάλλον ήπια και η άνοδος του στα επίπεδα των 80 δολαρίων μοιάζει διαχειρίσιμη επί του παρόντος. Προφανές είναι ότι αν επιβεβαιωθούν τα σενάρια για παρατεταμένο κλείσιμο του Ορμούζ, ο ορίζοντας τιμών στα 100 δολάρια αλλάξει τα δεδομένα και γι’ αυτό αναμένουν να δουν τι θα πράξουν και οι ΗΠΑ σε σχέση με τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Σε σχέση με το φυσικό αέριο, που επηρεάζει τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, τα πράγματα είναι πιο πιεστικά. Κι εκεί έχει καταγραφεί μεταβλητότητα. Χθες, ο δείκτης TTF από τα 61 ευρώ “βούτηξε” ως τα 48 ευρώ για να βρεθεί τώρα πάνω από τα 49 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα. Σε σχέση με μια εβδομάδα πριν, η τιμή του φυσικού αερίου είναι αυξημένη κατά περίπου 60% ενώ σε μηνιαία βάση είναι στο 47,5%. Σε σχέση με έναν χρόνο πριν η αύξηση είναι στο 76,70% ενώ σε ετήσια βάση η άνοδος είναι στο 21,39%.

Παράλληλα, η χονδρική τιμή του ρεύματος στο Χρηματιστήριο Ενέργειας κινείται γύρω στα 105 ευρώ, επίπεδο χαμηλότερο από τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Αν παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα, πιθανότατα θα έχουμε λελογισμένες αυξήσεις στα τιμολόγια του επόμενου μήνα, εκτός αν τα αυξημένα κόστη απορροφηθούν από τους παρόχους με εκπτώσεις. Όπως σημειώνουν αρμόδιες πηγές, το καλό είναι ότι η κατανάλωση ρεύματος είναι μικρότερη λόγω καιρικών συνθηκών, ενώ ως “μαξιλάρι” λειτουργεί η μεγάλη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα των ημερών.

Το “σήμα” Μητσοτάκη

Σε κάθε περίπτωση, όπως τόνισε και ο Πρωθυπουργός από το βήμα της Βουλής, τα συναρμόδια υπουργεία είναι έτοιμα να ενεργοποιήσουν μέτρα προληπτικού χαρακτήρα αλλά και μέτρα για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. “Έχουμε έτοιμη την εργαλειοθήκη από την προηγούμενη κρίση”, επισημαίνουν αρμόδιες πηγές που ειστάζουν προς ώρας στους ελέγχους.

Χθες, μάλιστα, η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή ανακοίνωσε, ότι, “συνεχίζει για πέμπτη συνεχόμενη ημέρα τους εντατικούς ελέγχους στην αγορά καυσίμων, παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο – από το μεσημέρι του Σαββάτου – την εξέλιξη των τιμών στη βενζίνη και το πετρέλαιο. Συνολικά, από το Σάββατο μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 700 έλεγχοι, ενώ παράλληλα παρακολουθούνται οι τιμές σε όλα τα πρατήρια της χώρας μέσω της πλατφόρμας FuelPrices.gr. Σε όσες περιπτώσεις διαπιστώθηκαν παραβάσεις επιβλήθηκαν τα προβλεπόμενα πρόστιμα.

Κατά τη διάρκεια των ελέγχων έχουν εντοπιστεί αποκλίσεις στις τιμές σε ορισμένα νησιά και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας, ιδίως σε σημεία όπου ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος.”

Η αγορά και οι προβλέψεις

Στο μεταξύ, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του ΣΕΕΠΕ και πρόεδρος της ΕΛΙΝΟΙΛ, Γιάννης Αληγιζάκης, σε αρθρογραφία του με αιχμή τη γεωπολιτική κρίση. “Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι αγορές αντέδρασαν, τουλάχιστον στην πρώτη φάση, με σχετική ψυχραιμία. Η ύπαρξη του διημέρου του Σαββατοκύριακου λειτούργησε αποσυμπιεστικά, περιορίζοντας σενάρια πανικού.

Το Brent πλησίασε τα 80 δολάρια το βαρέλι – επίπεδο που είχε ήδη “τιμολογηθεί” ως πιθανό σενάριο – αγγίζοντας τα 78 δολάρια, ενώ η έναρξη της εβδομάδας το βρήκε στα 80 δολάρια, με διατηρούμενες ανοδικές τάσεις στα προϊόντα. Ωστόσο, η εικόνα δεν θυμίζει τις πρώτες ημέρες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, όταν το αργό είχε εκτιναχθεί στα 120 δολάρια” αναφέρει και προσθέτει:.

Diesel: Η πραγματική εστία πίεσης

Η κρίσιμη διαφοροποίηση εντοπίζεται στα επιμέρους προϊόντα. Στις βενζίνες, η άνοδος είναι συγκρατημένη και διαχειρίσιμη. Στο diesel, αντίθετα, οι αυξήσεις είναι σαφώς εντονότερες. Σύμφωνα με τα στοιχεία Platts: Οι βενζίνες κινούνται περίπου στο +40 δολ./τόνο. Το diesel έχει εκτιναχθεί στα +130 δολ./τόνο. Οι αυξήσεις στο diesel είναι σχεδόν τριπλάσιες, και η τάση παραμένει ανοδική.

Ο λόγος είναι γεωοικονομικός. Ο Περσικός Κόλπος τροφοδοτεί κυρίως την Ασία – και ειδικότερα την Κίνα – με diesel. Η Κίνα κάλυπτε περίπου το 85% των αναγκών της σε ιρανικό diesel. Η διακοπή αυτής της ροής δημιουργεί άμεσο κενό προσφοράς. Η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών από την Κίνα μετατοπίζει τη ζήτηση σε αγορές που τροφοδοτούν και την Ευρώπη, εντείνοντας τον ανταγωνισμό. Παράλληλα, η Ρωσία – δυνητικός εναλλακτικός προμηθευτής – αντιμετωπίζει προβλήματα στην παραγωγή και στις εξαγωγές diesel λόγω πρόσφατων επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές. Το αποτέλεσμα: οι αγορές “τιμολογούν” το diesel ως το καύσιμο που θα δεχθεί τη μεγαλύτερη πίεση” αναφέρει ο κ. Αληγιζάκης εστιάζοντας και στο LNG.

LNG και Ορμούζ: Το ρίσκο της κλιμάκωσης

“Ακόμη πιο ευαίσθητο είναι το LNG. Σε περίπτωση πλήρους διακοπής διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, οι εναλλακτικές είναι περιορισμένες. Σε αντίθεση με το αργό, όπου υπάρχουν κάποιες εναλλακτικές ροές, στο LNG οι δυνατότητες υποκατάστασης είναι πολύ μικρότερες. Τυπικά τα Στενά δεν έχουν κλείσει. Στην πράξη, όμως, σημαντικός αριθμός πλοίων αποφεύγει τη διέλευση, παραμένει αγκυροβολημένος ή αναζητεί εναλλακτικές διαδρομές. Οι διαθέσιμες εναλλακτικές ποσότητες -κυρίως από Σαουδική Αραβία και Κατά- καλύπτουν μόλις περίπου το 20% των ροών που διέρχονται από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα”.

Για τον κ. Αληγιζάκη, δύο παράγοντες θα καθορίσουν την πορεία των τιμών: “Η διάρκεια της κρίσης. Η πιθανότητα κλιμάκωσης”. Το δεύτερο, όπως σημειώνει, “είναι και το πλέον ανησυχητικό σενάριο.”

Η ιδιαιτερότητα των φόρων της ελληνικής αγοράς

“Στην Ελλάδα”, όπως αναφέρει, “η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η υψηλή φορολογία λειτουργεί ως “μαξιλάρι” μεταβλητότητας. Περίπου το 65% της τελικής τιμής καυσίμων αποτελείται από φόρους και σταθερές επιβαρύνσεις. Συνεπώς, οι διεθνείς διακυμάνσεις επηρεάζουν άμεσα μόνο το 35% της τελικής τιμής. Αυτό σημαίνει ότι τόσο οι αυξήσεις όσο και οι μειώσεις μεταφέρονται μερικώς στον καταναλωτή. Με βάση τις έως τώρα ενδείξεις:

Στις βενζίνες, οι αυξήσεις αναμένονται περιορισμένες (περίπου 3,5–4 λεπτά/λίτρο).Στο diesel, οι πιέσεις ενδέχεται να είναι αισθητά μεγαλύτερες, εφόσον διατηρηθούν τα τρέχοντα επίπεδα Platts. Μέχρι στιγμής πάντως η ελληνική αγορά εμφανίζει αυξημένη ζήτηση, αλλά όχι φαινόμενα πανικού. Καταγράφεται σημαντική αύξηση παραγγελιών πετρελαίου θέρμανσης από νοικοκυριά, καθώς σε μεγάλες ποσότητες ακόμη και μικρές αυξήσεις τιμής κάνουν διαφορά αλλά και αυξημένη ζήτηση diesel από αγρότες, που επανέρχονται σε αγροτικές εργασίες. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ουρές ή ελλείψεις

Σε επίπεδο τροφοδοσίας, δεν διαπιστώνεται πρόβλημα επάρκειας. Τα ελληνικά διυλιστήρια, και ιδίως ο όμιλος Helleniq Energy, διαθέτουν διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας, συμπεριλαμβανομένων χωρών εκτός Κόλπου, ενώ μέρος των ροών από Σαουδική Αραβία πραγματοποιείται εκτός της ζώνης υψηλού ρίσκου.

Συνεπώς, σε αυτή τη φάση δεν τίθεται ζήτημα διαθεσιμότητας ή ομαλής τροφοδοσίας της ελληνικής αγοράς. το πραγματικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Θα πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη αναταραχή ή για μια κρίση με διάρκεια και κλιμάκωση; Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα κριθεί αν η σημερινή “σοβαρότερη κρίση των τελευταίων ετών” θα μείνει ως μια έντονη παρένθεση ή θα εξελιχθεί σε νέο καθεστώς υψηλού ενεργειακού ρίσκου.”

Τα μέτρα

Σε σχέση με επιπλέον μέτρα, πέρα από τους ελέγχους, συνεχής θα είναι, επίσης, η εποπτεία και ο έλεγχος αποθεμάτων, όχι μόνο ενεργειακών προϊόντων αλλά και αγαθών πρώτης ανάγκης. Υπενθυμίζεται ότι κατά την πληθωριστική κρίση, η εφοδιαστική αλυσίδα είχε την υποχρέωση καταγραφής κι ενημέρωσης για βασικά είδη διατροφής, κυρίως αγροτικά προϊόντα. Ως ύστατο μέτρο χαρακτηρίζεται η επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους.

Ως προς τα μέτρα στήριξης, οι παρεμβάσεις τύπου “pass” εκτιμάται ότι θα ενεργοποιηθούν, μόνο, εφόσον διαπιστωθεί ότι ανοίγει ένας νέος κύκλος ανατιμήσεων, από τη χονδρική ως τη λιανική, που μπορεί να πλήξει τα εισοδήματα κυρίως των ασθενέστερων νοικοκυριών.

Ο Προϋπολογισμός

Πάντως, η εκτίμηση του οικονομικού επιτελείου είναι ότι “καύσιμα” στήριξης υπάρχουν, καθώς, ο Φεβρουάριος “έκλεισε” κοντά στους στόχους, μετά τη μάλλον αιφνίδια υστέρηση των φορολογικών εσόδων του Ιανουαρίου, που αποδόθηκε κυρίως στις επιπτώσεις από τις αγροτικές κινητοποιήσεις και στις τιμές των καυσίμων που μείωσαν τα επίπεδα απόδοσης των έμμεσων φόρων.

Ωστόσο, από εδώ και πέρα, όλα θα εξαρτηθούν από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με το δυσμενές σενάριο να προβλέπει επιβράδυνση της ανάπτυξης κατά περίπου 0,5% (δηλαδή στο 1,9%), συρρίκνωση της κατανάλωσης στο 1% και “φρενάρισμα” των επενδύσεων κατά σχεδόν 1%.

Πάντως, σε αυτό το σκηνικό και στο φόντο των συζητήσεων του οικονομικού επιτελείου με τους τεχνοκράτες της Κομισιόν ως το τέλος Μαρτίου, στο πλαίσιο της Μεταπρογραμματικής Εποπτείας, για την ετήσια αξιολόγηση του Μεσοπρόθεσμου Σχεδιασμού, ενδιαφέρον έχει το αν θα “βγει” ο αρχικός σχεδιασμός, εν όψει και εκλογών, για περισσότερες φοροελαφρύνσεις και εισοδηματικές ενισχύσεις. Μέχρι τώρα, αυτό που αναφερόταν ήταν ότι υπάρχει ένας “κλειδωμένος” χώρο της τάξης των 800- 900 εκ ευρώ, πάνω από τον οποίο, ανάλογα με τις δημοσιονομικές επιδόσεις, θα δινόταν και “κάτι τι”. Πλέον, αν κρατήσει η κρίση, τα δεδομένα αλλάζουν…